Kordyceps: Ophiocordyceps sinensis (maczużnik chiński, dawniej Cordyceps sinensis) i Samsoniella hepiali (dawniej Paecilomyces hepiali)
Jak działa
Nazwą „kordyceps” określa się w suplementach diety kilka różnych gatunków grzybów. Ten opis dotyczy wyłącznie dwóch z nich. Pierwszy to maczużnik chiński (Ophiocordyceps sinensis, dawniej Cordyceps sinensis), grzyb pasożytujący na gąsienicach motyli. Ze stanu naturalnego pozyskuje się gąsienicę razem z wyrastającą z niej częścią grzyba, nazywaną podkładką. Drugi to Samsoniella hepiali (dawniej Paecilomyces hepiali), grzyb hodowany jako grzybnia. Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia (Health Canada) wymienia nazwę „Cordyceps” wśród nazw zwyczajowych obu tych gatunków, a także maczużnika bojowego (Cordyceps militaris).
Ten opis nie obejmuje maczużnika bojowego. W unijnym katalogu nowej żywności figuruje on jako nowa żywność, dla której nie wydano jeszcze zezwolenia. Etykieta z samą nazwą „kordyceps”, bez nazwy łacińskiej gatunku, nie pozwala ustalić, którego grzyba dotyczy preparat.
W Unii Europejskiej grzybnia i owocnik maczużnika chińskiego oraz Samsoniella hepiali nie są nową żywnością w suplementach diety. Status ten dotyczy wyłącznie suplementów diety, nie innych środków spożywczych.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie figuruje żadne dopuszczone oświadczenie zdrowotne dotyczące kordycepsu. Odrzucono oświadczenia zgłoszone dla Cordyceps sinensis dotyczące wzmacniania organizmu, układu odpornościowego, energii, wydolności i wytrzymałości podczas wysiłku oraz neutralizacji wolnych rodników.
Źródła w diecie i niedobór
Kordyceps nie należy do zwykłej diety. Dokumenty wykorzystane w tym opisie nie podają jego źródeł pokarmowych.
Dawkowanie
W Unii Europejskiej nie określono zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki kordycepsu w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Monografia Health Canada z 2025 r. dotyczy dorosłych od 18 lat i produktów w postaci dawkowanej, a nie żywności. Dla maczużnika chińskiego obejmuje wyłącznie suszoną podkładkę, a dla Samsoniella hepiali wyłącznie suszoną grzybnię z hodowli. Najwyższe ilości na dobę podane w tej monografii są dla obu gatunków takie same: - sproszkowany surowiec bez ekstrakcji: nie więcej niż 3 g; - wyciąg wodny, w tym odwar i napar: ilość odpowiadająca nie więcej niż 9 g surowca; - wyciąg z udziałem etanolu, w tym nalewka: ilość odpowiadająca nie więcej niż 3 g surowca.
Przy proszku standaryzowanym i przy wyciągu wodnym standaryzowanym zawartość polisacharydów nie może przekraczać 40%. Obowiązuje przy tym również granica ilości surowca: 3 g na dobę dla proszku i 9 g na dobę dla wyciągu wodnego.
Dla preparatów, które powołują się na tradycyjną medycynę chińską, monografia Health Canada podaje inne zakresy: od 1,5 do 3 g surowca na dobę w proszku i w wyciągu z udziałem etanolu oraz od 3 do 9 g surowca na dobę w odwarze. Dla grzybni maczużnika chińskiego monografia Health Canada dawek nie podaje.
Etykieta podająca wyłącznie masę wyciągu, bez proporcji surowca do wyciągu, nie pozwala ustalić, jakiej ilości grzyba odpowiada porcja.
Przeciwwskazania
Monografia Health Canada nie podaje przeciwwskazań dla tych dwóch gatunków. Dotyczy wyłącznie dorosłych od 18 lat i nie podaje danych o bezpieczeństwie u dzieci i młodzieży. Preparatów nie należy podawać dzieciom i młodzieży bez porady lekarza lub farmaceuty.
Ciąża i karmienie piersią
Monografia Health Canada zaleca, by kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zastosowaniem preparatów z maczużnikiem chińskim lub z Samsoniella hepiali zasięgnęły porady lekarza lub farmaceuty. Danych o bezpieczeństwie stosowania w tym okresie monografia Health Canada nie podaje. Ten opis również ich nie omawia.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Monografia Health Canada dla obu gatunków zaleca konsultację z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem w ciąży i w okresie karmienia piersią. Przy preparatach, które powołują się na tradycyjną medycynę chińską, zaleca ponadto konsultację przed zastosowaniem przy poważnych chorobach, przy każdej ostrej infekcji oraz przy stanach określanych w tej medycynie jako niedobór lub nadmiar. Zaleca ją także wtedy, gdy objawy się utrzymują lub nasilają.
Według pracy Guo i współpracowników z 2018 r. (czasopismo Molecules), powołującej się na komunikat chińskiego urzędu do spraw żywności i leków z 2016 r., w maczużniku chińskim wykryto arsen całkowity w ilości od 4,4 do 9,0 mg/kg. To od czterech do dziewięciu razy więcej niż chiński limit 1 mg/kg dla żywności prozdrowotnej. Monografia Health Canada nie zawiera przestrogi dotyczącej arsenu. Ten opis nie zawiera danych o arsenie w grzybni maczużnika chińskiego ani Samsoniella hepiali z hodowli. Przed zastosowaniem preparatu z maczużnikiem chińskim należy zapytać producenta o wyniki badań zawartości arsenu, a w razie wątpliwości zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Część preparatów łączy kordyceps z innymi gatunkami grzybów albo z innymi składnikami. Przestrogi dotyczące pozostałych składników opisują ich własne monografie. Przestrogi tego opisu nie dotyczą preparatów z maczużnikiem bojowym ani z nieokreślonym gatunkiem kordycepsu. Przed zastosowaniem takiego preparatu należy zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Ten opis nie obejmuje przeglądu badań interakcji kordycepsu z lekami. Monografia Health Canada nie podaje dla tych dwóch gatunków przestrogi dotyczącej leków. Brak takiej przestrogi nie oznacza, że interakcje nie występują. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą. W razie działań niepożądanych, w tym objawów uczulenia, należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność u psów i kotów
Ten opis nie omawia badań toksyczności kordycepsu na zwierzętach.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural and Non-prescription Health Products Directorate. Natural Health Product Monograph: Mushrooms, 31 października 2025 r., https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/dbImages/mono_mushrooms_en.pdf. Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpisy: POL-NF-00277 Ophiocordyceps sinensis (status: NOT_NOVEL_IN_FOOD_SUPPLEMENTS), POL-NF-14241 Samsoniella hepiali (status: NOT_NOVEL_IN_FOOD_SUPPLEMENTS), POL-NF-09242 Cordyceps militaris (status: NOT_YET_AUTHORISED_NOVEL_FOOD). Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Unii Europejskiej, wpisy POL-HC-6983 („Cordyceps sinensis”) i POL-HC-6984 („Cordyceps sinensis-fungus larvae-mycelium”), status: oświadczenie odrzucone, art. 13 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Guo LX, Zhang GW, Li QQ, Xu XM, Wang JH. Novel Arsenic Markers for Discriminating Wild and Cultivated Cordyceps. Molecules 2018, tom 23, nr 11, 2804, doi:10.3390/molecules23112804, PMID 30380635, PMCID PMC6278644.
https://doi.org/10.3390/molecules23112804 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30380635/ · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6278644/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.