Kwas p-aminobenzoesowy (PABA)
Jak działa
Kwas p-aminobenzoesowy, w skrócie PABA, to związek chemiczny, z którego bakterie wytwarzają foliany. Na tym opiera się działanie sulfonamidów: te leki przeciwbakteryjne podszywają się pod PABA i blokują bakteriom wytwarzanie folianów. Człowiek nie potrafi wytwarzać folianów z PABA, dlatego musi je otrzymywać z pożywieniem. W Wielkiej Brytanii zarejestrowano lek zawierający aminobenzoesan potasu, czyli sól potasową PABA. Jego charakterystyka produktu leczniczego, oficjalny opis leku dla lekarzy i farmaceutów, podaje, że PABA bywa zaliczana do witamin z grupy B. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 nie podaje dla PABA referencyjnej wartości spożycia. Lek stosuje się u dorosłych w chorobie Peyroniego i w twardzinie, w dawce 3 g cztery razy na dobę. Charakterystyka podaje, że sposobu działania PABA w organizmie nie ustalono jednoznacznie. Suplementy diety z PABA nie są przeznaczone do leczenia tych chorób. W Polsce produkty z PABA są zgłaszane do Głównego Inspektoratu Sanitarnego jako suplementy diety. Zgłoszenie nie jest oceną bezpieczeństwa ani skuteczności.
Źródła w diecie i niedobór
Według charakterystyki brytyjskiego leku z aminobenzoesanem potasu niewielkie ilości PABA występują w zbożach, jajach, mleku i mięsie.
Dawkowanie
Przytoczone źródła europejskie nie ustalają bezpiecznej ilości spożycia PABA w suplementach diety. Monografia Health Canada dla preparatów wielowitaminowych i mineralnych dopuszcza do 1200 mg PABA na dobę, tylko u dorosłych od 19 lat i wyłącznie razem z co najmniej jednym podstawowym składnikiem tej monografii, czyli witaminą, składnikiem mineralnym albo innym składnikiem głównym tej monografii, na przykład luteiną lub likopenem, a nie innym składnikiem uzupełniającym. Dla dzieci i młodzieży dawki nie podaje. Dawki leku z aminobenzoesanem potasu, 12 g na dobę, nie wolno przenosić na suplementy.
Przeciwwskazania
Według charakterystyki leku z aminobenzoesanem potasu: uczulenie na PABA albo na pokrewne związki, takie jak benzokaina, prokaina lub etyloparaben. Ciężkie uszkodzenie wątroby. Leczenie sulfonamidami. Pozostałe przeciwwskazania z charakterystyki wynikają z zawartości potasu w leku.
Ciąża i karmienie piersią
Według charakterystyki brytyjskiego leku z aminobenzoesanem potasu dane o stosowaniu tego leku u kobiet w ciąży są nieliczne albo ich brak, a lek nie jest zalecany w ciąży. Nie wiadomo, czy aminobenzoesan potasu przenika do mleka matki. Charakterystyka nie wyklucza ryzyka dla karmionego dziecka. W badaniach na zwierzętach PABA przenikała przez łożysko i zmniejszała masę płodów szczura. Monografia Health Canada nie dopuszcza na produktach z PABA żadnych oświadczeń o przeznaczeniu związanym z ciążą i przy każdej dawce wymaga ostrzeżenia, by w ciąży i podczas karmienia piersią skonsultować się z lekarzem. Przytoczone źródła nie podają danych o stosowaniu suplementów diety z PABA w ciąży i podczas karmienia piersią.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Health Canada dopuszcza do obrotu naturalne produkty zdrowotne, kanadyjską kategorię, która obejmuje między innymi odpowiedniki suplementów diety. Jej monografia dla preparatów wielowitaminowych i mineralnych z 26 czerwca 2026 r. traktuje PABA jako składnik uzupełniający i nie dopuszcza dla niego żadnego oświadczenia o działaniu. Przy każdej dawce wymaga ostrzeżeń: przed zastosowaniem w ciąży, podczas karmienia piersią i w trakcie leczenia sulfonamidami trzeba skonsultować się z lekarzem, a przy objawach uczulenia należy przerwać stosowanie. Wpis o PABA w bazie składników Health Canada, zmieniony w 2019 r., podaje, że składnika nie wolno stosować w produktach naturalnych bez przedstawienia dodatkowych dowodów bezpieczeństwa. Jako powód wskazuje obecność PABA na kanadyjskiej liście składników zakazanych w kosmetykach, co według bazy wskazuje na możliwe zagrożenie bezpieczeństwa. Źródła nie wyjaśniają, jak ten wpis ma się do nowszej monografii. Charakterystyka brytyjskiego leku z aminobenzoesanem potasu opisuje przypadki zapalenia, polekowego uszkodzenia i ostrej niewydolności wątroby. Wymaga, by u wszystkich osób przyjmujących ten lek badać czynność wątroby co najmniej raz na 4 tygodnie, a przy nieprawidłowych wynikach lub objawach choroby wątroby natychmiast lek odstawić. Opisuje też ciężkie reakcje nadwrażliwości, czyli uczuleniowe, w tym zespół DRESS: reakcję z wysypką, gorączką i zmianami w badaniach krwi, która może zagrażać życiu, a nawet zakończyć się zgonem. Po takiej reakcji leku nie wolno stosować ponownie. Według charakterystyki należy przerwać przyjmowanie leku na czas małego spożycia pokarmu, na przykład przy głodówce, braku apetytu lub nudnościach, aby nie dopuścić do zbyt małego stężenia glukozy we krwi. Te dane dotyczą dawki leku, 12 g aminobenzoesanu potasu na dobę, wielokrotnie większej niż górna dawka PABA z monografii Health Canada. Przytoczone źródła nie podają, czy te zagrożenia występują przy mniejszych dawkach. Według charakterystyki PABA znosi działanie sulfonamidów i może zwiększać stężenie metotreksatu we krwi. Do sulfonamidów należy na przykład sulfametoksazol, składnik kotrimoksazolu. Na podstawie charakterystyki leku osoby leczone sulfonamidami nie powinny stosować PABA, a osoby leczone metotreksatem tylko po konsultacji z lekarzem. Na podstawie danych o leku, przy zażółceniu skóry lub oczu, ciemnym moczu, gorączce, wysypce albo nudnościach należy przerwać stosowanie preparatu z PABA i skontaktować się z lekarzem. Bezpieczeństwa leku z aminobenzoesanem potasu u dzieci i młodzieży do 18 lat nie ustalono.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Według charakterystyki brytyjskiego leku z aminobenzoesanem potasu badania na bakteriach w warunkach laboratoryjnych nie wykazały, aby PABA uszkadzała materiał genetyczny. Długoterminowych badań działania rakotwórczego nie przeprowadzono. Brakuje odpowiednich badań wpływu na rozrodczość. W nielicznych badaniach na ciężarnych samicach szczura PABA podawana doustnie w dawce 50 mg na kilogram masy ciała na dobę zmniejszała masę płodów. W badaniach na zwierzętach PABA przenikała przez łożysko.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, para-Aminobenzoic acid (id 1497), data zmiany 1.03.2019, odczyt 13.10.2026. Health Canada, monografia Multi-Vitamin/Mineral Supplements, 26.06.2026, tabele 3, 4, 11, 13 i 15 oraz punkty 1.4, 4.2, 5.1 i 5.2, odczyt 13.10.2026. Summary of Product Characteristics, Potassium para-aminobenzoate 3 g Powder Sachets (Potaba), Neon Healthcare Ltd, pozwolenie PL 45043/0044, data zmiany tekstu 10.11.2022, Electronic Medicines Compendium (eMC), aktualizacja 25.01.2023, punkty 4.1–4.6, 5.1, 5.2 i 5.3, odczyt 13.10.2026. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII. Rejestr produktów objętych powiadomieniem o pierwszym wprowadzeniu do obrotu, Główny Inspektorat Sanitarny, odczyt 13.10.2026. Katalog statusu nowej żywności Komisji Europejskiej: brak wpisu dla PABA, odczyt 13.10.2026.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.