Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego + opisy przypadków
borówka czernica × doustne leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol)
Charakterystyki dwóch zarejestrowanych w Polsce produktów leczniczych z suszonym owocem borówki czernicy podają, że stosowanie ich razem z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi może zwiększać ryzyko krwawień. Jedna z nich zaleca wprost, by nie łączyć produktu z tymi lekami. Monografie ziołowe Unii Europejskiej podają, że interakcji nie zgłoszono. W raporcie oceniającym Europejskiej Agencji Leków opisano jednak trzy przypadki zmiany działania doustnych leków przeciwzakrzepowych u osób stosujących borówkę czernicę. W pierwszym, opisanym bez podania wieku, płci, dawek i czasu stosowania, wskaźnik INR wzrósł do 16,6. W drugim 77-letni mężczyzna, który od pięciu lat jadł duże ilości borówek, 16 dni po rozpoczęciu leczenia warfaryną zgłosił się w trybie pilnym z krwawieniem z odbytu, a jego wskaźnik INR wynosił 15,0. Następnego dnia zgłosił się ponownie z krwiomoczem i znów wymagał leczenia szpitalnego. W trzecim u 80-letniej kobiety długotrwale leczonej warfaryną wskaźnik INR spadł do 1,6 cztery dni po rozpoczęciu picia soku z borówki czernicy, co oznacza słabsze działanie leku. Wskaźnik INR zmieniał się więc w obu kierunkach. Według raportu mimo tych pojedynczych opisów nie udało się udowodnić rzeczywistego zagrożenia interakcją z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi przy dawkach zalecanych dla produktów leczniczych z borówką czernicą. Raport zaleca jednak ostrożność u osób leczonych tymi lekami.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby leczone warfaryną lub acenokumarolem nie powinny bez konsultacji z lekarzem przyjmować preparatów i soków z borówki czernicy ani jeść dużych ilości jej owoców. Po rozpoczęciu i po zakończeniu stosowania borówki czernicy należy ustalić z lekarzem kontrolę wskaźnika INR. Krwawienie z nosa lub dziąseł, siniaki bez urazu, krew w moczu, czarny stolec albo przedłużone krwawienie z drobnej rany wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Dawki leku nie należy zmieniać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Mechanizmu nie ustalono. Raport oceniający opisuje hamowanie zlepiania się płytek krwi przez wyciąg z owoców borówki czernicy i zawarte w nim antocyjanozydy w badaniach laboratoryjnych, u zwierząt oraz w jednym badaniu u ochotników. Takie działanie mogłoby zwiększać ryzyko krwawień. Nie tłumaczy jednak spadku wskaźnika INR po soku z borówki. Raport uznaje ten kierunek za zaskakujący, a jego mechanizm za niejasny. Warfaryna i acenokumarol mają wąski przedział terapeutyczny, dlatego nawet niewielka zmiana ich działania może istotnie zmienić wskaźnik INR.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Owoc Borówki czernicy, zioła do zaparzania (Polpharma), punkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 14957. Charakterystyka Produktu Leczniczego Owoc Borówki czernicy, zioła do zaparzania (Herbapol Kraków), punkt 4.5, rekord 14178. Raport oceniający dotyczący Vaccinium myrtillus L., fructus recens i Vaccinium myrtillus L., fructus siccus, EMA/HMPC/555161/2013, przyjęty 29 września 2015 r., punkty 3.1.3, 4.1.1, 5.5.4 i 5.6. Monografie ziołowe Unii Europejskiej EMA/HMPC/375808/2014 i EMA/HMPC/678995/2013, punkt 4.5. Opisy przypadków według raportu: Peris J, Pascual B, Garcia L, Muro N, Surra G, Vinuesa T. Pharm World Sci 2008, 30:677-678, streszczenie zjazdowe. Paoletti A, Gallo E, Benemei S, Vietri M, Lapi F, Volpi R, Menniti-Ippolito F, Gori L, Mugelli A, Firenzuoli F, Vannacci A. Evid Based Complement Alternat Med 2011, 2011:612150, PMID 21274401. Aktaş C, Şenkal V, Sarikaya S, Karti S. Turk J Geriatr 2011, 14(1):79-81. Dostęp: 01.10.2026.
Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie produktu łącznie z lekami przeciwzakrzepowymi (np. heparyna i jej pochodne, warfaryna) i przeciwpłytkowymi (np. kwas acetylosalicylowy), czynnikami trombolitycznymi może zwiększać ryzyko krwawień.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Owoc Borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L., fructus), zioła do zaparzania, Polpharma, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: stanowisko urzędowe (Health Canada) i opis przypadku
chitozan × doustne leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol)
Kanadyjski urząd Health Canada w monografii chitozanu zaleca, aby osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew zasięgnęły porady lekarza przed zastosowaniem chitozanu. Opisano przypadek 83-letniego mężczyzny leczonego warfaryną w dawce 2,5 mg na dobę, u którego po rozpoczęciu przyjmowania chitozanu (1200 mg 2 razy dziennie) wskaźnik INR znacznie wzrósł. Po podaniu witaminy K i odstawieniu chitozanu INR wrócił do zakresu docelowego, a po ponownym przyjęciu chitozanu znów wzrósł. Autorzy uznali związek za prawdopodobny. To pojedynczy opis przypadku, nie badanie.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz warfarynę albo acenokumarol, nie zaczynaj przyjmowania chitozanu bez rozmowy z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe. O każdym rozpoczęciu i odstawieniu chitozanu powiedz lekarzowi, ponieważ może być potrzebna kontrola INR. Między chitozanem a lekiem zachowaj kilka godzin odstępu. Sińce bez urazu, krwawienie z nosa lub dziąseł, krew w moczu albo czarny stolec wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku przeciwzakrzepowego nie wolno odstawiać ani zmieniać jego dawki samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Autorzy opisu przypadku łączą wzrost INR ze zmniejszeniem wchłaniania witaminy K: chitozan wiąże w przewodzie pokarmowym lipidy i może zmniejszać wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, w tym witaminy K. Warfaryna i acenokumarol hamują przemiany witaminy K potrzebne do wytwarzania czynników krzepnięcia, więc mniejsza podaż witaminy K może nasilać ich działanie. Chitozan może też zmieniać wchłanianie samego leku.
Źródło: Health Canada, Natural Health Product monograph: Chitosan, 29.11.2024, Risk information (Pittler et al. 1999). Ann Pharmacother 2007 (PMID 17925502), opis przypadku. Odczyt 29.10.2026.
Potwierdza dokument urzędowy: „All products Ask a health care practitioner/health care provider/health care professional/doctor/physician before use if you are taking blood thinners (Pittler et al. 1999).”
— Health Canada, Natural Health Product monograph: Chitosan (29.11.2024), sekcja Risk information – Caution(s) and warning(s), webprod.hc-sc.gc.ca.
Ostrożność
Dowody: stanowisko urzędowe (Health Canada) i przegląd LactMed, bez badań łącznego stosowania
lucerna siewna × doustne leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol)
Kanadyjski urząd Health Canada w monografii lucerny zaleca, aby osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew zasięgnęły porady lekarza przed zastosowaniem lucerny. Ostrzeżenie dotyczy produktów, które dostarczają więcej niż 900 mg suszonego ziela lub liści lucerny na dobę. Monografia nie podaje przyczyny tego ostrzeżenia. Przegląd LactMed amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia zaleca, aby osoby przyjmujące warfarynę unikały lucerny. Przegląd łączy to zalecenie z zawartością witaminy K w lucernie. Ile witaminy K dostarcza konkretny suplement, nie wiadomo: przeczytane źródła nie podają jej zawartości w preparatach z lucerną. W korpusie PubMed przeszukanym na potrzeby tego wpisu nie znaleźliśmy opisu przypadku ani badania klinicznego jednoczesnego stosowania lucerny z warfaryną lub acenokumarolem u ludzi. To ostrzeżenie urzędowe, a nie wynik badań jednoczesnego stosowania.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz warfarynę albo acenokumarol, nie zaczynaj przyjmowania preparatu z lucerną bez rozmowy z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe. Nie odstawiaj go też nagle, jeśli już go przyjmujesz i masz ustaloną dawkę leku: nagła zmiana podaży witaminy K działa w obie strony. Sprawdź skład wszystkich przyjmowanych suplementów, ponieważ lucerna bywa składnikiem mieszanek zielonych roślin i preparatów wielowitaminowych. O każdej zmianie powiedz lekarzowi, ponieważ może być potrzebna kontrola INR. Leku przeciwzakrzepowego nie wolno odstawiać ani zmieniać jego dawki samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Monografia Health Canada nie podaje mechanizmu. Warfaryna i acenokumarol hamują przemiany witaminy K, które są potrzebne do wytwarzania czynników krzepnięcia. Charakterystyka warfaryny podaje, że duże dostarczanie witaminy K w diecie ogranicza jej działanie. Charakterystyka acenokumarolu podaje, że pokarmy bogate w witaminę K1 osłabiają jego działanie przeciwzakrzepowe. LactMed łączy zalecenie dotyczące lucerny właśnie z zawartością witaminy K. Jeśli ten mechanizm dotyczy danego preparatu, kierunek zmiany oznacza słabsze działanie leku, czyli większe ryzyko zakrzepu.
Źródło: Health Canada, Natural Health Product monograph: Alfalfa (Medicago sativa), 29.11.2024, Risk information. Drugs and Lactation Database (LactMed), Alfalfa, aktualizacja 21.06.2021 (PMID 30000890). Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, punkt 4.5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Acenocumarol WZF, punkt 4.5. Odczyt 22.10.2026.
Potwierdza dokument urzędowy: „Products providing more than 900 mg of Alfalfa dried herb top/leaf, per day
Ask a health care practitioner/health care provider/health care professional/doctor/physician before use if you are taking blood thinners, birth control medication or hormone therapy (Brinker 2010; Barnes et al. 2007; Boon and Smith 2004).”
— Health Canada, Natural Health Product monograph: Alfalfa – Medicago sativa (29.11.2024), sekcja Risk information – Caution(s) and warning(s), webprod.hc-sc.gc.ca.
Ostrożność
Dowody: ChPL
pokrzywa × doustne leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol)
Charakterystyka produktu leczniczego zawierającego sok ze świeżego ziela pokrzywy podaje, że ziele zawiera witaminę K i z tego powodu osoby leczone lekami przeciwzakrzepowymi powinny zasięgnąć porady lekarskiej przed zastosowaniem tego leku.
Postępowanie opisane w źródle: Osoba leczona lekami przeciwzakrzepowymi, w tym warfaryną lub acenokumarolem, powinna zapytać lekarza przed rozpoczęciem przyjmowania preparatów z pokrzywy, także herbat i soków. Charakterystyka mówi o soku ze świeżego ziela, a odniesienie do innych postaci pokrzywy wykracza poza jej treść i wynika z ostrożności.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka podaje przyczynę, czyli zawartość witaminy K w zielu. Wiadomo, że doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K, czyli leków blokujących jej działanie, hamują odtwarzanie tej witaminy w wątrobie, a witamina dostarczona z zewnątrz osłabia działanie tych leków.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Urticae Phytopharm, pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Z powodu zawartości witaminy K w zielu pokrzywy, pacjenci leczeni lekami antykoagulacyjnymi powinni zasięgnąć porady lekarskiej przed zastosowaniem leku Succus Urticae Phytopharm.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Urticae Phytopharm (sok ze świeżego ziela pokrzywy), płyn doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
