Ostrożność
Dowody: wysoki
izoniazyd (INH) × witamina B6
Izoniazyd jest antagonistą witaminy B6 — wiąże jej aktywną formę w nieaktywny związek wydalany przez nerki, a jego metabolity hamują enzym wytwarzający tę formę. Skutkiem może być neuropatia obwodowa, tym częstsza, im wyższa dawka izoniazydu i dłuższa terapia.
Postępowanie opisane w źródle: Pirydoksynę stosuje się przy izoniazydzie profilaktycznie. Charakterystyka Produktu Leczniczego (URPL): 10 mg na dobę, a jeśli wystąpi zapalenie nerwu — zwiększenie do 50 mg na dobę. Wytyczne ATS/CDC/IDSA (2016): 25–50 mg na dobę u osób z czynnikami ryzyka neuropatii (ciąża, karmienie piersią, zakażenie HIV, cukrzyca, uzależnienie od alkoholu, niedożywienie, przewlekła niewydolność nerek, podeszły wiek), a przy rozpoznanej już neuropatii 100 mg na dobę. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca 0,5–1 mg/kg na dobę u dzieci z ciężkim niedożywieniem, dzieci zakażonych HIV i ciężarnych nastolatek, a przy utrzymujących się objawach neuropatii 2–5 mg/kg na dobę. Dawkę ustala lekarz prowadzący leczenie przeciwgruźlicze. Nie odstawiaj pirydoksyny i nie zmieniaj dawki bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Izoniazyd łączy się z fosforanem pirydoksalu (PLP — aktywna forma witaminy B6) w nieaktywny hydrazon, wydalany przez nerki; metabolity izoniazydu hamują dodatkowo kinazę pirydoksalową, czyli enzym wytwarzający PLP. Rośnie też wydalanie pirydoksyny z moczem. Niedobór PLP zaburza pracę zależnych od niego dekarboksylaz — m.in. syntezę GABA i serotoniny.
Źródło: ChPL Nidrazid (izoniazyd), pkt 4.2 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych (URPL, produkt 21213); ATS/CDC/IDSA, Clin Infect Dis 2016;63(7):e147–e195 (PMID 27516382); WHO, Management of tuberculosis in children — TB Knowledge Sharing Platform; NEJM 1956 (PMID 13334809); przegląd systematyczny 2011 (PMID 21477422).
Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego
witamina D3 × izoniazyd
Charakterystyka produktu leczniczego z cholekalcyferolem podaje, że izoniazyd może zmniejszać skuteczność cholekalcyferolu przez hamowanie jego przemiany metabolicznej. Izoniazyd jest podstawowym lekiem przeciwgruźliczym, przyjmowanym przez wiele miesięcy, często razem z ryfampicyną — a ryfampicyna osłabia witaminę D drugą drogą, przez pobudzenie enzymów wątrobowych. Przy takim leczeniu obie drogi działają jednocześnie. Niedobór witaminy D w gruźlicy ma znaczenie dodatkowe: choroba sama sprzyja ubytkowi masy kostnej.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz izoniazyd, powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie o witaminie D i ustal z nim kontrolę jej stężenia we krwi. Dawkę dobiera lekarz na podstawie wyniku badania — przy tym leczeniu może być wyższa niż zwykle. Bóle kostne i mięśniowe, osłabienie siły mięśni oraz skurcze wymagają zgłoszenia lekarzowi, a nie samodzielnego zwiększania dawki.
Mechanizm
Mechanizm: Cholekalcyferol nie jest czynny w postaci, w jakiej się go przyjmuje. W wątrobie powstaje z niego 25-hydroksywitamina D, a w nerkach — przy udziale 1-hydroksylazy — postać właściwie działająca, czyli 1,25-dihydroksywitamina D. Charakterystyka wskazuje, że izoniazyd hamuje tę aktywację metaboliczną. Stężenie postaci czynnej maleje mimo prawidłowego przyjmowania suplementu.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholecalciferol IBSA, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 48162, punkt 4.5: „Izoniazyd. Izoniazyd może zmniejszać skuteczność cholekalcyferolu w wyniku hamowania aktywacji metabolicznej cholekalcyferolu”. Druga droga osłabienia przy tym samym schemacie leczenia: „Ryfampicyna może zmniejszać skuteczność cholekalcyferolu, w wyniku indukcji enzymów wątrobowych” (ten sam punkt; para 242 w tej bazie).
Potwierdza dokument urzędowy: „Izoniazyd może zmniejszać skuteczność cholekalcyferolu w wyniku hamowania aktywacji metabolicznej cholekalcyferolu.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholecalciferol IBSA (Cholecalciferolum), roztwór doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
