Węgiel aktywny (węgiel aktywowany)
Jak działa
Węgiel aktywny, w przepisach unijnych nazywany węglem aktywowanym, to sproszkowany węgiel o bardzo dużej zdolności adsorpcji. W suplementach diety występuje w postaci kapsułek, tabletek albo proszku. Jako surowiec podaje się najczęściej kokos albo drewno.
Po przyjęciu doustnym węgiel aktywny nie wchłania się z przewodu pokarmowego i jest w całości wydalany z kałem (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 5.2). Wiąże nieselektywnie na swojej powierzchni różne substancje obecne w przewodzie pokarmowym, w tym leki i gazy jelitowe (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP, pkt 5.1). Z tej właściwości wynikają najważniejsze przestrogi, opisane w części o ostrzeżeniach.
W Polsce węgiel aktywny jest także substancją czynną leków bez recepty, takich jak Carbo Medicinalis i Carbo Activ. Ten opis dotyczy węgla aktywnego w suplementach diety. Unijny katalog nowej żywności wymienia węgiel aktywny jako składnik, który w suplementach diety nie jest nową żywnością (wpis POL-NF-09861).
Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 w załączniku podaje dla węgla aktywowanego jedno dopuszczone oświadczenie zdrowotne w brzmieniu: „Węgiel aktywowany pomaga zmniejszyć występujące po jedzeniu nadmierne wzdęcia”. Warunki jego stosowania omówiono w części o dawkowaniu. Oświadczenia dotyczącego komfortu trawienia nie dopuszczono (unijny rejestr oświadczeń, POL-HC-6575). Dopuszczone oświadczenie odnosi się do prawidłowych funkcji organizmu, nie do leczenia chorób.
Źródła w diecie i niedobór
Ta monografia nie omawia źródeł w diecie.
Dawkowanie
Dokumenty unijne nie określają zalecanej ani maksymalnej dawki węgla aktywnego w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie i nie należy jej przekraczać.
Oświadczenie o wzdęciach może towarzyszyć wyłącznie produktowi, którego porcja podana przez producenta zawiera 1 g węgla aktywowanego. Konsumentowi podaje się wtedy informację, że korzystne działanie występuje przy spożyciu 1 g co najmniej 30 minut przed posiłkiem i 1 g krótko po posiłku (rozporządzenie nr 432/2012, załącznik). Kapsułki i tabletki suplementów zawierają zwykle od 150 do 300 mg węgla.
Pokarm zmniejsza zdolność wiązania węgla aktywnego. Charakterystyka leku Carbo Activ zaleca, aby nie przyjmować go razem z jedzeniem (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.4; Carbo Medicinalis MF, pkt 4.4).
Charakterystyki leków z węglem aktywnym podają dawkowanie przy wzdęciach dla dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.2; Carbo Medicinalis VP, pkt 4.2). Dzieciom w wieku do 12 lat węgla aktywnego nie należy podawać bez porady lekarza lub farmaceuty.
Przeciwwskazania
Nie należy stosować węgla aktywnego przy nadwrażliwości na którykolwiek składnik produktu. Węgla aktywnego nie podaje się osobom nieprzytomnym (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, Carbo Medicinalis VP i Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.3). Charakterystyka leku Carbo Activ wymienia jako przeciwwskazanie także wiek niemowlęcy (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.3). Suplementów diety z węglem aktywnym nie podaje się niemowlętom.
Ciąża i karmienie piersią
Charakterystyka leku Carbo Activ podaje, że nie ma danych o bezpieczeństwie stosowania węgla w ciąży i w okresie karmienia piersią (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.6). Charakterystyka leku Carbo Medicinalis MF podaje, że nie ma wystarczających danych o stosowaniu u kobiet w ciąży, i zaleca ostrożność w ciąży i w okresie karmienia piersią. Każe też uwzględnić działanie zapierające (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.6). Według Charakterystyki leku Carbo Medicinalis VP w ciąży lek może być stosowany jedynie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu. Ta sama charakterystyka podaje, że węgiel aktywny nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego mało prawdopodobne jest, by wywierał niekorzystny wpływ na dzieci karmione piersią (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP, pkt 4.6).
Węgiel aktywny może osłabiać działanie leków przyjmowanych w ciąży i w okresie karmienia piersią. Przed zastosowaniem w tym okresie należy zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Węgla aktywnego nie należy przyjmować jednocześnie z lekami doustnymi. Węgiel aktywny wiąże je w przewodzie pokarmowym i osłabia ich działanie (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.5; Carbo Medicinalis VP, pkt 4.4). Charakterystyka leku Carbo Activ wymienia między innymi salicylany, barbiturany, benzodiazepiny, paracetamol, glikozydy nasercowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwzakrzepowe, antybiotyki i środki antykoncepcyjne. Węgla aktywnego nie należy stosować jednocześnie z lekami przeciwpadaczkowymi ani z lekami przeciwwymiotnymi (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.5). Charakterystyka leku Carbo Medicinalis MF wymienia ponadto między innymi propranolol i inne leki blokujące receptory β-adrenergiczne, teofilinę, fenytoinę, digoksynę, mianserynę, leki z grupy inhibitorów MAO, pochodne fenotiazyny i klonidynę (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.5).
Inne leki należy przyjmować w odstępie co najmniej 2 godzin od węgla aktywnego, przed nim albo po nim (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.5). Przyjmowanie węgla aktywnego przed posiłkami i po nich utrudnia zachowanie tego odstępu od leków przyjmowanych w porze posiłków. Węgiel aktywny może wiązać także witaminy (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.8), dlatego taki sam odstęp warto zachować wobec innych suplementów diety. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny ustalić stosowanie węgla aktywnego i pory przyjmowania leków z lekarzem lub farmaceutą. Dotyczy to szczególnie leków przeciwpadaczkowych, glikozydów nasercowych, leków blokujących receptory β-adrenergiczne, teofiliny, mianseryny, leków z grupy inhibitorów MAO i doustnych środków antykoncepcyjnych.
Charakterystyka leku Carbo Activ zaleca ograniczyć stosowanie węgla aktywnego i przerwać je po ustąpieniu dolegliwości (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.4). Węgla aktywnego nie przyjmuje się stale bez porady lekarza lub farmaceuty. Długotrwałe stosowanie bardzo dużych dawek może wywołać niedobór witamin w wyniku ich wiązania oraz zaburzenia trawienia spowodowane wiązaniem enzymów trawiennych (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.8).
Węgiel aktywny działa zapierająco (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.6). Może powodować zaparcia, a u dzieci wymioty (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP, pkt 4.8). Zażycie dużej ilości może spowodować ciężkie zaparcia (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.9). Barwi też stolec na czarno (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP, pkt 4.8). Osoby z przewlekłymi zaparciami powinny przed zastosowaniem zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Opisywano przypadki zachłyśnięcia się węglem aktywnym, czyli jego aspiracji do płuc, zwłaszcza podczas wymiotów (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP, pkt 4.8; Carbo Medicinalis MF, pkt 4.8).
Jeśli po 7 dniach stosowania wzdęcia się utrzymują, należy skontaktować się z lekarzem (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.4). Suplement diety nie służy do leczenia biegunki. Biegunka, zwłaszcza z gorączką albo z krwią w stolcu, wymaga porady lekarza (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 4.4; Carbo Medicinalis VP, pkt 4.4).
Suplement diety nie służy też do leczenia zatruć. W razie zatrucia należy niezwłocznie wezwać pomoc lekarską. Węgiel aktywny nie wiąże alkoholi (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm, pkt 4.4).
Produkty mogą zawierać inne składniki, w tym substancje pomocnicze, a niekiedy dodatkowe składniki czynne. Tabletki mogą zawierać sacharozę, dlatego osoby z cukrzycą albo z dziedziczną nietolerancją fruktozy powinny sprawdzić skład na etykiecie (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP, pkt 4.4). Ta monografia opisuje wyłącznie węgiel aktywny. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Charakterystyki leków z węglem aktywnym nie podają danych z badań przedklinicznych (Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF, pkt 5.3; Carbo Medicinalis VP, pkt 5.3).
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis MF 250 mg, tabletki, Rejestr Produktów Leczniczych, produkt 21411 (pkt 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.8, 4.9, 5.2, 5.3); Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Medicinalis VP 300 mg, tabletki, Rejestr Produktów Leczniczych, produkt 1282 (pkt 4.2, 4.3, 4.4, 4.6, 4.8, 5.1, 5.3); Charakterystyka Produktu Leczniczego Carbo Activ Aflofarm 200 mg, kapsułki twarde, Rejestr Produktów Leczniczych, produkt 15298 (pkt 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.8); Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, załącznik (węgiel aktywowany); unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych: POL-HC-6326 (dopuszczone), POL-HC-6575 (niedopuszczone); Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-09861 Activated charcoal.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.