Czerwone drożdże ryżowe a fenofibrat i cyprofibrat — czy można je łączyć?

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna, substancja czynna leków na hipercholesterolemię — stwierdzają to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Charakterystyka lowastatyny wymienia fibraty wśród leków obniżających stężenie lipidów, które same mogą wywołać miopatię, a stosowane razem ze statyną to ryzyko zwiększają. W punkcie o ostrzeżeniach ta sama charakterystyka zaleca: „Należy unikać jednoczesnego stosowania lowastatyny z fibratami lub niacyną, chyba że spodziewane korzyści z uzyskanych zmian w stężeniu lipidów przewyższają ryzyko wystąpienia miopatii”. Dodaje też: „Analiza opisanych w literaturze przypadków rabdomiolizy po zastosowaniu fibratów wykazała, że rabdomioliza występuje najczęściej po jednoczesnym zastosowaniu fibratów i statyn, a w szczególności lowastatyny”. Najsilniejszą udokumentowaną interakcję ze statyną ma gemfibrozyl: jego połączenie z symwastatyną jest przeciwwskazane, a ekspozycja na kwas symwastatyny rośnie 1,9 raza. Żaden lek z polskiego Rejestru Produktów Leczniczych nie zawiera gemfibrozylu. W Polsce dostępne są fenofibrat (20 leków) i cyprofibrat (jeden lek). Dla fenofibratu charakterystyka symwastatyny podaje, że nie ma dowodów, by ryzyko miopatii przy łącznym stosowaniu było większe niż suma ryzyk obu leków stosowanych osobno. Ocena, czy korzyści przewyższają ryzyko, należy do lekarza, dlatego połączenie wymaga jego zgody.

Monakolina K hamuje reduktazę HMG-CoA, ten sam enzym, na który działają statyny przepisywane przez lekarza. Fibraty obniżają stężenie lipidów innym mechanizmem, przez receptory PPAR-alfa, ale w monoterapii także potrafią wywołać miopatię. Ryzyko uszkodzenia mięśni pochodzi więc z dwóch niezależnych źródeł naraz. Osobnym powodem ostrożności jest dawka: przegląd 28 marek preparatów z czerwonym ryżem wykazał ponad 60-krotne różnice zawartości monakoliny K między produktami, a wielkości tej nie podaje się na etykietach.

„Ryzyko wystąpienia miopatii jest zwiększone podczas stosowania następujących produktów leczniczych zmniejszających stężenie lipidów we krwi: gemfibrozyl, inne fibraty, niacyna (kwas nikotynowy) (≥1 g na dobę).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (Lovastatinum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

https://doi.org/10.2903/j.efsa.2018.5368 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32626016/
Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 9694, punkt 4.5: „Ryzyko wystąpienia miopatii jest zwiększone podczas stosowania następujących produktów leczniczych zmniejszających stężenie lipidów we krwi: gemfibrozyl, inne fibraty, niacyna (kwas nikotynowy) (≥1 g na dobę). Produkty te nie są silnymi inhibitorami izoenzymu CYP3A4, ale stosowane w monoterapii mogą spowodować wystąpienie miopatii". Punkt 4.4 tego samego dokumentu wymienia „Gemfibrozyl i inne fibraty oraz niacyna w dawkach zmniejszających stężenie lipidów (≥1 g na dobę)" wśród substancji zwiększających ryzyko miopatii i rabdomiolizy i zaleca: „Należy unikać jednoczesnego stosowania lowastatyny z fibratami lub niacyną, chyba że spodziewane korzyści z uzyskanych zmian w stężeniu lipidów przewyższają ryzyko wystąpienia miopatii”, a dalej podaje: „Analiza opisanych w literaturze przypadków rabdomiolizy po zastosowaniu fibratów wykazała, że rabdomioliza występuje najczęściej po jednoczesnym zastosowaniu fibratów i statyn, a w szczególności lowastatyny”. Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (symwastatyna), rekord 10706, punkt 4.5: „Nie ma dowodów, że ryzyko wystąpienia miopatii podczas jednoczesnego stosowania symwastatyny i fenofibratu jest większe niż łączne ryzyko stosowania każdego z tych produktów osobno" oraz „Gemfibrozyl zwiększa 1,9-krotnie wartość AUC kwasu symwastatyny prawdopodobnie w wyniku zahamowania szlaku glukuronidowego i (lub) OATP1B1". Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Zmienność zawartości monakoliny: National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Red Yeast Rice", przegląd 28 marek z 2017 roku. Dostępność fibratów w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — gemfibrozyl (ATC C10AB04) 0 preparatów, fenofibrat (C10AB05) 20, cyprofibrat (C10AB08) 1.

Zbiór w wersji cytowalnej (zrzut z dnia deponowania, CC BY 4.0): doi.org/10.5281/zenodo.21532404