Reishi — jak wybrać preparat i kiedy zachować ostrożność
Monografia składnika: Reishi (Ganoderma lucidum) — mechanizm, dawkowanie i przeciwwskazania
Czym jest reishi
Reishi to duży, czerwonobrązowy grzyb o kształcie wachlarza, rosnący u podstawy drzew albo na pniakach. Nazwa japońska to reishi, chińska lingzhi, a polska lakownica żółtawa. W naturze występuje rzadko, dlatego surowiec pochodzi z upraw na kłodach, trocinach albo zrębkach drzew liściastych. Zawiera polisacharydy, triterpeny, nukleozydy i sterole, ale nie wiadomo, który z tych składników miałby odpowiadać za przypisywane grzybowi działanie (LiverTox, rozdział „Lingzhi”, NIDDK).
Status regulacyjny: oświadczenie niedopuszczone
Dla reishi nie ma w Unii Europejskiej żadnego dozwolonego oświadczenia zdrowotnego. Jedyne zgłoszenie w rejestrze prowadzonym na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 ma status oświadczenia niedopuszczonego. Nie wolno więc przypisywać reishi działania „na odporność”, „na ciśnienie” ani „na cukier”.
Zbiór LiverTox ocenia, że żadnego z przypisywanych reishi działań nie wykazano w odpowiednio licznych i właściwie kontrolowanych badaniach u ludzi. Wyniki z hodowli komórkowych i badań na zwierzętach tego nie zastępują (LiverTox, rozdział „Lingzhi”, NIDDK).
Postacie preparatów
Sproszkowany owocnik to rozdrobniony grzyb. Masa porcji jest masą surowca.
Ekstrakt z owocnika producent opisuje proporcją, na przykład 10:1, albo zawartością polisacharydów, na przykład 10% lub 40%. Ekstrakty różnią się też rozpuszczalnikiem, a otrzymywane z udziałem alkoholu zawierają więcej triterpenów, w tym kwasów ganoderowych.
Preparaty z zarodników zawierają zarodniki grzyba zamiast owocnika. To inny surowiec niż owocnik i wyników uzyskanych dla jednego nie przenosi się na drugi.
Mieszanki grzybowe łączą reishi z soplówką jeżowatą, kordycepsem, shiitake albo maitake. Udział reishi w porcji odczytuje się z tabeli.
Porównanie postaci
| Postać | Co deklaruje producent | Na co patrzeć |
|---|---|---|
| Sproszkowany owocnik | masę surowca | czy surowcem jest owocnik |
| Ekstrakt | proporcję albo procent polisacharydów | czy podano obie wartości i rodzaj rozpuszczalnika |
| Zarodniki | masę zarodników | czy etykieta odróżnia zarodniki od owocnika |
| Mieszanka grzybowa | skład kilku grzybów | ilość samego reishi w porcji |
Ile reishi zawiera porcja
W Unii Europejskiej nie ustalono dla reishi zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki w suplementach diety, a Europejska Agencja Leków nie opracowała dla tego grzyba monografii. Porcję określa producent. Zbiór LiverTox podaje, że zwykle stosowane ilości mieszczą się w zakresie od 500 mg do 3 g na dobę (LiverTox, rozdział „Lingzhi”, NIDDK). To opis praktyki, a nie zalecenie.
Jak czytać etykietę
Sprawdź, z jakiej części grzyba pochodzi surowiec: z owocnika, z zarodników czy z grzybni. Gdy etykieta tego nie podaje, nie da się porównać preparatu z innymi.
Przy ekstrakcie szukaj proporcji albo zawartości polisacharydów. Polisacharydy to szeroka grupa cukrów złożonych. Beta-glukany są jej częścią, więc deklaracja „10% polisacharydów” nie mówi, ile w preparacie jest beta-glukanów. Jeżeli producent podaje oba parametry, porównanie jest pełniejsze.
Zawartość triterpenów zależy od części grzyba i od metody ekstrakcji, dlatego preparaty o tej samej masie mogą różnić się składem. Zwroty reklamowe o działaniu grzyba nie są oświadczeniami dozwolonymi w Unii Europejskiej.
Bezpieczeństwo
Opisywane działania niepożądane reishi to nudności, bezsenność, utrata apetytu, przewlekła biegunka i toksyczne działanie na wątrobę (Merck Manual Professional, Reishi, przegląd z lipca 2025). Ten sam podręcznik ostrzega, że reishi może zwiększać ryzyko krwawienia u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe. Może też nasilać spadek ciśnienia przy lekach na nadciśnienie oraz spadek stężenia glukozy przy lekach przeciwcukrzycowych.
U zdrowych osób nieprzyjmujących leków badanie z randomizacją i grupą placebo nie wykazało zaburzeń krzepnięcia. Grupa 40 ochotników przyjmowała 1,5 g reishi albo placebo na dobę przez 4 tygodnie, a żaden z mierzonych wskaźników krzepnięcia i funkcji płytek nie różnił się między grupami (PMID 16037156). Badanie objęło wyłącznie zdrowe osoby bez leków, więc nie dotyczy osób leczonych przeciwzakrzepowo. Przed planowaną operacją reishi odstawia się na 1–2 tygodnie i informuje o nim lekarza.
Opisano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby po preparatach z reishi, zgłaszane głównie z Chin, Japonii, Tajlandii i Indii. Objawy pojawiały się zwykle po 1–2 miesiącach przyjmowania: zmęczenie, nudności, ból brzucha, brak apetytu, ciemny mocz i żółtaczka. Przebieg wahał się od bezobjawowego wzrostu aktywności enzymów wątrobowych po ciężkie zapalenie wątroby z niewydolnością tego narządu. Część opisanych przypadków dotyczyła preparatów sproszkowanych (PMID 15464254). Po odstawieniu preparatu ustępowały, zwykle całkowicie w ciągu 1–3 miesięcy. Część opisów była niepełna, a innych przyczyn nie zawsze wykluczono. Przy skali stosowania reishi na świecie takie przypadki uznaje się za bardzo rzadkie, a LiverTox przypisuje reishi kategorię D (LiverTox, rozdział „Lingzhi”, NIDDK). Żółtaczka albo ciemny mocz wymagają odstawienia preparatu i kontaktu z lekarzem.
Informacji o przyjmowaniu reishi w ciąży i podczas karmienia piersią nie ma (Merck Manual Professional, Reishi, przegląd z lipca 2025). Z tego powodu w tych okresach nie zaleca się stosowania preparatu.
Reishi nie należy przyjmować przy leczeniu przeciwzakrzepowym lub przeciwpłytkowym, przy zaburzeniach krzepnięcia i w stanach zwiększonego ryzyka krwawienia. Przy lekach na nadciśnienie i lekach przeciwcukrzycowych skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Najczęstsze pytania
Jakie działanie reishi potwierdzono?
Żadnego z przypisywanych reishi działań nie wykazano w odpowiednio licznych i właściwie kontrolowanych badaniach u ludzi (LiverTox, rozdział „Lingzhi”, NIDDK). Jedynego oświadczenia zgłoszonego dla reishi w Unii Europejskiej nie dopuszczono.
Owocnik czy zarodniki?
To dwa różne surowce i wyników uzyskanych dla jednego nie przenosi się na drugi. Żaden z nich nie ma w Unii oświadczenia zdrowotnego. Przy wyborze ważniejsze jest, czy producent podaje część grzyba i parametry ekstraktu.
Czy reishi można łączyć z lekami przeciwzakrzepowymi?
Nie. Reishi może zwiększać ryzyko krwawienia u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe (Merck Manual Professional, Reishi, przegląd z lipca 2025), dlatego przy takim leczeniu się go nie przyjmuje.
Czy reishi szkodzi wątrobie?
Uszkodzenie wątroby po reishi opisano rzadko. W pojedynczych przypadkach miało ciężki przebieg, a zwykle ustępowało po odstawieniu preparatu (LiverTox, rozdział „Lingzhi”, NIDDK). Żółtaczka albo ciemny mocz w trakcie przyjmowania wymagają odstawienia preparatu i kontaktu z lekarzem.
Podsumowanie
Reishi nie ma w Unii Europejskiej dozwolonych oświadczeń zdrowotnych. Przy wyborze preparatu liczy się część grzyba, z której pochodzi surowiec, oraz parametry ekstraktu podane na etykiecie. Przy leczeniu przeciwzakrzepowym i przeciwpłytkowym, zaburzeniach krzepnięcia, przed operacją, w ciąży i podczas karmienia piersią reishi się nie przyjmuje. Przy lekach na nadciśnienie i lekach przeciwcukrzycowych decyzję podejmuje się z lekarzem.