Bergamotka (Citrus bergamia), wyciąg z owocu
Jak działa
Bergamotka (Citrus bergamia) to owoc cytrusowy uprawiany głównie w Kalabrii we Włoszech. Bywa opisywana jako podgatunek pomarańczy gorzkiej. W suplementach diety występuje wyciąg z owocu albo z soku, często nazywany frakcją polifenolową. Zawiera on flawonoidy, między innymi neoeriocytrynę, neohesperydynę i narynginę. Olejek eteryczny z bergamotki pochodzi ze skórki owocu i jest innym surowcem. Ta monografia go nie dotyczy.
Europejska Agencja Leków oceniała wyłącznie olejek bergamotowy i uznała, że bez nowych danych nie można opracować dla niego monografii. Nie znaleziono oceny wyciągu z owocu ani tej agencji, ani Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności. Monografii bergamotki nie ma też w wykazie kanadyjskiego urzędu zdrowia, Health Canada, ani w bazach LactMed i LiverTox prowadzonych przez amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia. Ten opis opiera się na pracach recenzowanych.
Unijny katalog nowej żywności nie ma osobnej pozycji dla bergamotki. Wspomina ją jedynie w opisie pomarańczy gorzkiej, której owoce nie są nową żywnością. Nie jest więc jednoznaczne, czy stężony wyciąg z owocu bergamotki jest nową żywnością. W unijnym rejestrze oświadczeń zdrowotnych bergamotka nie ma ani oświadczenia dopuszczonego, ani odrzuconego. Nie przypisuje się jej potwierdzonego działania zdrowotnego.
Źródła w diecie i niedobór
Owoc bergamotki nie jest powszechnie spożywany. Olejkiem bergamotowym aromatyzuje się herbatę Earl Grey.
Dawkowanie
Dokumenty unijne oraz uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym nie określają dawki zalecanej ani maksymalnej wyciągu z bergamotki w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie i nie należy jej przekraczać. Wyciągi różnią się sposobem otrzymywania i zawartością flawonoidów, dlatego porcji podanej dla jednego produktu nie należy stosować przy innym.
Przeciwwskazania
Nie należy stosować wyciągu z bergamotki przy nadwrażliwości na bergamotkę ani na którykolwiek składnik produktu. Nie znaleziono danych o stosowaniu wyciągu z bergamotki u dzieci. Nie należy go podawać dzieciom bez porady lekarza.
Ciąża i karmienie piersią
Nie znaleziono danych o stosowaniu wyciągu z owocu bergamotki w ciąży i w okresie karmienia piersią. Nie ma o nim wpisu w bazie LactMed, która gromadzi dane o lekach i suplementach w okresie karmienia. Z powodu braku danych nie zaleca się stosowania w tych okresach.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Wyciąg z bergamotki oceniano w niewielkich badaniach klinicznych, trwających od kilku tygodni do 6 miesięcy. Najdłuższe z nich objęło 80 osób, a jego streszczenie nie opisuje ani grupy porównawczej, ani działań niepożądanych (Toth 2015). Większość prac ocenia tolerancję tylko ogólnie i nie podaje, ile działań niepożądanych wystąpiło. W części badań stosowano preparaty złożone z kilku składników, więc wyników nie da się przypisać samemu wyciągowi z bergamotki. Przegląd systematyczny objął dziesięć badań klinicznych bergamotki, w tym trzy z frakcją polifenolową z soku. Według autorów z powodu błędu publikacji i niskiej jakości większości badań nie da się ostatecznie ocenić ani skuteczności, ani bezpieczeństwa bergamotki (Mannucci 2017). Według stanowiska ekspertów o nutraceutykach, w tym o bergamotce, nadal brakuje wystarczających danych o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania (Banach 2018).
Sok z bergamotki zawiera furanokumaryny: bergamotynę i bergapten. W soku z Kalabrii oznaczono 18,2 mg bergamotyny i 9,0 mg bergaptenu w litrze (Gardana 2008). Nie wiadomo, czy i w jakiej ilości furanokumaryny są obecne w wyciągach w suplementach diety. Felodypina to lek rozkładany w organizmie przez enzym CYP3A4. U 11 ochotników czysta bergamotyna w dawce 12 mg zwiększała największe stężenie felodypiny we krwi średnio o 40%, a pole pod krzywą jej stężenia o 37%. Zmiana stężenia była u poszczególnych osób bardzo różna, od −33% do +125%. Autorzy uznali, że u osób wrażliwych może to prowadzić do klinicznie istotnej interakcji (Goosen 2004). W innym badaniu sok z limonki, bogaty w bergamotynę, nie zmienił średnich stężeń felodypiny, ale u 2 osób ponad dwukrotnie je zwiększył (Bailey 2003). Nie znaleziono badań stężenia leków we krwi po wyciągu z bergamotki u ludzi. Jedyne znalezione badanie łączące wyciąg ze statyną objęło 15 osób przyjmujących rosuwastatynę przez 30 dni, a jego streszczenie nie podaje danych o bezpieczeństwie (Gliozzi 2013).
Osoby przyjmujące statyny, zwłaszcza simwastatynę, atorwastatynę lub lowastatynę, powinny przed zastosowaniem wyciągu z bergamotki skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Tak samo powinny postąpić osoby przyjmujące inne leki rozkładane przez enzym CYP3A4. Wiele suplementów łączy wyciąg z bergamotki z innymi składnikami, w tym z czerwonym ryżem drożdżowym. Osoby leczone statynami powinny przed zastosowaniem takiego produktu skonsultować się z lekarzem. Bóle, tkliwość lub osłabienie mięśni należy zgłosić lekarzowi. Wyciągu z bergamotki nie stosuje się zamiast leków ani nie zmienia się z jego powodu dawki leku.
Nie znaleziono opisów uszkodzenia wątroby ani mięśni po przyjmowaniu wyciągu z bergamotki. Brak takich opisów nie wyklucza działań niepożądanych.
Olejek bergamotowy zawiera bergapten. Według Europejskiej Agencji Leków bergapten odpowiada za reakcje fototoksyczne skóry po kontakcie z olejkiem i ekspozycji na światło słoneczne. Opisano pęcherzowe reakcje skórne po użyciu olejku do aromaterapii i późniejszej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe (Kaddu 2001). Bergapten jest obecny także w soku z bergamotki, a jego zawartość w wyciągach nie jest znana.
Produkty mogą zawierać dodatkowe składniki czynne. Monografia opisuje wyłącznie wyciąg z owocu bergamotki. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Ta monografia nie omawia wyników badań na zwierzętach.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Toth PP, Patti AM, Nikolic D i in. Bergamot Reduces Plasma Lipids, Atherogenic Small Dense LDL, and Subclinical Atherosclerosis in Subjects with Moderate Hypercholesterolemia: A 6 Months Prospective Study. Front Pharmacol. 2015;6:299. PMID 26779019. Mannucci C, Navarra M, Calapai F i in. Clinical Pharmacology of Citrus bergamia: A Systematic Review. Phytother Res. 2017;31(1):27-39. PMID 27747942. Banach M, Patti AM, Giglio RV i in. The Role of Nutraceuticals in Statin Intolerant Patients. J Am Coll Cardiol. 2018;72(1):96-118. PMID 29957236. Gardana C, Nalin F, Simonetti P. Evaluation of flavonoids and furanocoumarins from Citrus bergamia (Bergamot) juice and identification of new compounds. Molecules. 2008;13(9):2220-2228. PMID 18830151. Goosen TC, Cillié D, Bailey DG i in. Bergamottin contribution to the grapefruit juice-felodipine interaction and disposition in humans. Clin Pharmacol Ther. 2004;76(6):607-617. PMID 15592332. Bailey DG, Dresser GK, Bend JR. Bergamottin, lime juice, and red wine as inhibitors of cytochrome P450 3A4 activity: comparison with grapefruit juice. Clin Pharmacol Ther. 2003;73(6):529-537. PMID 12811362. Gliozzi M, Walker R, Muscoli S i in. Bergamot polyphenolic fraction enhances rosuvastatin-induced effect on LDL-cholesterol, LOX-1 expression and protein kinase B phosphorylation in patients with hyperlipidemia. Int J Cardiol. 2013;170(2):140-145. PMID 24239156. Kaddu S, Kerl H, Wolf P. Accidental bullous phototoxic reactions to bergamot aromatherapy oil. J Am Acad Dermatol. 2001;45(3):458-461. PMID 11511848. Europejska Agencja Leków: Public statement on Citrus bergamia Risso et Poiteau, aetheroleum, EMA/HMPC/528177/2011, oraz Assessment report on Citrus bergamia Risso et Poiteau, aetheroleum, EMA/HMPC/56155/2011, przyjęte 22 maja 2012 r. Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-00252 Citrus aurantium. Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (oświadczenia dopuszczone, odrzucone i wycofane), uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy GIS, wykaz monografii Health Canada, bazy LactMed i LiverTox oraz EFSA Journal: w żadnym z tych źródeł nie znaleziono wpisu dotyczącego wyciągu z owocu bergamotki, stan 7 października 2026 r.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26779019/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27747942/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29957236/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18830151/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15592332/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12811362/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24239156/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11511848/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.