Tribulus terrestris (buzdyganek)
Jak działa
Tribulus terrestris (buzdyganek naziemny) to roślina reklamowana jako booster testosteronu i wsparcie libido; preparaty bywają standaryzowane na zawartość saponin. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych tribulus nie ma żadnego wpisu, w tym oświadczenia o wpływie na testosteron, a Europejska Agencja Leków zakończyła ocenę publicznym oświadczeniem, uznając, że monografii ziołowej Unii Europejskiej dla ziela tribulusa nie da się ustalić — dostępne dane nie wykazują ani akceptowalnego poziomu bezpieczeństwa, ani uznanej skuteczności; większość badań nie potwierdza istotnego wpływu u zdrowych mężczyzn.
Przeciwwskazania
Ostrożność wskazana u osób z chorobami zależnymi od hormonów oraz przyjmujących leki; nie zaleca się stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią. Choroba wątroby lub marskość — stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym (NIH LiverTox, NBK583201).
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Tribulus jest na ogół tolerowany; możliwe dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Wysokie dawki uznaje się za potencjalnie szkodliwe dla wątroby, zwłaszcza u osób z wcześniejszą chorobą wątroby lub marskością; progu, powyżej którego ryzyko rośnie, nie ustalono. Opisano pojedyncze przypadki uszkodzenia nerek ze wzrostem aktywności aminotransferaz; ich związek z samym surowcem pozostaje niepewny, część mogła wynikać z równoczesnego przyjmowania sterydów anabolicznych. Badań z regularną kontrolą prób wątrobowych nie przeprowadzono. Popularne hasła marketingowe wyprzedzają dowody; problemy z libido lub płodnością wymagają oceny lekarskiej. Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym rekomenduje ponadto, by produkt nie był spożywany w przypadku stosowania leków na nadciśnienie lub cukrzycę oraz by nie stosowały go dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią (uchwała nr 3/2021). Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Źródła
Warstwa regulacyjna. Polska: Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, uchwała 3/2021 - owoc buzdyganka naziemnego poniżej 3 g na dobę w przeliczeniu na surowiec, maksymalna zawartość saponin nie może przekraczać 200 mg w zalecanej dziennej porcji, wymagana specyfikacja ilościowa sumy saponin; rekomendowane oznakowanie GIS: "Produkt nie powinien być spożywany w przypadku stosowania leków na nadciśnienie lub cukrzycę. Nie stosować u dzieci , kobiet w ciąży i w trakcie laktacji." Badania kliniczne - dowód NEGATYWNY w zakresie, w którym surowiec jest najczęściej reklamowany. Pokrywka A i wsp. J Hum Kinet 2014 (PMID 25114736) - przegląd badań klinicznych: u ludzi ekstrakt z Tribulus terrestris stosowany SAM, bez dodatkowych składników, NIE poprawia statusu androgennego ani wydolności fizycznej u sportowców; wzrost stężenia testosteronu obserwowano wyłącznie przy mieszankach z innymi substancjami, przy czym nie ustalono, który składnik mieszanki odpowiadał za ten efekt. Ştefănescu R i wsp. Biomolecules 2020 (PMID 32408715) - przegląd fitochemiczny, farmakologiczny i toksykologiczny: duże rozbieżności zawartości substancji czynnych między preparatami (w szczególności saponin furostanolowych i spirostanolowych), co przekłada się na rozbieżne wyniki badań eksperymentalnych i klinicznych. Powyższe prace opisują stan badań i nie stanowią podstawy oświadczenia zdrowotnego. NIH LiverTox: tribulus-terrestris (NCBI Bookshelf NBK583201, Bethesda: NIDDK), odczyt 2026-09-10.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25114736/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32408715/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.