Maca — jak wybrać preparat i co mówią o niej przepisy
Monografia składnika: Maca (Lepidium meyenii) — mechanizm, dawkowanie i przeciwwskazania
Czym jest maca
Surowcem jest podziemna, zgrubiała część rośliny Lepidium meyenii z rodziny kapustowatych, uprawianej w Andach peruwiańskich powyżej 4000 m n.p.m. W Peru maca od stuleci jest żywnością i surowcem medycyny tradycyjnej. Korzeń ma różną barwę, od jasnej przez czerwoną do czarnej, a w jego składzie dominują węglowodany i białko. Do związków charakterystycznych dla tej rośliny należą makamidy i makaeny (LiverTox, rozdział „Maca”, NIDDK).
Status regulacyjny: brak dozwolonych oświadczeń
Maca nie ma w Unii Europejskiej żadnego dozwolonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych prowadzonym na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 nie ma dla niej wpisu, a w wykazie dozwolonych oświadczeń z rozporządzenia Komisji (UE) nr 432/2012 również go brak. Europejska Agencja Leków nie opracowała dla niej monografii ziołowej. Nie wolno więc przypisywać mace żadnego działania prozdrowotnego, także w odniesieniu do sprawności fizycznej, płodności i nastroju.
Według amerykańskiego zbioru LiverTox wyniki badań u ludzi są sprzeczne, a żadnego z przypisywanych mace działań nie potwierdzono w prospektywnych, rzetelnie kontrolowanych badaniach (LiverTox, rozdział „Maca”, NIDDK).
Postacie preparatów
Proszek z suszonego korzenia to rozdrobniony surowiec. Masa porcji jest zarazem masą surowca, więc łatwo ją porównać między produktami. Sprzedaje się go luzem albo w kapsułkach.
Ekstrakt powstaje z większej ilości surowca. Producent podaje wtedy proporcję, na przykład 6:1 albo 10:1. Oznacza ona, ile części suszonego korzenia zużyto na jedną część ekstraktu. Kapsułka ekstraktu waży więc mało, a producent deklaruje dla niej odpowiednik kilku gramów korzenia.
Krople i płyny to postać rzadsza. Zawartość surowca w porcji trzeba wtedy odczytać z tabeli na opakowaniu, ponieważ objętość płynu nic o niej nie mówi.
Odmiany barwne, czyli maca żółta, czerwona i czarna, to ten sam gatunek o różnej barwie korzenia. Żadna z barw nie ma w Unii Europejskiej oświadczenia zdrowotnego, więc wybór barwy nie jest wyborem udokumentowanego działania.
Porównanie postaci
| Postać | Co mówi masa porcji | Na co patrzeć |
|---|---|---|
| Proszek z korzenia | Masa porcji równa się masie surowca | Pochodzenie surowca i badania na metale ciężkie |
| Ekstrakt z proporcją | Masa porcji jest mniejsza od deklarowanego odpowiednika surowca | Proporcja ekstraktu i przeliczenie na suszony korzeń |
| Krople, płyny | Objętość nie mówi o zawartości surowca | Zawartość surowca w porcji podana w tabeli |
Ile surowca zawiera porcja
W Unii Europejskiej nie ustalono dla maki zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki w suplementach diety. Porcję dzienną określa producent. Jedynym urzędowym punktem odniesienia jest monografia kanadyjskiego urzędu Health Canada. Podaje ona wyłącznie dla dorosłych od 18. roku życia ilości do 3,5 g suszonego korzenia na dobę, zależnie od deklarowanego zastosowania (Health Canada, monografia Maca – Lepidium meyenii, 27.09.2024). Dla dzieci i młodzieży nie podaje żadnych ilości. Ta monografia dotyczy kanadyjskich produktów zdrowia naturalnego, a nie suplementów diety w Polsce. Przytacza się ją wyłącznie jako punkt odniesienia przy ocenie zawartości preparatu.
Ta sama monografia wymaga, żeby przy preparacie dostarczającym od 0,6 do 3 g suszonego korzenia na dobę zapytać lekarza, jeśli przyjmowanie ma trwać dłużej niż 3 miesiące. Przy większej ilości ten czas skraca się do 6 tygodni (Health Canada, monografia Maca – Lepidium meyenii, 27.09.2024).
Jak czytać etykietę
Przy ekstrakcie szukaj na opakowaniu odpowiednika surowca. Ekstrakt w proporcji 10:1 w ilości 300 mg odpowiada według tej deklaracji 3 g suszonego korzenia. Wzór etykiety w monografii kanadyjskiej przewiduje taki sam zapis odpowiednika (Health Canada, monografia Maca – Lepidium meyenii, 27.09.2024). Gdy producent podaje samą masę ekstraktu bez proporcji, zawartości surowca nie da się ustalić.
Sprawdź też, czy etykieta podaje część rośliny. Surowcem powinien być korzeń, czyli jego zgrubiała część podziemna. Przy proszku z importu warto szukać informacji o badaniach na metale ciężkie. Powód opisuje sekcja o bezpieczeństwie.
Umieszczone na opakowaniu zwroty reklamowe o działaniu maki nie są oświadczeniami dozwolonymi w Unii Europejskiej i nie mówią nic o składzie preparatu.
Bezpieczeństwo
Działania niepożądane maki opisywano rzadko, a ich przebieg był łagodny. Najczęściej były to dolegliwości żołądkowo-jelitowe i ból głowy. W małych badaniach klinicznych ekstrakty były dobrze tolerowane, a zbiór LiverTox zalicza makę do kategorii E, czyli mało prawdopodobnych przyczyn uszkodzenia wątroby (LiverTox, rozdział „Maca”, NIDDK).
Monografia kanadyjska zaleca konsultację z lekarzem przed przyjmowaniem maki w ciąży i podczas karmienia piersią. Przy preparatach dostarczających co najmniej 0,6 g suszonego korzenia na dobę zaleca ją także przy zaburzeniach ciśnienia tętniczego oraz przy przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych. Przy preparatach deklarujących wpływ na nastrój albo sferę seksualną zaleca ją dodatkowo przy zaburzeniach psychicznych, takich jak lęk czy depresja (Health Canada, monografia Maca – Lepidium meyenii, 27.09.2024). Badań nad przyjmowaniem maki w ciąży i podczas karmienia piersią nie znaleziono, a decyzję w tych okresach podejmuje się z lekarzem. Ostrożność jest wskazana także u osób z chorobami zależnymi od hormonów. Przyjmowanie maki omawia się wtedy z lekarzem.
Osobną sprawą jest jakość surowca. Opisano przypadek kobiety, u której pierwszym źródłem narażenia na ołów był kubek ceramiczny. Podwyższone stężenie ołowiu we krwi, wynoszące 44 µg/dl, wzrosło u niej ponownie po rozpoczęciu przyjmowania sproszkowanego korzenia maki i obniżyło się po jego odstawieniu (PMID 29313251). Autorzy ostrzegają, że produkty sprowadzane i sprzedawane przez internet mogą zawierać znaczne ilości ołowiu, zwłaszcza w odniesieniu do kobiet w wieku rozrodczym. To pojedynczy opis przypadku i nie świadczy o właściwości samej rośliny. Wskazuje jednak, że pochodzenie surowca ma znaczenie.
Przyjmowanie maki przy leczeniu przeciwzakrzepowym i przy zaburzeniach ciśnienia tętniczego wymaga konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Najczęstsze pytania
Jakie działanie maki potwierdzono?
Żadnego z przypisywanych mace działań nie potwierdzono w rzetelnie kontrolowanych badaniach u ludzi, a w Unii Europejskiej nie ma dla niej dozwolonego oświadczenia zdrowotnego (LiverTox, rozdział „Maca”, NIDDK). Dolegliwości hormonalne wymagają konsultacji z lekarzem, a nie wyboru suplementu.
Która maca jest lepsza: czarna, czerwona czy żółta?
Barwy oznaczają odmiany korzenia. Żadna nie ma w Unii Europejskiej oświadczenia zdrowotnego, więc nie da się wskazać barwy o udokumentowanym działaniu. Przy wyborze ważniejsza jest zawartość surowca w porcji i jego pochodzenie.
Proszek czy ekstrakt?
Proszek pozwala wprost porównać masę surowca między produktami. Ekstrakt mieści odpowiednik większej ilości korzenia w mniejszej porcji, ale tylko pod warunkiem, że producent podał proporcję. Bez niej porównanie nie jest możliwe.
Czy makę można przyjmować w ciąży?
Badań nad przyjmowaniem maki w ciąży i podczas karmienia piersią nie znaleziono. Monografia kanadyjska zaleca w tych okresach konsultację z lekarzem przed użyciem (Health Canada, monografia Maca – Lepidium meyenii, 27.09.2024).
Podsumowanie
Maca jest w Unii Europejskiej surowcem bez dozwolonych oświadczeń zdrowotnych. Przy wyborze preparatu rozstrzyga zawartość suszonego korzenia w porcji, którą przy ekstrakcie trzeba przeliczyć z podanej proporcji, oraz pochodzenie surowca. Przy leczeniu przeciwzakrzepowym, zaburzeniach ciśnienia tętniczego, chorobach zależnych od hormonów, zaburzeniach psychicznych, w ciąży i podczas karmienia piersią decyzję podejmuje się z lekarzem.