Witamina D: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami

Opisy na tej stronie dotyczą grupy leków jako całości i leków działających w całym organizmie. Informacje właściwe dla konkretnego leku zawiera jego ulotka.

Treść medyczna zweryfikowana przez farmaceutę: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068.

· Monografia

W skrócie: Witamina D a parykalcytol — ryzyko nadmiaru wapnia we krwi. Nie przyjmować preparatów witaminy D, także wielowitaminowych, ani preparatów wapnia bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym dializy; dawkę parykalcytolu lekarz dobiera do stężenia parathormonu i wapnia, a dodatkowa witamina D ten dobór zaburza. Preparatów witaminy D nie należy też łączyć z preparatami magnezu ani długotrwale z preparatami zawierającymi glin. Wiadomo, że objawami hiperkalcemii bywają osłabienie, nudności, zaparcia, wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu; przy takich objawach należy zgłosić się do lekarza. O każdym preparacie przyjmowanym bez recepty należy powiedzieć lekarzowi przed kolejną dializą. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Ryzyko

Wysokie ryzyko Dowody: ChPL

Witamina D a parykalcytol — ryzyko nadmiaru wapnia we krwi

witamina D × parykalcytol

Parykalcytol to syntetyczna pochodna witaminy D podawana dożylnie podczas dializy. Lek hamuje wydzielanie parathormonu, czyli hormonu przytarczyc, u osób z przewlekłą chorobą nerek. Charakterystyka produktu leczniczego Paricalcitol Fresenius podaje, że jednocześnie z parykalcytolem nie należy przyjmować fosforanu ani pochodnych witaminy D z powodu zwiększonego ryzyka hiperkalcemii, czyli nadmiaru wapnia we krwi, oraz podwyższenia iloczynu stężeń wapnia i fosforanów. Ulotka dla pacjenta wymienia wprost produkty zawierające wapń lub witaminę D, włącznie z suplementami i preparatami wielowitaminowymi dostępnymi bez recepty. Charakterystyka wymienia zatrucie witaminą D i hiperkalcemię wśród przeciwwskazań do stosowania parykalcytolu, a ulotka mówi, że leku nie stosuje się przy bardzo dużym stężeniu wapnia lub witaminy D we krwi. Charakterystyka podaje też, że przewlekła hiperkalcemia może wiązać się z uogólnionym wapnieniem naczyń i innych tkanek miękkich. Podaje również, że duże dawki preparatów wapnia lub tiazydowe leki moczopędne zwiększają ryzyko hiperkalcemii, a hiperkalcemia nasila toksyczne działanie glikozydów naparstnicy, czyli leków nasercowych. Ta sama charakterystyka zakazuje łączenia preparatów witaminy D z preparatami zawierającymi magnez z powodu ryzyka hipermagnezemii, czyli nadmiaru magnezu we krwi. Zakazuje też długotrwałego łączenia preparatów witaminy D z preparatami zawierającymi glin, na przykład z lekami zobojętniającymi sok żołądkowy i lekami wiążącymi fosforany. Stężenie glinu we krwi może wtedy wzrosnąć, a glin działa toksycznie na kości. Oba te zdania charakterystyka odnosi do preparatów witaminy D; nie mówi, czy dotyczą także samego parykalcytolu.

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatów witaminy D, także wielowitaminowych, ani preparatów wapnia bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym dializy; dawkę parykalcytolu lekarz dobiera do stężenia parathormonu i wapnia, a dodatkowa witamina D ten dobór zaburza. Preparatów witaminy D nie należy też łączyć z preparatami magnezu ani długotrwale z preparatami zawierającymi glin. Wiadomo, że objawami hiperkalcemii bywają osłabienie, nudności, zaparcia, wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu; przy takich objawach należy zgłosić się do lekarza. O każdym preparacie przyjmowanym bez recepty należy powiedzieć lekarzowi przed kolejną dializą. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Mechanizm

Mechanizm: Wiadomo, że parykalcytol jest wybiórczym aktywatorem receptora witaminy D, czyli białka w jądrze komórki, przez które witamina D i jej pochodne zwiększają wchłanianie wapnia i fosforanów z jelita. Witamina D z preparatu działa przez ten sam receptor, więc oba działania sumują się i podnoszą stężenie wapnia i fosforanów we krwi ponad wartość, którą lekarz ustalił dawką leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), pkt 4.5, 4.4 i 4.2, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Paricalcitol Fresenius a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednocześnie z parykalcytolem nie należy przyjmować fosforanu lub pochodnych witaminy D, z powodu zwiększonego ryzyka hiperkalcemii i podwyższenia iloczynu Ca x P (patrz: punkt 4.4). […] Duże dawki preparatów zawierających wapń lub tiazydowe leki moczopędne mogą zwiększyć ryzyko hiperkalcemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), roztwór do wstrzykiwań, sekcja 4.5, 4.4 i 4.2; ulotka dla pacjenta, „Lek Paricalcitol Fresenius a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Wysokie ryzyko Dowody: dokument rejestrowy

Witamina D a takalcytol — przy łącznym stosowaniu zalecana kontrola wapnia

witamina D × takalcytol (maść na łuszczycę)

Takalcytol to pochodna witaminy D stosowana miejscowo, w maści na łuszczycę. Ulotka leku Curatoderm podaje, że w przypadku jednoczesnego leczenia lekami zawierającymi wapń lub witaminę D zalecana jest okresowa kontrola stężenia wapnia i białka w moczu, a w razie stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia we krwi leczenie należy natychmiast przerwać. Zalecenie obejmuje więc łączenie dwóch postaci witaminy D: doustnej i nakładanej na skórę. Dokument nie podaje progu dawki doustnej ani tego, jaka część maści przenika do krwi. Para wapń × takalcytol ma osobny wpis.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli stosujesz maść z takalcytolem i jednocześnie przyjmujesz witaminę D doustnie, powiedz o tym dermatologowi. Ulotka zaleca wtedy okresową kontrolę DWÓCH rzeczy: stężenia wapnia oraz białka w moczu — samo oznaczenie wapnia zalecenia nie wyczerpuje. Nie zwiększaj samodzielnie ilości nakładanej maści ani powierzchni, na którą ją nakładasz. Jeśli badanie wykaże podwyższone stężenie wapnia we krwi, ulotka nakazuje natychmiastowe przerwanie leczenia maścią i powtarzanie oznaczeń wapnia oraz białka w moczu do czasu unormowania wyników — zgłoś to lekarzowi. Dokument nie opisuje objawów, po których dałoby się to rozpoznać bez badania.

Mechanizm

Mechanizm: Ulotka nie opisuje mechanizmu. Takalcytol i witamina D przyjmowana doustnie działają w organizmie tak samo — zwiększają wchłanianie wapnia. Dokument traktuje ich jednoczesne stosowanie jako sumowanie się tego działania i dlatego zaleca kontrolę stężenia wapnia.

Źródło: Ulotka Curatoderm (takalcytol), „Ostrzeżenia i środki ostrożności”

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku jednoczesnego leczenia lekami zawierającymi wapń i (lub) witaminę D, jest zalecana okresowa kontrola stężenia wapnia i białka w moczu. W przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia we krwi leczenie lekiem Curatoderm należy natychmiast przerwać” — Ulotka dla pacjenta Curatoderm (Tacalcitolum), sekcja ulotka, „Ostrzeżenia i środki ostrożności”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Wysokie ryzyko Dowody: charakterystyka produktu leczniczego

Witamina D a kalcytriol — ryzyko przedawkowania witaminy D i nadmiaru wapnia we krwi

witamina D × kalcytriol

Kalcytriol to aktywna postać witaminy D, lek na receptę stosowany m.in. u osób z przewlekłą chorobą nerek. Charakterystyka leku Detriol podaje, że podczas leczenia kalcytriolem nie należy podawać żadnych innych związków witaminy D ani ich pochodnych, także produktów spożywczych wzbogaconych w witaminę D. Celem jest uniknięcie hiperwitaminozy D, czyli przedawkowania witaminy D. Charakterystyka dodaje, że po zamianie długo działającego preparatu witaminy D (jako przykłady podaje ergokalcyferol i cholekalcyferol) na kalcytriol stężenie ergokalcyferolu we krwi może wracać do wartości wyjściowych przez kilka miesięcy, co zwiększa ryzyko hiperkalcemii, czyli nadmiaru wapnia we krwi.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz kalcytriol, nie stosuj suplementów z witaminą D, także preparatów wielowitaminowych, tranu ani żywności wzbogacanej w witaminę D, chyba że zaleci to lekarz. Sprawdź skład preparatów wieloskładnikowych. Jeśli przed kalcytriolem przyjmowałeś witaminę D, powiedz o tym lekarzowi. Nie odstawiaj kalcytriolu samodzielnie.

Mechanizm

Mechanizm: Kalcytriol nie wymaga przemiany w wątrobie ani w nerkach i od razu zwiększa wchłanianie wapnia z jelita. Witamina D z suplementu po przemianie w organizmie działa w ten sam sposób, więc oba działania się sumują.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Detriol (Calcitriolum), kapsułki miękkie, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 43018, punkt 4.4; to samo brzmienie w rekordzie 43019.

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas leczenia kalcytriolem nie należy podawać żadnych innych związków witaminy D i ich pochodnych, w tym związków lub prodkuktów spożywczych, które mogą być wzbogacone w witaminę D. Ponieważ kalcytriol jest najskuteczniejszym dostępnym metabolitem witaminy D, podczas leczenia kalcytriolem nie należy przepisywać żadnych innych produktów zawierających witaminę D (w tym analogów i metabolitów witaminy D), co pozwoli uniknąć rozwoju hiperwitaminozy D.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Detriol (Calcitriolum), kapsułki miękkie, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Wysokie ryzyko Dowody: charakterystyka produktu leczniczego

Witamina D a kalcyfediol — ryzyko przedawkowania witaminy D

witamina D × kalcyfediol

Kalcyfediol to postać witaminy D przemieniona już w wątrobie. W Polsce jest lekiem, na receptę (np. krople Devisol-25) albo bez recepty (np. kapsułki Ibuvit D3 Active). Charakterystyka leku Devisol-25 podaje, że nie jest wskazane jednoczesne stosowanie innych postaci witaminy D. Działania się sumują i zwiększa się ryzyko toksyczności, czyli przedawkowania witaminy D.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz kalcyfediol, nie stosuj suplementów z witaminą D, także preparatów wielowitaminowych ani tranu, bez uzgodnienia z lekarzem. Sprawdź skład preparatów wieloskładnikowych. Nie zmieniaj dawki leku samodzielnie.

Mechanizm

Mechanizm: Kalcyfediol i witamina D z suplementu są w organizmie przemieniane w tę samą aktywną postać witaminy D. Ich działania się sumują.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Devisol-25 (Calcifediolum), krople doustne, roztwór, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 1827, punkt 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Niewskazane jest jednoczesne stosowanie innych postaci witaminy D, z powodu sumowania się efektów i zwiększonego ryzyka toksyczności.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Devisol-25 (Calcifediolum), krople doustne, roztwór, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Ostrożność

Ostrożność Dowody: ChPL

Witamina D a erdafitynib — ryzyko nadmiaru fosforanów i wapnia we krwi

witamina D × erdafitynib

Erdafitynib to lek przeciwnowotworowy. Wiadomo, że należy do inhibitorów kinaz receptora czynnika wzrostu fibroblastów, czyli leków blokujących białka, przez które komórki nowotworowe odbierają sygnał do wzrostu. Charakterystyka produktu leczniczego Balversa podaje, że lek może powodować hiperfosfatemię, czyli nadmiar fosforanów we krwi, najczęściej w pierwszych trzech do czterech miesiącach leczenia, i że suplementacja witaminą D u pacjentów otrzymujących erdafitynib nie jest zalecana ze względu na potencjalny wpływ na zwiększenie stężenia fosforanów i wapnia w surowicy. Ulotka dla pacjenta powtarza, że suplementy witaminy D nie są zalecane, ponieważ mogą przyczyniać się do wysokiego stężenia fosforanów i wapnia. Charakterystyka podaje, że długotrwała hiperfosfatemia może prowadzić do mineralizacji tkanek miękkich, kalcynozy skóry i kalcyfilaksji nieuremicznej, czyli odkładania wapnia w skórze i w naczyniach krwionośnych. Wymienia też niedokrwistość, wtórną nadczynność przytarczyc, skurcze mięśni, drgawki, wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG, zaburzenia rytmu serca oraz hipokalcemię, czyli niedobór wapnia we krwi. Charakterystyka zaleca, aby przy stężeniu fosforanów w surowicy 5,5 mg/dl i wyższym ograniczyć fosforany w diecie do 600–800 mg na dobę i unikać leków podnoszących ich stężenie, a przy stężeniu powyżej 7,0 mg/dl rozważyć lek wiążący fosforany. Do czasu oceny stężenia fosforanów między 14. a 21. dniem po rozpoczęciu leczenia charakterystyka nakazuje unikać produktów leczniczych, które mogą to stężenie zmieniać. Wynik tej oceny może wpłynąć na decyzję o zwiększeniu dawki.

Postępowanie opisane w źródle: Nie rozpoczynać suplementacji witaminą D w czasie leczenia erdafitynibem i powiedzieć lekarzowi o preparacie już przyjmowanym, także wielowitaminowym; lekarz kontroluje stężenie fosforanów przez cały czas leczenia i to on decyduje o witaminie D. Charakterystyka zaleca dietę z ograniczeniem fosforanów. O jej zasadach należy zapytać lekarza prowadzącego. Do czasu badania stężenia fosforanów między 14. a 21. dniem po rozpoczęciu leczenia nie zaczynać przyjmowania preparatów, które mogą to stężenie zmieniać. Ulotka każe natychmiast zgłosić lekarzowi bolesne zmiany skórne, skurcze mięśni oraz drętwienie lub mrowienie wokół ust jako możliwe oznaki hiperfosfatemii. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Mechanizm

Mechanizm: Wiadomo, że witamina D zwiększa wchłanianie wapnia i fosforanów z jelita, a erdafitynib przez zablokowanie sygnału czynnika wzrostu fibroblastów 23 zmniejsza wydalanie fosforanów przez nerki. Oba działania sumują się i podnoszą stężenie fosforanów i wapnia we krwi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa (erdafitynib), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Ostrzeżenia i środki ostrożności” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Suplementacja witaminą D u pacjentów otrzymujących erdafitynib nie jest zalecana ze względu na potencjalny wpływ na zwiększenie stężenia fosforanów i wapnia w surowicy.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa (erdafitynib), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5; ulotka dla pacjenta, „Ostrzeżenia i środki ostrożności”, Europejska Agencja Leków (EMA).

Ostrożność Dowody: dokument rejestrowy

Witamina D a preparaty z glinem — u osób z chorobą nerek ryzyko gromadzenia się glinu

witamina D × preparaty zawierające glin (leki zobojętniające, leki wiążące fosforany)

Charakterystyka produktu leczniczego Paricalcitol Fresenius podaje, że nie należy długotrwale podawać preparatów zawierających glin — jako przykład wymienia leki zobojętniające sok żołądkowy i leki wiążące fosforany — razem z produktami leczniczymi zawierającymi witaminę D, ponieważ mogą zwiększyć się stężenia glinu we krwi i wystąpić może toksyczne działanie glinu na kości. Oba dokumenty, które o tym mówią, opisują leczenie w PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK: parykalcytol stosuje się przy wtórnej nadczynności przytarczyc, a charakterystyka kalcytriolu (Detriol) wymienia leki wiążące fosforany zawierające wodorotlenek glinu lub węglan glinu przy dostosowywaniu dawki do stężenia fosforanów. Do osoby z prawidłową czynnością nerek, biorącej witaminę D i doraźnie lek na zgagę, żaden z tych dokumentów się nie odnosi. Zastrzeżenie dotyczy podawania DŁUGOTRWAŁEGO i nie podaje ani progu dawki, ani czasu, po którym ryzyko rośnie.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz przewlekłą chorobę nerek i przyjmujesz witaminę D lub jej pochodną, sprawdź z nefrologiem, czy któryś z Twoich leków zawiera glin. Nazwy, które wymieniają dokumenty rejestrowe, to wodorotlenek glinu i węglan glinu; szukaj ich na opakowaniu leków zobojętniających i wiążących fosforany. Jeśli nerki masz zdrowe, a lek na zgagę bierzesz doraźnie — dokumenty tej sytuacji nie obejmują i nie ma powodu odstawiać witaminy D. Długotrwałe łączenie obu preparatów ustal z lekarzem niezależnie od stanu nerek.

Mechanizm

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu krok po kroku, podaje skutek: wyższe stężenie glinu we krwi. Witamina D zwiększa wchłanianie pierwiastków z przewodu pokarmowego; dokument wiąże z tym wzrost stężenia glinu przy jednoczesnej długotrwałej podaży preparatu glinowego. Nie tłumaczy, dlaczego zastrzeżenie stawia przy leczeniu nerkowym — ale to właśnie tam glin usuwa się z organizmu wolniej.

Źródło: ChPL Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), 4.5; ChPL Detriol (kalcytriol), 4.5 (nazwy soli glinu)

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy długotrwale podawać preparatów zawierających glin (np. leków zobojętniających sok żołądkowy, leków wiążących fosforany) z produktami leczniczymi zawierającymi witaminę D, ponieważ mogą zwiększyć się stężenia glinu we krwi i wystąpić może toksyczne działanie glinu na kości.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (Paricalcitolum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Ostrożność Dowody: dokument rejestrowy

Witamina D a rad-223 — dokument zaleca rozważenie przerwy przed leczeniem

witamina D × rad-223 (dichlorek radu Ra-223)

Rad-223 to radiofarmaceutyk podawany w leczeniu przerzutów do kości. Charakterystyka produktu leczniczego Xofigo podaje, że badań dotyczących interakcji nie przeprowadzono, a ponieważ nie można wykluczyć interakcji z wapniem i fosforanami, należy rozważyć przerwanie przyjmowania tych substancji i ewentualnie witaminy D na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. Witaminę D dokument wymienia w drugiej kolejności, po wapniu i fosforanach, i łączy ją z nimi spójnikiem „i (lub)”. Nie twierdzi, że interakcja występuje, i nie podaje długości przerwy. Para wapń × rad-223 ma osobny wpis.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz zaplanowane leczenie radem-223, powiedz onkologowi, jaką dawkę witaminy D przyjmujesz i od jak dawna — charakterystyka zaleca rozważenie przerwy na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. Decyzja należy do lekarza prowadzącego. Witaminy D przepisanej z powodu niedoboru nie odstawiaj na własną rękę. Charakterystyka mówi wyłącznie o okresie PRZED rozpoczęciem leczenia i nie podaje, kiedy wrócić do przyjmowania tych preparatów — o powrocie rozstrzyga lekarz prowadzący.

Mechanizm

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje mechanizmu i wprost zaznacza, że badań interakcji nie prowadzono. Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia, a rad-223 odkłada się w kościach podobnie jak wapń — dokument tego związku jednak nie nazywa i wymienia witaminę D jako substancję towarzyszącą podaży wapnia.

Źródło: ChPL Xofigo (dichlorek radu Ra-223), 4.5, EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „Ponieważ nie można wykluczyć interakcji z wapniem i fosforanami, należy rozważyć przerwanie przyjmowania tych substancji i (lub) witaminy D na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia produktem leczniczym Xofigo.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofigo (Radium dichloridum Ra-223), sekcja 4.5, Europejska Agencja Leków (EMA).

Brak substancji na tej stronie nie znaczy, że połączenie jest bezpieczne — znaczy, że nie mamy o nim wpisu.

Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.

Część treści w tej sekcji została wygenerowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł naukowych — zgodnie z zasadami redakcyjnymi SuplerMed. Nie stanowi porady medycznej: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Sprawdzanie zestawień jest wstrzymane. Nie porównujemy teraz wpisanych leków i suplementów między sobą, więc brak ostrzeżenia nie oznacza braku interakcji. Opisy poszczególnych par, podpisane przez farmaceutę, są w bazie interakcji. Zanim połączysz leki z suplementami, zapytaj lekarza lub farmaceutę.