Czosnek — formy preparatów i ostrożność przy lekach
Monografia składnika: Czosnek (Allium sativum) — mechanizm, dawkowanie i przeciwwskazania
Czym jest czosnek w suplementach
Surowcem jest cebula czosnku pospolitego, Allium sativum L. Czosnek niedźwiedzi to inny gatunek i ten przewodnik go nie dotyczy.
Status regulacyjny: brak dozwolonych oświadczeń
Dla samego czosnku nie ma w Unii Europejskiej dozwolonego oświadczenia zdrowotnego. Jedyne dopuszczone oświadczenie z czosnkiem w unijnym rejestrze dotyczy jednego preparatu złożonego z wielu składników i nie przenosi się na czosnek przyjmowany osobno. Nie wolno więc przypisywać preparatom czosnku działania „na odporność”, „na serce” ani „na cholesterol”.
EMA opracowała dla cebuli czosnku monografię ziołową (EMA/HMPC/7685/2013). Opisuje ona tradycyjne produkty lecznicze, a nie suplementy diety, opiera się na długim okresie stosowania i obejmuje tylko trzy określone postacie. Z ostrożności jej ostrzeżenia odnosimy do wszystkich preparatów czosnku.
Postacie preparatów
Sproszkowana cebula czosnku to surowiec wysuszony i rozdrobniony. Monografia EMA opisuje tę postać jako jedną z trzech.
Olej czosnkowy i kapsułki z olejem to wyciąg płynny. Monografia EMA opisuje wyłącznie wyciąg ze świeżej cebuli w rafinowanym oleju rzepakowym, w proporcji surowca do wyciągu 2–3:1. Olej czosnkowy otrzymany inną metodą nie jest nią objęty.
Suchy wyciąg monografia EMA opisuje jako wyciąg etanolowy w proporcji 5:1. Producent podaje wtedy proporcję surowca do wyciągu.
Czarny czosnek to odrębna postać, sprzedawana jako proszek, wyciąg albo pasta. Monografia EMA jej nie obejmuje.
Preparaty „bezwonne” deklarują ograniczenie zapachu. Etykieta powinna podawać, jaką postać czosnku zawierają.
Porównanie postaci
| Postać | Czy opisuje ją monografia EMA | Na co patrzeć |
|---|---|---|
| Sproszkowana cebula | tak | ilość proszku w porcji |
| Olej czosnkowy | tylko wyciąg w oleju rzepakowym 2–3:1 | metoda otrzymania, ilość wyciągu i jego proporcja |
| Suchy wyciąg | tylko wyciąg etanolowy 5:1 | rozpuszczalnik i proporcja surowca do wyciągu |
| Czarny czosnek | nie | postać i ilość w porcji |
Dawka: brak unijnej normy dla suplementów
W Unii Europejskiej nie określono zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki czosnku w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent. Monografia EMA podaje dawki dla produktów leczniczych, na przykład 900–1380 mg sproszkowanej cebuli na dobę w kilku porcjach u dorosłych (EMA/HMPC/7685/2013, punkt 4.2). Nie jest to zalecenie dla suplementu. Wartość tę przytacza się wyłącznie jako punkt odniesienia przy ocenie zawartości preparatu.
Jak czytać etykietę
Sprawdź, jaką postać czosnku zawiera preparat: proszek, olej, suchy wyciąg czy czarny czosnek. Przy wyciągach szukaj proporcji surowca do wyciągu, bez niej porównanie z innymi produktami nie jest możliwe.
W zestawach nazwa produktu wymienia czosnek obok innych składników. Dopiero tabela pokazuje, ile czosnku zawiera porcja.
Zwroty reklamowe o odporności, sercu czy cholesterolu nie są oświadczeniami dozwolonymi dla czosnku w Unii Europejskiej i nie mówią nic o składzie preparatu.
Bezpieczeństwo
Według monografii EMA czosnek odstawia się 7 dni przed zabiegiem operacyjnym ze względu na ryzyko krwawienia pooperacyjnego. Preparaty czosnku należy stosować ostrożnie u osób przyjmujących doustne leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, ponieważ mogą wydłużać czas krwawienia (EMA/HMPC/7685/2013, punkty 4.4 i 4.5).
Ta sama monografia wymienia dwa przeciwwskazania: nadwrażliwość na czosnek i leczenie sakwinawirem z rytonawirem. Przyjmowanie czosnku w trakcie takiego leczenia grozi obniżeniem stężenia leku, utratą odpowiedzi wirusologicznej i opornością na leczenie przeciwretrowirusowe (EMA/HMPC/7685/2013, punkty 4.3 i 4.5).
Wśród działań niepożądanych monografia wymienia nieprzyjemny zapach z ust i zapach ciała, ból brzucha, wzdęcia, nasilone oddawanie gazów, uczucie pełności i utratę apetytu. Mogą wystąpić reakcje alergiczne, w tym kontaktowe zapalenie skóry, zapalenie spojówek, nieżyt nosa i skurcz oskrzeli, niekiedy o ciężkim przebiegu. Monografia wymienia też ból i zawroty głowy, obfite pocenie się oraz krwawienia. Częstości tych działań nie ustalono.
Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią nie ustalono i monografia nie zaleca wtedy stosowania. W badaniach na samcach szczurów obserwowano uszkodzenie jąder, w tym zaburzenia wytwarzania plemników, przy dawkach około dwukrotnie wyższych od maksymalnej dawki dobowej u ludzi (EMA/HMPC/7685/2013, punkty 4.6 i 5.3). Monografia nie zaleca stosowania proszku i wyciągu olejowego u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, a wyciągu suchego u dzieci poniżej 12 lat (punkt 4.2). Z ostrożności granica 18 lat dotyczy tu wszystkich preparatów czosnku.
Najczęstsze pytania
Czy czosnek można łączyć z lekami przeciwzakrzepowymi?
Tylko po konsultacji z lekarzem. Preparaty czosnku mogą wydłużać czas krwawienia (EMA/HMPC/7685/2013, punkt 4.5).
Czy przed zabiegiem trzeba odstawić czosnek?
Tak. Według monografii EMA czosnek odstawia się 7 dni przed operacją ze względu na ryzyko krwawienia.
Czy czarny czosnek to to samo co zwykły?
Nie. Monografia EMA opisuje proszek, wyciąg olejowy i wyciąg suchy, a czarnego czosnku nie obejmuje. Żadna z tych postaci nie ma w Unii Europejskiej dozwolonego oświadczenia zdrowotnego.
Czy preparaty czosnku można przyjmować w ciąży?
Monografia EMA nie zaleca stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią z powodu braku wystarczających danych.
Podsumowanie
Czosnek nie ma w Unii Europejskiej dozwolonych oświadczeń zdrowotnych. Przy wyborze preparatu liczy się podana postać i ilość czosnku w porcji. Czosnek odstawia się 7 dni przed zabiegiem operacyjnym, przy lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych decyzję podejmuje się z lekarzem, a przy leczeniu sakwinawirem z rytonawirem preparatów czosnku się nie stosuje. W ciąży, podczas karmienia piersią i u osób poniżej 18 lat stosowania się nie zaleca.