Miodunka plamista (Pulmonaria officinalis L.)
Jak działa
Miodunka plamista (Pulmonaria officinalis) to roślina zielna z rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Bywa nazywana też miodunką lekarską. Kanadyjski urząd zdrowia, Health Canada, jako surowiec do stosowania doustnego opisuje wyłącznie suszony liść tej rośliny. Ziela z łodygą i kwiatami ani korzenia jego monografia nie obejmuje.
Ten opis dotyczy wyłącznie gatunku Pulmonaria officinalis. Inne gatunki miodunki to inne surowce. Angielska nazwa „lungwort” oznacza także porost Lobaria pulmonaria, który nie jest spokrewniony z miodunką. Etykieta z samą nazwą „miodunka” albo „lungwort”, bez nazwy łacińskiej gatunku, nie pozwala ustalić, z jakiego surowca pochodzi preparat.
W unijnym katalogu nowej żywności nie ma wpisu dla miodunki plamistej, co nie rozstrzyga, czy jest ona nową żywnością, ponieważ katalog ma charakter informacyjny i nie jest prawnie wiążący.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego miodunki.
Źródła w diecie i niedobór
Miodunka nie jest typowym składnikiem diety.
Dawkowanie
Dokumenty unijne oraz uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym nie określają zalecanej ani maksymalnej dawki miodunki w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Monografia Health Canada dotyczy kanadyjskiej kategorii naturalnych produktów zdrowotnych z suszonego liścia i wyłącza postaci żywnościowe. Podanej w niej dawki nie należy traktować jako dawki suplementu diety.
Jeśli etykieta wyciągu nie podaje, ilu gramom surowca odpowiada porcja, tej ilości nie da się ustalić.
Przeciwwskazania
Nie należy stosować preparatu przy uczuleniu na miodunkę lub na którykolwiek składnik produktu. Preparatów z miodunką nie należy podawać dzieciom. Miodunka wytwarza alkaloidy pirolizydynowe, a na ich działanie dzieci i płody są najbardziej wrażliwe (Moreira i wsp., Int J Mol Sci 2018, PMID 29874826). Preparatów z miodunką nie należy stosować w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Health Canada opisuje stosowanie liścia miodunki wyłącznie u dorosłych od 18 lat; młodzieży nie należy podawać preparatów z miodunką bez porady lekarza. Monografia Health Canada przeciwwskazań nie wymienia, a alkaloidów pirolizydynowych nie omawia.
Ciąża i karmienie piersią
Nie należy stosować preparatów z miodunką w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Miodunka wytwarza alkaloidy pirolizydynowe, a na ich działanie płody i dzieci są najbardziej wrażliwe (Moreira i wsp., Int J Mol Sci 2018, PMID 29874826). Przegląd ten przytacza wprowadzony w Niemczech wymóg, by preparaty z alkaloidami pirolizydynowymi nosiły ostrzeżenie: nie stosować w ciąży i w okresie karmienia piersią. Baza LactMed, prowadzona przez amerykański Narodowy Instytut Zdrowia Dziecka i Rozwoju Człowieka, nie ma wpisu o miodunce.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Miodunka należy do roślin wytwarzających toksyczne alkaloidy pirolizydynowe (Moreira i wsp., Int J Mol Sci 2018, PMID 29874826). Związki te mogą uszkadzać wątrobę, a jedną z postaci tego uszkodzenia jest zespół niedrożności zatok wątrobowych. Są genotoksyczne, a u gryzoni działały rakotwórczo. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał w 2011 roku, że nie da się dla nich ustalić tolerowanego dziennego pobrania (Moreira i wsp. 2018).
W badaniu z 2022 roku alkaloidy pirolizydynowe oznaczono w naparze przygotowanym z herbaty ziołowej z miodunki plamistej. Pod względem łącznej ilości tych alkaloidów, która przeszła do naparu, była to jedna z trzech najbardziej obciążonych spośród 21 rodzajów badanych herbat (Chen i wsp., Foods 2022, PMID 36230022). Pomiar dotyczy tego, co przeszło do naparu, a nie całkowitej zawartości w suszu. U pokrewnego gatunku, Pulmonaria obscura, łączna zawartość tych alkaloidów w korzeniach i kłączach wynosiła od 26 000 do 158 000 µg na kilogram suchej masy, a w liściach i kwiatostanach poniżej 400 µg/kg suchej masy (Haberer i wsp., Planta Med 2002, PMID 12058336). Dane te dotyczą innego gatunku i nie przesądzają o zawartości w miodunce plamistej.
W badaniu suplementów diety, opisanym w przeglądzie z 2018 roku, najwyższą zawartość alkaloidów pirolizydynowych miały preparaty z roślin, które je wytwarzają. Miodunkę zaliczono do tej grupy, ale wyniku dla niej osobno nie podano (Moreira i wsp. 2018, za raportem EFSA z 2015 roku).
Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 ustala dla suplementów diety zawierających preparat roślinny, w tym ekstrakty, najwyższy dopuszczalny poziom alkaloidów pirolizydynowych wynoszący 400 µg/kg. Poziom dotyczy suplementu wprowadzanego do obrotu. Rozporządzenie nie wymienia miodunki z nazwy.
Nie należy przekraczać porcji podanej na etykiecie ani stosować preparatów z miodunką długotrwale. Przy chorobie wątroby nie należy ich stosować bez porady lekarza.
Health Canada wymienia znane działanie niepożądane: podczas stosowania produktu może wystąpić efekt moczopędny.
W badaniu na zwierzętach z 1990 roku glikopeptyd o działaniu przeciwkrzepliwym, wyodrębniony z wyciągu amoniakalnego z miodunki i podany dożylnie, obniżał krzepliwość krwi (PMID 2079198). Nie wiadomo, czy dotyczy to przyjmowania doustnego u ludzi. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe przed zastosowaniem preparatu powinny skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Ten opis nie obejmuje pełnego przeglądu badań interakcji miodunki z lekami. Brak przestrogi w źródłach nie wyklucza interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą.
Część preparatów łączy miodunkę z innymi składnikami. Przestrogi dotyczące pozostałych składników opisują ich własne monografie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Dostępne źródła nie podają wyników badań toksyczności miodunki na zwierzętach. W badaniu na ludzkich komórkach hodowanych w laboratorium wyciąg etanolowy z miodunki w wyższych stężeniach uszkadzał DNA, a w najwyższym badanym stężeniu obniżał przeżywalność komórek (Ignjatijević i wsp., Pharmaceutics 2025, PMID 41012471). Wyników badań na komórkach nie da się przenieść wprost na człowieka.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural and Non-prescription Health Products Directorate, monografia „Lungwort – Pulmonaria officinalis – Oral” z 19 grudnia 2025 r., https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=lungwort.oral2&lang=eng. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 z dnia 25 kwietnia 2023 r., Dz.Urz. UE L 119 z 5.5.2023, s. 103, załącznik I pkt 2.4.10. Chen L, Zhang Q, Yi Z, Chen Y i wsp. Risk Assessment of (Herbal) Teas Containing Pyrrolizidine Alkaloids (PAs) Based on Margin of Exposure Approach and Relative Potency (REP) Factors. Foods. 2022;11(19):2946. PMID 36230022. Haberer W, Witte L, Hartmann T, Dobler S. Pyrrolizidine alkaloids in Pulmonaria obscura. Planta Med. 2002;68(5):480-2. PMID 12058336. Moreira R, Pereira DM, Valentão P, Andrade PB. Pyrrolizidine Alkaloids: Chemistry, Pharmacology, Toxicology and Food Safety. Int J Mol Sci. 2018;19(6):1668. PMID 29874826. Chrzanowska E, Denisow B, Ekiert H, Pietrzyk Ł. Metabolites Obtained from Boraginaceae Plants as Potential Cosmetic Ingredients – A Review. Molecules. 2024;29(21):5088. PMID 39519729. Byshevskiĭ ASh i wsp. Gematol Transfuziol. 1990;35(10):6-9. PMID 2079198. Ignjatijević A i wsp. Pharmaceutics. 2025;17(9):1134. PMID 41012471.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29874826/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36230022/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12058336/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2079198/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41012471/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39519729/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.