Pokrzywa (Urtica dioica)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Jak działa
Ocena oświadczeń zdrowotnych dla surowców roślinnych została w Unii Europejskiej zawieszona na podstawie art. 28 ust. 5 i 6 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Żadne oświadczenie zdrowotne dla pokrzywy nie jest autoryzowane — brak wpisu w wykazie nie jest przeoczeniem, lecz następstwem wstrzymania tej oceny. W tym serwisie nie przypisujemy pokrzywie działania zdrowotnego.
Surowce pochodzą z pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica L.) lub z pokrzywy żegawki (Urtica urens L.). Otrzymuje się z nich trzy odrębne surowce: liść (Urticae folium), ziele (Urticae herba) i korzeń (Urticae radix). Unijne monografie traktują je osobno, a dane o bezpieczeństwie różnią się między nimi. Nie przenosi się między surowcami ostrzeżeń ani przeciwwskazań.
Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych (HMPC) przy Europejskiej Agencji Leków opracował dla wszystkich trzech surowców monografie tradycyjnego stosowania. Opierają się one na długim stosowaniu, nie na badaniach klinicznych. Monografie dotyczą roślinnych produktów leczniczych, nie suplementów diety; przytoczono z nich wyłącznie dane o bezpieczeństwie. Należy wyraźnie zaznaczyć, że oświadczenia zdrowotne dotyczące pokrzywy nie są w Unii Europejskiej autoryzowane, dlatego nie można jej przypisywać potwierdzonego działania.
Dawkowanie
Dla pokrzywy nie ustalono wartości referencyjnej w suplementach diety. Dawek z monografii unijnych tutaj się nie przytacza — dotyczą produktów leczniczych i nie są zaleceniem dla suplementu. Przytoczono natomiast granice wieku, ponieważ opisują bezpieczeństwo, a nie działanie.
Liść: stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia nie zaleca się, ponieważ nie ustalono go z powodu braku wystarczających danych.
Ziele: granica wieku zależy od postaci preparatu — dla części z nich nie ustalono stosowania poniżej 18. roku życia, dla części poniżej 12., w obu przypadkach z powodu braku wystarczających danych.
Korzeń: monografia stwierdza brak istotnego zastosowania u osób poniżej 18. roku życia.
Dawki wyciągów suchych podane na opakowaniach nie są porównywalne między produktami. Każda odnosi się do określonego stosunku surowca do wyciągu (DER) i do określonego rozpuszczalnika. Ta sama liczba miligramów przy innym DER oznacza inną ilość surowca, a producenci suplementów nie zawsze podają DER.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na surowiec. Wymieniają ją monografie wszystkich trzech surowców.
Liść: stany, w których zaleca się ograniczenie ilości przyjmowanych płynów, na przykład ciężka choroba serca lub nerek. W monografii liścia jest to przeciwwskazanie.
Ziele: preparatów nie zaleca się osobom, u których wskazane jest ograniczenie ilości przyjmowanych płynów. W monografii ziela jest to ostrzeżenie, nie przeciwwskazanie.
Korzeń: monografia nie wymienia przeciwwskazań innych niż nadwrażliwość.
Ciąża i karmienie piersią
Z pokrzywy otrzymuje się trzy odrębne surowce — liść, ziele i korzeń — a dane o ciąży różnią się między nimi i nie przenosi się ich z jednego na drugi. Dla liścia i ziela bezpieczeństwa w okresie ciąży i karmienia piersią nie ustalono, a wobec braku wystarczających danych stosowania w tym czasie nie zaleca się. Dla ziela nie ma również danych o wpływie na płodność.
Monografia korzenia nie odnosi się do stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią wcale, a danych o wpływie na płodność nie ma. Milczenie dokumentu nie potwierdza bezpieczeństwa.
Braki badań przedklinicznych monografie opisują różnie i tej różnicy nie należy zacierać. Dla liścia i ziela nie przeprowadzono badań toksycznego wpływu na rozrodczość, genotoksyczności ani działania rakotwórczego. Dla korzenia nie przeprowadzono wystarczających badań genotoksyczności, a badań toksycznego wpływu na rozrodczość i działania rakotwórczego nie przeprowadzono wcale.
W okresie karmienia piersią po pokrzywę sięga się tradycyjnie po porodzie oraz w celu zwiększenia ilości pokarmu, a naukowe przesłanki takiego działania są minimalne (LactMed, National Institutes of Health). Odnotowano przy tym reakcję u dziecka: nałożenie pokrzywy na brodawkę matki wywołało u karmionego niemowlęcia alergiczną wysypkę skórną, dlatego w czasie karmienia nie zaleca się stosowania preparatów pokrzywy miejscowo na pierś.
Stosowanie preparatów z pokrzywy w ciąży i podczas karmienia piersią omawia się z lekarzem, który uwzględni postać preparatu oraz to, z którego surowca go otrzymano.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Bezpieczeństwa liścia i ziela w okresie ciąży i karmienia piersią nie ustalono. Wobec braku wystarczających danych nie zaleca się ich stosowania w tym okresie. Dla ziela nie ma też danych o wpływie na płodność.
Monografia korzenia nie odnosi się do stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią, a danych o wpływie na płodność nie ma. Brak danych nie jest potwierdzeniem bezpieczeństwa; osoby w ciąży i karmiące nie powinny stosować preparatów pokrzywy bez konsultacji z lekarzem.
Monografie różnie opisują braki badań przedklinicznych i tej różnicy nie wolno zacierać. Dla liścia i ziela nie przeprowadzono badań toksycznego wpływu na rozrodczość, genotoksyczności ani działania rakotwórczego. Dla korzenia nie przeprowadzono wystarczających badań genotoksyczności, a badań toksycznego wpływu na rozrodczość i działania rakotwórczego nie przeprowadzono.
Działania niepożądane monografie wymieniają osobno dla każdego surowca; częstości żadnego z nich nie ustalono. Liść: łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe — nudności, wymioty i biegunka — oraz reakcje skórne: świąd, wysypka i pokrzywka. Ziele: dolegliwości żołądkowo-jelitowe — nudności, wymioty i biegunka — oraz alergiczne reakcje skórne: świąd, wysypka i pokrzywka. Korzeń: dolegliwości żołądkowo-jelitowe — nudności, zgaga, uczucie pełności, wzdęcia i biegunka — oraz reakcje alergiczne: świąd, wysypka i pokrzywka.
Przypadków przedawkowania nie zgłoszono dla żadnego z trzech surowców. Wpływu żadnego z nich na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn nie badano.
Nalewki i wyciągi płynne zawierające etanol wymagają podania jego zawartości w oznakowaniu. Ma to znaczenie dla osób, które muszą unikać alkoholu. Suchy wyciąg otrzymany z użyciem etanolu nie zawiera go w gotowym preparacie.
W monografiach wszystkich trzech surowców nie odnotowano interakcji z lekami. Brak odnotowanej interakcji nie dowodzi, że interakcje nie występują — monografie tradycyjnego stosowania opierają się na długim stosowaniu, a nie na badaniach interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Objawy, które utrzymują się lub nasilają, wymagają konsultacji z lekarzem — niezależnie od tego, czy przyjmowany jest jakikolwiek suplement. Suplement diety nie zastępuje diagnostyki ani leczenia.
Źródła
EMA HMPC — trzy odrębne monografie unijne dla trzech surowców pokrzywy, każda czytana osobno, bo dane o bezpieczeństwie różnią się między nimi: liść — Urtica dioica L.; Urtica urens L., folium (EMA/HMPC/508015/2007, Final, przyjęta 14 stycznia 2010); ziele — herba (EMA/HMPC/261302/2022, Final Rev. 1, przyjęta 22 stycznia 2025, zastępuje wersję z 4 września 2008); korzeń — radix (EMA/HMPC/322646/2023, Final Rev. 1, przyjęta 22 stycznia 2025). Wykorzystane sekcje 4.3–4.9 oraz 5.3 każdej z nich: przeciwwskazania, ostrzeżenia i granice wieku, brak odnotowanych interakcji, dane o ciąży i laktacji, działania niepożądane, przedawkowanie oraz braki badań toksykologicznych. Ograniczenie przyjmowania płynów jest przy LIŚCIU przeciwwskazaniem (4.3), przy ZIELU wyłącznie ostrzeżeniem (4.4), a przy KORZENIU nie występuje — dlatego trzech surowców nie opisuje się jednym zdaniem. Wskazań, dawkowania leczniczego ani limitów czasu stosowania z monografii nie przeniesiono: dotyczą produktu leczniczego.
https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-urtica-dioica-l-urtica-urens-l-folium_en.pdf · https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-urtica-dioica-l-urtica-urens-l-herba-revision-1_en.pdf · https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-urtica-dioica-l-urtica-urens-l-radix-revision-1_en.pdf
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.