Jeżówka (Echinacea)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Jak działa
Jeżówka purpurowa (Echinacea) to roślina, dla której unijny wykaz dozwolonych oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego wpisu. Europejska Agencja Leków opublikowała natomiast monografie ziołowe Unii Europejskiej dla ziela i korzenia jeżówki purpurowej oraz korzeni jeżówki wąskolistnej i bladej; wyniki badań są niejednoznaczne i zależne od gatunku rośliny oraz rodzaju preparatu. Tradycyjnie bywa kojarzona ze wsparciem odporności, zwłaszcza w okresie infekcji sezonowych. Ocena oświadczeń zdrowotnych dla surowców roślinnych w Unii Europejskiej pozostaje zawieszona, więc brak wpisu nie jest przeoczeniem, lecz następstwem wstrzymania tej oceny. Należy wyraźnie zaznaczyć, że oświadczenia zdrowotne dotyczące jeżówki nie są w Unii Europejskiej autoryzowane, dlatego nie można jej przypisywać potwierdzonego działania „na odporność" ani „na przeziębienie".
Dawkowanie
Dla jeżówki jako składnika suplementu diety nie ustalono zapotrzebowania ani zalecanego spożycia. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności nie określił dla niej żadnej wartości referencyjnej, ponieważ nie jest to składnik odżywczy.
Dawki podawane na opakowaniach pochodzą od producentów. Zakresy stosowane w produktach leczniczych roślinnych, wraz z rozróżnieniem drogi doustnej i skórnej, omówiono w części o ostrzeżeniach.
Przeciwwskazania
Nie stosować u osób nadwrażliwych na jeżówkę oraz na inne rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej Compositae) — do rodziny tej należą między innymi rumianek, arnika, nagietek i bylica, więc uczulenie na którąkolwiek z nich jest przeciwwskazaniem. Unijne monografie przewidują stosowanie wyłącznie u osób dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. Unijna monografia ziołowa nie zaleca stosowania jeżówki w postępujących chorobach układowych, w chorobach autoimmunologicznych, w niedoborach odporności, przy leczeniu immunosupresyjnym oraz w chorobach układu białokrwinkowego (EMA/HMPC/48704/2014). Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem.
Ciąża i karmienie piersią
Unijna monografia ziołowa rozdziela dwie drogi stosowania jeżówki purpurowej i mówi o nich odrębnie. Dla soku ze świeżego ziela, przyjmowanego doustnie, ograniczone dane obejmujące kilkaset ciąż z ekspozycją nie wskazują na niekorzystny wpływ na przebieg ciąży ani na zdrowie płodu i noworodka. Innych istotnych danych epidemiologicznych nie ma. Wobec niewystarczających danych stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią nie jest zalecane, chyba że zaleci je lekarz. Danych o wpływie na płodność nie ma (Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków, dokument EMA/HMPC/48704/2014 Corr 1 z 24 listopada 2015 roku).
Dla drogi tradycyjnej, czyli stosowania na skórę, monografia stwierdza, że danych o stosowaniu w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ma wcale. Zapisuje przy tym zastrzeżenie odrębne i praktyczne: preparatów zawierających jeżówkę nie nanosi się na pierś kobiety karmiącej.
Rozróżnienie to ma znaczenie przy wyborze preparatu. Obie oceny dotyczą produktów leczniczych roślinnych o określonym składzie i postaci, a nie suplementów diety. Suplement o innym składzie, innym gatunku rośliny lub innej części surowca może zachowywać się inaczej, a zgodność z opisem z monografii trzeba sprawdzić na etykiecie.
Zastrzeżenia opisane w częściach o ostrzeżeniach i przeciwwskazaniach obowiązują w tych okresach tak samo. Dotyczy to zwłaszcza uczulenia na rośliny z rodziny astrowatych oraz chorób autoimmunologicznych i niedoborów odporności. Stosowanie preparatu z jeżówką w ciąży i podczas karmienia piersią omawia się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Unijne monografie ziołowe wymieniają jako działania niepożądane reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje skórne oraz wysypkę; ich częstości nie ustalono. Opisywano również ciężkie reakcje alergiczne — zespół Stevensa-Johnsona, astmę oraz wstrząs anafilaktyczny — szczególnie u osób atopowych. Jeżówka jest na ogół dobrze tolerowana przez osoby zdrowe; tradycyjnie nie zaleca się długotrwałego, ciągłego stosowania. Objawy infekcji, które utrzymują się lub nasilają, wymagają konsultacji z lekarzem, a nie samej suplementacji. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Unijna monografia ziołowa opisuje dwie różne drogi stosowania jeżówki purpurowej i obie dotyczą leków, nie suplementów (EMA/HMPC/48704/2014). Dla ugruntowanego zastosowania medycznego jest to krótkotrwałe podanie doustne soku ze świeżego ziela: dawka pojedyncza od 1,5 do 4,5 ml, dobowa od 6 do 9 ml, nie dłużej niż dziesięć dni, a przy objawach utrzymujących się dłużej — konsultacja z lekarzem lub farmaceutą. Ścieżka tradycyjna dotyczy natomiast stosowania NA SKÓRĘ, przy niewielkich powierzchownych ranach, nie dłużej niż tydzień. Monografia nie zaleca stosowania u dzieci poniżej 12 lat.
Źródła
EMA — European Union herbal monograph on Echinacea purpurea (L.) Moench, herba recens; oraz monografia na Echinacea purpurea (L.) Moench, radix; EMA/HMPC/48704/2014 (sygnatura monografii dla herba recens, odczyt z PDF: wskazania, posologia, przeciwwskazania); Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — brak wpisu dla jeżówki
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.