Kwas pantotenowy (witamina B5)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Wzór sumaryczny: C9H17NO5 · PubChem CID 6613
Jak działa
Kwas pantotenowy (witamina B5) to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B, wbudowywana w organizmie w koenzym A (CoA) oraz w białko przenoszące grupy acylowe. Koenzym A pełni centralną rolę w metabolizmie energetycznym: w postaci acetylo-CoA wprowadza reszty węglowe do cyklu kwasu cytrynowego oraz uczestniczy w syntezie i rozkładzie kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Zgodnie z oświadczeniami autoryzowanymi w Unii Europejskiej kwas pantotenowy przyczynia się do prawidłowego metabolizmu energetycznego, do prawidłowej syntezy i metabolizmu hormonów steroidowych, witaminy D i niektórych neuroprzekaźników oraz do prawidłowej sprawności umysłowej. Jest szeroko rozpowszechniony w żywności, dlatego niedobory są rzadkie.
Źródła w diecie i niedobór
Kwas pantotenowy występuje w bardzo wielu produktach. Bogate w niego są mięso i jego przetwory, jaja, orzechy, awokado oraz warzywa kapustne. Najwięcej do całodziennej podaży wnoszą przetwory mięsne, pieczywo, produkty mleczne i warzywa (EFSA, 2014).
Badania spożycia w ośmiu krajach Unii pokazują, ile kwasu pantotenowego daje codzienna dieta. U dorosłych poniżej około 65. roku życia średnie i środkowe wartości mieściły się w przedziale od 3,2 do 6,3 mg na dobę, przy czym u mężczyzn były wyższe niż u kobiet. U osób starszych wynosiły od 2,2 do 6,0 mg, a u dzieci od 3. do 12. roku życia od 3,0 do 5,7 mg na dobę. Danych o spożyciu w ciąży jest niewiele (EFSA, 2014).
Niedobór kwasu pantotenowego występuje rzadko, ponieważ związek ten jest w żywności powszechny. Wystarczające spożycie wyznaczono na podstawie obserwowanego spożycia przy diecie mieszanej oraz braku widocznych oznak niedoboru w Unii Europejskiej, co wskazuje, że obecne spożycie pokrywa zapotrzebowanie. Dostępne dane o związku spożycia kwasu pantotenowego ze skutkami zdrowotnymi są bardzo ograniczone i nie pozwoliły oprzeć na nich wartości referencyjnych (EFSA, 2014).
Dawkowanie
Wystarczające spożycie kwasu pantotenowego dla osób dorosłych określono na 5 mg na dobę (EFSA, 2014). Zapotrzebowanie zwykle pokrywa zróżnicowana dieta; suplementację warto ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Górnego tolerowanego poziomu spożycia dla kwasu pantotenowego nie ustalono. Brak systematycznych badań zależności dawka-odpowiedź oraz bardzo mała toksyczność nie pozwoliły wyznaczyć wartości liczbowej (SCF, 17 kwietnia 2002 r.). W Polsce maksymalną zawartość kwasu pantotenowego w suplemencie diety ustalono natomiast osobno dla dwóch postaci: 10 mg dla pantetyny oraz 200 mg dla pozostałych form chemicznych w przeliczeniu na kwas pantotenowy, w zalecanej do spożycia dziennej porcji (uchwała nr 11/2019 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). O tym, która z nich dotyczy danego produktu, rozstrzyga postać chemiczna podana w jego składzie. Przy braku wartości unijnej to wartość krajowa jest jedynym progiem odniesienia dla produktu zgłaszanego do obrotu w Polsce. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Brak istotnych klinicznie przeciwwskazań przy suplementacji doustnej w dawkach odpowiadających zapotrzebowaniu. W razie wątpliwości — konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.
Ciąża i karmienie piersią
Wystarczające spożycie kwasu pantotenowego dla kobiet w ciąży jest takie samo jak dla pozostałych osób dorosłych i wynosi 5 mg na dobę. Dla kobiet karmiących piersią Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności przyjął 7 mg na dobę, aby wyrównać straty tej witaminy z mlekiem (EFSA, 2014).
Niedobór kwasu pantotenowego występuje rzadko, a witamina ta jest obecna w bardzo wielu produktach spożywczych. Stosowanie preparatu w ciąży i w okresie karmienia piersią omawia się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Kwas pantotenowy jest dobrze tolerowany. Jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, więc jego nadmiar jest wydalany z moczem; nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia.
Źródła
10.2903/j.efsa.2014.3581
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.