Beta-glukan
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Jak działa
Beta-glukany to wielocukry z grupy błonnika rozpuszczalnego; te z owsa i jęczmienia różnią się budową od tych z drożdży i grzybów.
Beta-glukany zbożowe mają wiązania typu 1,3 i 1,4 i tworzą w przewodzie pokarmowym lepki żel. Beta-glukany drożdżowe i grzybowe mają wiązania typu 1,3 i 1,6 oraz strukturę rozgałęzioną; unijny rejestr oświadczeń opisuje tak surowiec z drożdży piwowarskich Saccharomyces cerevisiae. Obie grupy nie są zamienne ani pod względem budowy, ani pod względem dopuszczonych oświadczeń.
Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych wiąże oba brzmienia wyłącznie z postacią zbożową (rozporządzenie (UE) nr 432/2012, załącznik). Pierwsze brzmi: „Beta-glukany pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi". Wolno go użyć przy żywności zawierającej co najmniej 1 g beta-glukanów z owsa, otrębów owsianych, jęczmienia, otrębów jęczmiennych lub mieszanek tych źródeł na określoną ilościowo porcję, a konsumentowi podaje się informację, że korzystne działanie występuje przy spożywaniu 3 g tych beta-glukanów dziennie. Drugie brzmi: „Spożycie beta-glukanów pochodzących z owsa lub jęczmienia w ramach posiłku pomaga ograniczyć wzrost poziomu glukozy we krwi po tym posiłku". Warunkiem ilościowym są co najmniej 4 g beta-glukanów z owsa lub jęczmienia na każde 30 g węglowodanów przyswajalnych w porcji, a informacja dla konsumenta dotyczy spożycia tych beta-glukanów w ramach posiłku.
Obu brzmień nie wolno przenosić na preparaty z drożdży ani z grzybów, nawet jeżeli etykieta nazywa składnik tak samo — beta-glukanem. Rozstrzyga źródło podane w składzie, nie nazwa.
Dla postaci drożdżowej i grzybowej nie jest to brak wniosków, lecz ich odrzucenie. W unijnym rejestrze oświadczeń widnieje kilkanaście pozycji dotyczących beta-glukanów ze statusem „nieautoryzowane", a odrzucone brzmienia dotyczą właśnie odporności: „Beta glucan from yeast support of natural defences" i „For immunity. Strengthens immunity" (opinia EFSA 2011;9(6):2228), „WGP beta-glucan contributes to the normal function of the immune system" (EFSA 2011;9(6):2248) oraz — dla preparatu z drożdży piwowarskich — „Daily administration of Yestimun® strengthens the body's defence during the cold season" (pytanie EFSA Q-2008-667). Odmowy objęły też część wniosków dotyczących postaci zbożowej, między innymi o uczucie sytości i o trawienie; dopuszczone pozostają wyłącznie dwa brzmienia wymienione wyżej.
Dla beta-glukanów jęczmiennych i owsianych obowiązują ponadto oświadczenia z artykułu 14 ustęp 1 litera a rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, dotyczące tego samego działania na cholesterol i postawione przy tym samym warunku ilościowym.
Warunki dopuszczenia do obrotu i maksymalne poziomy stosowania dla postaci drożdżowej wyznacza decyzja wykonawcza (UE) 2017/2078.
Dawkowanie
Dla beta-glukanów nie ustalono w Unii Europejskiej ani referencyjnej wartości spożycia, ani górnej granicy — nie należą do składników odżywczych, dla których takie wartości się wyznacza. Liczby podawane przy beta-glukanach pochodzą z warunków stosowania oświadczeń zdrowotnych i nie są zapotrzebowaniem. Pierwszy warunek to co najmniej 1 g beta-glukanów na określoną ilościowo porcję, przy czym konsumentowi podaje się informację, że korzystne działanie występuje przy spożywaniu 3 g dziennie. Drugi to co najmniej 4 g beta-glukanów na każde 30 g węglowodanów przyswajalnych w porcji w ramach posiłku. Oba warunki dotyczą wyłącznie beta-glukanów z owsa, otrębów owsianych, jęczmienia, otrębów jęczmiennych lub mieszanek tych źródeł i nie obowiązują dla postaci drożdżowej ani grzybowej, dla których dopuszczonego oświadczenia nie ma.
Przeciwwskazania
Beta-glukany z drożdży (Saccharomyces cerevisiae) są dopuszczone do obrotu na podstawie decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2017/2078, która wyznacza kategorie żywności i warunki stosowania. Dopuszcza je ona w kategorii „Suplementy żywnościowe w rozumieniu dyrektywy 2002/46/WE z wyłączeniem suplementów żywnościowych dla niemowląt i małych dzieci”, a osobno wyłącza kategorię „żywności specjalnego przeznaczenia medycznego dla niemowląt i małych dzieci”. Suplementy z beta-glukanami drożdżowymi nie są zatem przeznaczone dla niemowląt i małych dzieci. Ten sam akt wyznacza maksymalne poziomy stosowania w suplementach: „1,275 g/dzień dla dzieci w wieku powyżej 12 lat i ogólnej populacji dorosłych” oraz „0,675 g/dzień dla dzieci w wieku poniżej 12 lat”; są to warunki dopuszczenia do obrotu, a nie zalecenie dotyczące dawki. Dla kobiet w ciąży i karmiących piersią akt nie przewiduje odrębnego wyłączenia ani odrębnego poziomu, co nie jest orzeczeniem o bezpieczeństwie stosowania w tych grupach. Ograniczenia te dotyczą postaci drożdżowej i nie obejmują beta-glukanów pochodzących z owsa, otrębów owsianych, jęczmienia ani otrębów jęczmiennych.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Beta-glukany jako błonnik rozpuszczalny mogą powodować wzdęcia — zwiększaj ich podaż stopniowo i dbaj o nawodnienie. Warto rozróżniać typy: dla beta-glukanów drożdżowych i grzybowych brak autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych.
Źródła
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, załącznik (CELEX 02012R0432-20240819); Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006, art. 14 ust. 1 lit. a; Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2017/2078 — warunki stosowania beta-glukanów drożdżowych; unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych (odczyt 2026-09-02): 5 pozycji autoryzowanych dla owsa i jęczmienia, 13 nieautoryzowanych, w tym POL-HC-6258, POL-HC-6715, POL-HC-6717, POL-HC-6718 i POL-HC-8132 dla postaci drożdżowej. EFSA Journal 2009;7(9):1254; EFSA Journal 2011;9(6):2207; EFSA Journal 2011;9(6):2228; EFSA Journal 2011;9(6):2248
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2009.1254 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2207 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2228 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2248 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20240819/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.