Metotreksat: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami
📖 Ta strona zbiera wyłącznie interakcje. Monografie podpisane przez farmaceutę dla substancji z tej strony: kofeina, kwas foliowy.
W skrócie: Kofeina a metotreksat — słabsze działanie leku. Unikać nadmiernego spożycia kofeiny podczas leczenia metotreksatem; preparaty z kofeiną, w tym przedtreningowe, napoje energetyczne oraz preparaty wieloskładnikowe należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc o ilości kawy i herbaty należy zapytać lekarza. Ulotka każe też pić dużo płynów w czasie leczenia metotreksatem, ponieważ odwodnienie może nasilić działania niepożądane leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Metotreksat wchodzi w udokumentowane interakcje z: kofeina, kwas foliowy. Poniżej 2 interakcji — mechanizm, zalecenie i źródło dla każdej.
Zestawienie: 2 udokumentowanych interakcji
W tym 2 wymagających ostrożności. Każdą pozycję rozwija karta niżej — z mechanizmem, postępowaniem i źródłem.
Unikać nadmiernego spożycia kofeiny podczas leczenia metotreksatem; preparaty z kofeiną, w tym przedtreningowe, napoje energetyczne oraz preparaty wieloskładnikowe należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc o ilości kawy i herbaty należy zapytać lekarza. Ulotka każe też pić dużo płynów w czasie leczenia metotreksatem, ponieważ odwodnienie może nasilić działania niepożądane leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
W reumatologii standardem jest kwas foliowy w dawce 5 mg raz w tygodniu, przyjmowany w innym dniu niż metotreksat, zgodnie z zaleceniami EULAR. Cytowany przegląd wykazał działanie ochronne zarówno kwasu foliowego, jak i folinowego. Przy metotreksacie stosowanym w chemioterapii nie przyjmuj folianów bez konsultacji z onkologiem. Przed rozpoczęciem suplementacji charakterystyka zaleca sprawdzenie stężenia witaminy B12, zwłaszcza po pięćdziesiątym roku życia, ponieważ kwas foliowy może maskować jej niedobór.
Czego to zestawienie nie mówi. Wymienia wyłącznie interakcje, które mamy udokumentowane i zweryfikowane przez farmaceutę.
Nieobecność substancji w tabeli nie znaczy, że jej połączenie z Metotreksat jest bezpieczne — znaczy, że nie mamy o nim wpisu.
O każdym łączeniu decyduje lekarz lub farmaceuta znający pełną listę przyjmowanych preparatów.
Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami
skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.
Część treści w tej sekcji została wygenerowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł naukowych — zgodnie z zasadami redakcyjnymi SuplerMed. Nie stanowi porady medycznej: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Sprawdź swoje substancje w bazie interakcji
Podaj wszystko, co przyjmujesz — także leki bez recepty, antykoncepcję hormonalną, zioła i herbatki ziołowe. Czego nie podasz, tego narzędzie nie sprawdzi.
Narzędzie zestawia parami substancje, które podasz, i szuka ich w bazie udokumentowanych interakcji. Konto nie jest potrzebne. Wpisuj po jednej nazwie w pole: substancję („magnez”) albo nazwę leku z opakowania („Euthyrox”) — przy lekach pole podpowiada nazwy z Rejestru Produktów Leczniczych. Nazw handlowych suplementów nie rozpoznajemy — przy nich podaj składnik z etykiety.
Prowadzisz aptekę, sklep albo portal o zdrowiu? To narzędzie możesz osadzić u siebie — instrukcja i kod do wklejenia. Bezpłatnie, bez rejestracji.
Metotreksat to lek z grupy antymetabolitów, czyli leków hamujących enzym potrzebny komórkom do przetwarzania kwasu foliowego. W reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycy i łuszczycowym zapaleniu stawów przyjmuje się go raz w tygodniu, a w leczeniu nowotworów dawkę wyznacza protokół. Charakterystyka produktu leczniczego Methofill podaje, że podczas leczenia metotreksatem należy unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub teofilinę, takich jak kawa, napoje z kofeiną i czarna herbata. Jako powód podaje możliwą interakcję metotreksatu z metyloksantynami na receptorach adenozyny. Taka interakcja może osłabiać działanie leku. Metyloksantyny to grupa związków obejmująca kofeinę i teofilinę. Ulotka dla pacjenta powtarza to zalecenie. Dokument nie podaje granicznej ilości kofeiny ani wielkości osłabienia działania. Kwas foliowy przyjmowany razem z metotreksatem ma osobny wpis.
Postępowanie opisane w źródle: Unikać nadmiernego spożycia kofeiny podczas leczenia metotreksatem; preparaty z kofeiną, w tym przedtreningowe, napoje energetyczne oraz preparaty wieloskładnikowe należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc o ilości kawy i herbaty należy zapytać lekarza. Ulotka każe też pić dużo płynów w czasie leczenia metotreksatem, ponieważ odwodnienie może nasilić działania niepożądane leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm interakcją na receptorach adenozyny. Wiadomo, że część działania przeciwzapalnego metotreksatu wynika ze zwiększonego uwalniania adenozyny w tkankach, a kofeina blokuje receptory adenozyny i może osłabiać ten składnik działania leku.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill (metotreksat), pkt 4.5 i 4.2, oraz ulotka dla pacjenta, sekcja „(…) z jedzeniem, piciem i alkoholem” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas leczenia metotreksatem należy unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub teofilinę (kawa, napoje z kofeiną, czarna herbata), ponieważ działanie metotreksatu może ulegać osłabieniu wskutek możliwej interakcji między metotreksatem i metyloksantynami na receptorach adenozyny.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill (metotreksat), tabletki, sekcja 4.5 i 4.2; ulotka dla pacjenta, sekcja „(…) z jedzeniem, piciem i alkoholem” (w pobranej ulotce nagłówek brzmi „Metotreksat Accord z jedzeniem, piciem i alkoholem”), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
OstrożnośćDowody: przegląd sześciu badań z randomizacją, 624 osoby; jakość dowodów umiarkowana
Metotreksat hamuje reduktazę dihydrofolianu i blokuje przemiany folianów, na czym opiera się zarówno jego działanie lecznicze, jak i toksyczność. Przegląd sześciu badań z randomizacją obejmujących 624 osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów wykazał, że przy suplementacji folianów w czasie leczenia metotreksatem część działań niepożądanych występowała rzadziej. Ryzyko objawów ze strony przewodu pokarmowego zmalało o 26% względnie oraz 9% bezwzględnie, ryzyko nieprawidłowego wzrostu aktywności aminotransferaz o 76,9% względnie i 16% bezwzględnie, a ryzyko przerwania leczenia metotreksatem z jakiejkolwiek przyczyny o 60,8% względnie i 15,2% bezwzględnie. Przy zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej widoczna była tendencja do zmniejszenia ryzyka, jednak bez istotności statystycznej. Dla powikłań hematologicznych autorzy nie mogli wyciągnąć wniosków wobec małej liczby zdarzeń i niepełnego raportowania. Istotnego wpływu suplementacji na skuteczność metotreksatu nie stwierdzono. Przegląd objął zarówno kwas foliowy, jak i kwas folinowy, a wyniki dla obu form połączono, ponieważ między badaniami nie stwierdzono istotnej niejednorodności. Analiza dotyczyła metotreksatu w dawkach do 25 mg tygodniowo, czyli stosowanych w reumatologii, oraz folianów w dawce początkowej do 7 mg tygodniowo. Jakość dowodów oceniono jako umiarkowaną, a dla powikłań hematologicznych jako niską.
Postępowanie opisane w źródle: W reumatologii standardem jest kwas foliowy w dawce 5 mg raz w tygodniu, przyjmowany w innym dniu niż metotreksat, zgodnie z zaleceniami EULAR. Cytowany przegląd wykazał działanie ochronne zarówno kwasu foliowego, jak i folinowego. Przy metotreksacie stosowanym w chemioterapii nie przyjmuj folianów bez konsultacji z onkologiem. Przed rozpoczęciem suplementacji charakterystyka zaleca sprawdzenie stężenia witaminy B12, zwłaszcza po pięćdziesiątym roku życia, ponieważ kwas foliowy może maskować jej niedobór.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Metotreksat wiąże reduktazę dihydrofolianu i hamuje powstawanie tetrahydrofolianu, co ogranicza syntezę zasad purynowych oraz tymidyny. Podanie folianów uzupełnia pulę, z której korzystają komórki prawidłowe, i w dawkach reumatologicznych nie znosi działania leku.
Źródło: Shea B i wsp., Cochrane Database Syst Rev 2013;(5):CD000951 (PMID 23728635); zalecenia EULAR 2019
Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty witaminowe lub inne leki zawierające kwas foliowy, kwas folinowy lub ich pochodne mogą zmniejszyć skuteczność metotreksatu (patrz punkty 4.2 i 4.5).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Trexan Neo, tabletki (metotreksat), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
