Kozieradka (fenugreek)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Kozieradka — status oświadczeń, dawki z monografii EMA i ostrzeżenia
Jak działa
Kozieradka (fenugreek) to roślina, której nasiona stosuje się tradycyjnie w kuchni i ziołolecznictwie; w suplementach bywa kojarzona ze sportem, gospodarką hormonalną (tzw. boostery testosteronu) oraz laktacją; preparaty bywają standaryzowane na zawartość saponin. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych kozieradka nie ma żadnego wpisu, w tym oświadczenia o wpływie na poziom testosteronu, natomiast Europejska Agencja Leków opublikowała dla nasienia kozieradki (Trigonellae foenugraeci semen) monografię ziołową Unii Europejskiej; badania są ograniczone. Należy wyraźnie zaznaczyć, że oświadczenia zdrowotne dotyczące kozieradki nie są w Unii Europejskiej autoryzowane, dlatego nie można jej przypisywać potwierdzonego działania, w tym na poziom testosteronu.
Przeciwwskazania
Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na kozieradkę, orzeszki ziemne, soję oraz inne rośliny z rodziny bobowatych. Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z powodu braku wystarczających danych. Unijna monografia ziołowa nie zaleca stosowania w ciąży, w okresie karmienia piersią ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji. Szczegóły podano w ostrzeżeniach. Osoby leczone z powodu cukrzycy powinny omówić stosowanie kozieradki z lekarzem. Ostrożności wymagają osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe. Udokumentowany opis przypadku dotyczy jednego z nich, warfaryny. Opisano wzrostu wskaźnika INR u pacjentki leczonej warfaryną, która przyjmowała kozieradkę łącznie z boldo, PMID 11310527. Zaburzenie powtórzyło się po ponownym podaniu obu preparatów. Autorzy przypisali interakcję obu produktom łącznie, nie samej kozieradce. Monografia EMA nie zawiera sekcji o interakcjach z lekami, więc podstawą tego zastrzeżenia jest opis przypadku, a nie monografia. W tym serwisie tej parze odpowiada osobna, podpisana interakcja.
Ciąża i karmienie piersią
Unijna monografia ziołowa dla nasienia kozieradki nie zaleca stosowania w ciąży, w okresie karmienia piersią ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji. Danych z zastosowania u ludzi w tych okresach nie ma wcale albo są ograniczone. W badaniach na zwierzętach wykazano toksyczność rozrodczą obejmującą płodność samic i samców.
Zastrzeżenie obejmuje także sytuację, w której po preparat sięga się w celu zwiększenia ilości pokarmu. Kozieradka jest tradycyjnie stosowana w tym celu w wielu regionach świata i wchodzi w skład mieszanek przeznaczonych dla kobiet karmiących, jednak monografia nie przewiduje dla tego zastosowania wyjątku.
Dowody dotyczące samej laktacji są rozbieżne (LactMed, National Institutes of Health, 2026; hasło Fenugreek, NBK501779). Jedna ze zbiorczych analiz wykazała łagodny efekt przy nieznanym profilu bezpieczeństwa, druga nie znalazła dobrych dowodów. W badaniu z randomizacją i podwójnie ślepą próbą, przeprowadzonym u 26 matek dzieci urodzonych przed 31. tygodniem ciąży, kozieradka w dawce 1725 mg trzy razy dziennie przez 21 dni nie różniła się od placebo pod względem objętości pokarmu ani stężenia prolaktyny. Badania nie ukończyła ponad połowa pierwotnie włączonych kobiet, a wyników nie przeanalizowano zgodnie z zaplanowanym leczeniem. W ankietach wśród kobiet karmiących działania niepożądane zgłosiło 45 procent spośród 85 kobiet w Stanach Zjednoczonych oraz 17 procent spośród 421 kobiet w Australii; w tej drugiej ankiecie dotyczyły najczęściej przyrostu masy ciała i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Sotolon zawarty w kozieradce nadaje moczowi, potowi i kałowi zapach syropu klonowego, prawdopodobnie przechodzi też do mleka kobiecego. Przyjmowanie kozieradki przez matkę w okresie okołoporodowym powodowało taki zapach u noworodków i prowadziło do fałszywego podejrzenia choroby syropu klonowego, czyli wrodzonej choroby metabolicznej dającej tę samą woń moczu (PMID 11532065).
Stosowanie kozieradki w ciąży i podczas karmienia piersią omawia się z lekarzem, który uwzględni przyjmowane leki. Monografia odrębnie zwraca uwagę na osoby leczone z powodu cukrzycy, a opis przypadku wiąże kozieradkę ze wzrostem wskaźnika INR u osoby przyjmującej warfarynę.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Unijna monografia ziołowa dla nasienia kozieradki, EMA/HMPC/179591/2018, opisuje tradycyjny ziołowy produkt leczniczy i rozdziela działania niepożądane według drogi podania. Po przyjęciu doustnym wymienia wzdęcia, biegunkę i zawroty głowy, a z reakcji uczuleniowych astmę oraz alergiczny nieżyt nosa. Po zastosowaniu na skórę opisano obrzęk naczynioruchowy twarzy i świszczący oddech. Częstość ich występowania nie jest znana. Przy wysokich dawkach, od 25 g do 100 g sproszkowanego nasienia na dobę podzielonych na dwie równe porcje, opisywano łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe w postaci biegunki i wzdęć, w 4 przypadkach na 10. Odpowiednich badań nad toksycznością rozrodczą nie przeprowadzono. W badaniach na myszach, szczurach i królikach, przy wysokich dawkach nasienia kozieradki, opisano jednak toksyczne działanie na jądra oraz obniżoną płodność. W badaniach na szczurach i myszach przy wysokich dawkach opisano ponadto resorpcję zarodków, śmierć płodu, opóźnienie wzrostu, wady rozwojowe oraz zmienione zachowanie potomstwa. Monografia nie zaleca stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji. Dane o stosowaniu u ludzi w tych okresach są ograniczone albo nie ma ich wcale. Zastrzeżenie to obowiązuje niezależnie od powodu, dla którego sięga się po preparat. U gryzoni otrzymujących wyciągi wodno-etanolowe w dawce od 110 mg na kilogram masy ciała na dobę i wyższej opisano obniżenie stężenia trójjodotyroniny. Nie ustalono dawki, przy której efekt ten nie występuje. Nie przeprowadzono badań genotoksyczności ani rakotwórczości. Ze względu na możliwe działanie hipoglikemizujące monografia zaleca osobom leczonym z powodu cukrzycy rozważenie ścisłej kontroli glikemii. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
EMA — European Union herbal monograph on Trigonella foenum-graecum L., semen (Revision 1), EMA/HMPC/179591/2018; Lambert JP, Chapman J. Potential interaction between warfarin and boldo-fenugreek. Pharmacotherapy 2001;21(5):509-12 (PMID 11310527) — opis przypadku, interakcja przypisana kozieradce i boldo łącznie.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11310527/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11532065/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.