EAA (aminokwasy egzogenne)
Jak działa
Aminokwasy egzogenne, w szczególności leucyna, są substratami syntezy białek mięśniowych i uczestniczą w aktywacji szlaku mTOR regulującego translację mRNA. W randomizowanym badaniu z udziałem 26 początkujących mężczyzn, trenujących siłowo przez 12 tygodni, suplementacja 4 g L-leucyny dziennie wiązała się z większym przyrostem siły niż placebo, natomiast różnic między grupami w przyroście beztłuszczowej masy ciała ani w utracie tkanki tłuszczowej nie stwierdzono (PMID:21487148). W randomizowanym badaniu kontrolowanym u zdrowych dorosłych jednorazowe podanie preparatu białkowego zwiększało stężenia aminokwasów egzogennych w osoczu, co odzwierciedla ich dostępność jako substratów do syntezy białek (DOI:10.1155/2020/8946820). Suplement nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Przeciwwskazania
Nie stosować w fenyloketonurii, jeżeli preparat zawiera L-fenyloalaninę. Zawartość fenyloalaniny w porcji bywa wysoka: w czterdziestu deklaracjach składu preparatów aminokwasowych mediana wynosi 600 mg, połowa wartości mieści się między 450 a 900 mg, a skrajne wynoszą 31 i 1500 mg. Europejskie wytyczne postępowania w fenyloketonurii podają, że dzieci z klasyczną postacią choroby tolerują zwykle od 200 do 500 mg fenyloalaniny na dobę; u dorosłych tolerancję ustala się indywidualnie (van Wegberg i wsp., Orphanet J Rare Dis 2017;12:162, PMID 29025426). Choroba syropu klonowego, czyli wrodzone zaburzenie metabolizmu aminokwasów rozgałęzionych — bezwzględne przeciwwskazanie: preparaty aminokwasów egzogennych zawierają leucynę, izoleucynę i walinę, a postępowanie żywieniowe w tej chorobie prowadzi się według osobnych wytycznych (PMID 24881969). Skład należy sprawdzić na opakowaniu: część preparatów sprzedawanych jako aminokwasy egzogenne zawiera wyłącznie leucynę, izoleucynę i walinę. Choroby nerek oraz choroby wątroby wymagające ograniczenia podaży białka, a także każde inne zalecone przez lekarza ograniczenie białka w diecie — stosowanie wyłącznie po ustaleniu z lekarzem.
Ciąża i karmienie piersią
Kobiety z fenyloketonurią: podwyższone stężenie fenyloalaniny we krwi matki działa teratogennie na rozwijający się płód i może prowadzić do zahamowania wzrastania, małogłowia, niepełnosprawności intelektualnej oraz wad wrodzonych, w tym wad serca (van Wegberg i wsp., Orphanet J Rare Dis 2017;12:162, PMID 29025426). Preparatu zawierającego fenyloalaninę nie stosuje się wtedy poza nadzorem ośrodka prowadzącego leczenie.
Badań nad przyjmowaniem gotowych mieszanek aminokwasów egzogennych przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią nie znaleziono. Prace, które wyszukiwanie zwraca pod tym hasłem, dotyczą pojedynczych aminokwasów — przede wszystkim argininy i cytruliny — a nie preparatów wieloskładnikowych, i mają własne, osobne piśmiennictwo.
Zapotrzebowanie na białko rośnie w ciąży i w okresie karmienia piersią, ale wartości odniesienia Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności dotyczą białka ogółem, nie pojedynczych aminokwasów. Opisana w części o ostrzeżeniach uwaga dla osób przyjmujących lewodopę obowiązuje niezależnie od tych okresów. Decyzję o przyjmowaniu preparatu w ciąży i podczas karmienia piersią podejmuje się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Osoby przyjmujące lewodopę nie powinny przyjmować preparatu aminokwasowego równocześnie z dawką leku — aminokwasy rozgałęzione mogą zmniejszać jego wchłanianie. Pory przyjmowania leku oraz rozkład podaży białka w ciągu dnia ustala neurolog prowadzący; diety z redystrybucją białka nie wprowadza się samodzielnie. Nasilenie wahań sprawności ruchowej po porcji preparatu należy zgłosić lekarzowi. Suplement nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
Ispoglou T i wsp. Daily L-leucine supplementation in novice trainees during a 12-week weight training program. Int J Sports Physiol Perform 2011;6(1):38-50 (PMID 21487148). Kurien M i wsp. Acute Effect of a Protein Supplement on Targeted Plasma Amino Acid Profile among Healthy Asian Indians: A Randomized Controlled Trial. J Nutr Metab 2020 (DOI 10.1155/2020/8946820). Interakcja z lewodopą: Pharmacokinetic optimisation in the treatment of Parkinson’s disease. Clin Pharmacokinet 1996 (PMID 8792058); Low-protein and protein-redistribution diets for Parkinson’s disease patients with motor fluctuations: a systematic review. Mov Disord 2010 (PMID 20669318). Fenyloketonuria: van Wegberg AMJ i wsp. The complete European guidelines on phenylketonuria: diagnosis and treatment. Orphanet J Rare Dis 2017;12:162 (PMID 29025426). Choroba syropu klonowego: Frazier DM i wsp. Nutrition management guideline for maple syrup urine disease: an evidence- and consensus-based approach. Mol Genet Metab 2014 (PMID 24881969).
https://doi.org/10.1155/2020/8946820 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21487148/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29025426/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24881969/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8792058/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20669318/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.