Koniczyna czerwona
Jak działa
Koniczyna czerwona, nazywana też koniczyną łąkową (Trifolium pratense), to roślina z rodziny bobowatych. W suplementach diety występuje jako sproszkowany kwiat, sproszkowane ziele albo wyciąg standaryzowany na zawartość izoflawonów. Izoflawony to związki roślinne o budowie chemicznej zbliżonej do estrogenów. Według Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w wyciągach z koniczyny czerwonej przeważają formononetyna i biochanina A, głównie w postaci glikozydów. Według EFSA izoflawony mają właściwości estrogenowe i mogą wpływać na wytwarzanie hormonów tarczycy. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Medycyny Komplementarnej i Integracyjnej (NCCIH) badania u ludzi nie dostarczyły rozstrzygających dowodów korzyści w żadnej chorobie ani dolegliwości. W wykazie monografii ziołowych Europejskiej Agencji Leków koniczyna czerwona nie występuje. Dla koniczyny czerwonej nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Nie dopuszczono też żadnego z oświadczeń zgłoszonych dla izoflawonów. Roślinie tej nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety z koniczyną czerwoną nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. EFSA stwierdził, że dla suplementów diety z izoflawonami nie da się wyznaczyć jednej wartości bezpiecznego spożycia. Według EFSA punktem odniesienia mogą być dawki i czas stosowania z badań interwencyjnych, w których nie zaobserwowano wpływu na gruczoł piersiowy, macicę ani tarczycę. Dla wyciągu z koniczyny czerwonej wpływu na żaden z tych trzech narządów nie zaobserwowano przy 43,5 mg izoflawonów ogółem na dobę przez 3 miesiące. Dla wszystkich trzech narządów łącznie ocena nie obejmuje dłuższego stosowania. Wartości te dotyczą wyłącznie kobiet po menopauzie bez obecnego ani przebytego nowotworu estrogenozależnego piersi lub macicy. Nie są one zalecaną porcją. EFSA zauważył, że zalecana porcja dzienna jednego z suplementów z koniczyną czerwoną dostępnych na rynku wykraczała poza te wartości. Etykiety suplementów z izoflawonami nie podawały też jasno czasu stosowania.
Przeciwwskazania
Według kanadyjskiego ministerstwa zdrowia Health Canada wyciągu izoflawonów z koniczyny czerwonej nie stosuje się przy obecnym lub przebytym raku piersi lub innym nowotworze. Nie stosuje się go również przy predyspozycji do raka piersi, na którą wskazuje nieprawidłowy wynik mammografii lub biopsji albo rak piersi w rodzinie. Sproszkowany kwiat i ziele koniczyny czerwonej również zawierają izoflawony. Źródła ich nie oceniają, dlatego przeciwwskazanie należy odnosić także do nich. Według NCCIH suplementy z koniczyną czerwoną mogą nie być bezpieczne w ciąży i w okresie karmienia piersią. W tych okresach nie należy ich stosować. Koniczyny czerwonej nie stosuje się także przy nadwrażliwości na tę roślinę ani na którykolwiek składnik preparatu.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Izoflawony z koniczyny czerwonej mają właściwości estrogenowe. EFSA ocenił w 2015 r. bezpieczeństwo izoflawonów z suplementów diety, w tym z wyciągu z koniczyny czerwonej, u kobiet w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie. Ocena objęła gruczoł piersiowy, macicę i tarczycę. Ogólne wnioski EFSA dotyczą wyłącznie kobiet po menopauzie. Dane o macicy u kobiet w okresie okołomenopauzalnym nie wystarczyły do sformułowania wniosków. Wyników tej oceny nie można przenosić na inne grupy ludności. EFSA nie mógł ocenić ryzyka u kobiet po menopauzie z obecnym lub przebytym nowotworem estrogenozależnym. Informacje o kobietach z rakiem piersi były ograniczone. O kobietach z nowotworem macicy nie było żadnych informacji. Wniosek EFSA, że badania nie wykazały działania izoflawonów wywołującego niedoczynność tarczycy, dotyczy wyłącznie kobiet po menopauzie z prawidłową czynnością tarczycy. Według kanadyjskiego ministerstwa zdrowia Health Canada przed rozpoczęciem stosowania wyciągu izoflawonów z koniczyny czerwonej należy skonsultować się z lekarzem w trzech sytuacjach. Pierwszą są obecne lub przebyte choroby hormonalne albo ginekologiczne. Drugą jest stosowanie jakiejkolwiek hormonalnej terapii zastępczej. Trzecią jest brak aktualnej mammografii i badania ginekologicznego. Według Health Canada stosowanie dłuższe niż rok wymaga konsultacji z lekarzem. Według Health Canada po wystąpieniu nowych objawów należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem. Należą do nich na przykład ból piersi, powrót miesiączki i plamienie z dróg rodnych. Według NCCIH osoby przyjmujące jakiekolwiek leki powinny przed zastosowaniem produktu ziołowego porozmawiać z lekarzem, ponieważ niektóre zioła wchodzą z lekami w szkodliwe interakcje. Źródła urzędowe użyte w tej monografii nie wymieniają konkretnych interakcji koniczyny czerwonej z lekami. Brak takiej wzmianki nie oznacza, że interakcji nie ma. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności, Panel ANS, Risk assessment for peri- and post-menopausal women taking food supplements containing isolated isoflavones, EFSA Journal, rok 2015, tom 13, zeszyt 10, artykuł 4246, DOI 10.2903/j.efsa.2015.4246, opinia przyjęta 8 września 2015 r. Health Canada, monografia Red Clover Isoflavone Extract, wersja z 29 maja 2026 r. National Center for Complementary and Integrative Health, Red Clover, aktualizacja z kwietnia 2025 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej, w którym nie ma wpisu dla koniczyny czerwonej. Żadne z oświadczeń zgłoszonych dla izoflawonów nie zostało dopuszczone. Wykaz monografii ziołowych Europejskiej Agencji Leków, w którym koniczyna czerwona nie występuje.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.