Mleczko pszczele, ang. royal jelly, fr. gelée royale, w tym mleczko liofilizowane
Jak działa
Mleczko pszczele to wydzielina pszczoły miodnej (Apis mellifera). W suplementach diety występuje jako mleczko świeże albo suszone, w tym liofilizowane, czyli suszone przez zamrożenie. Ma postać kapsułek, tabletek i ampułek. Część producentów podaje na etykiecie zawartość kwasu 10-hydroksy-2-decenowego (10-HDA).
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie figuruje żadne dopuszczone oświadczenie zdrowotne dotyczące mleczka pszczelego, także liofilizowanego. Wszystkie zgłoszone oświadczenia odrzucono. Dotyczyły one m.in. odporności, energii i zmęczenia, menopauzy, cholesterolu i krążenia, stanu zapalnego, skóry, laktacji oraz ochrony komórek przed wolnymi rodnikami.
Źródła w diecie i niedobór
Mleczko pszczele nie należy do zwykłej diety.
Dawkowanie
W Unii Europejskiej nie określono zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki mleczka pszczelego w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia (Health Canada) w monografii z 2026 r. podaje najwyższą ilość 6 g mleczka świeżego na dobę dla preparatów dopuszczanych przez ten urząd. Nie jest to ustalony próg bezpieczeństwa. Monografia dotyczy dorosłych od 18 lat i produktów w postaci dawkowanej, takich jak kapsułki lub tabletki, a nie żywności. Ilość tę wyraża w przeliczeniu na mleczko świeże także dla postaci suszonych i sproszkowanych, ale nie podaje przelicznika.
Etykieta podająca tylko masę liofilizatu, bez przeliczenia na mleczko świeże, nie pozwala porównać porcji różnych preparatów ani zestawić ich z ilością podaną przez Health Canada.
Przeciwwskazania
Nie stosować przy astmie ani przy alergii, obecnej lub przebytej. Przeciwwskazanie podane przez Health Canada obejmuje astmę i alergie w ogóle, nie tylko uczulenie na produkty pszczele. Dotyczy więc również uczulenia na inne produkty pszczele, takie jak miód, pyłek, propolis czy jad pszczeli.
Monografia Health Canada dotyczy wyłącznie dorosłych od 18 lat i nie podaje danych o bezpieczeństwie u dzieci i młodzieży. Preparatów nie należy podawać dzieciom i młodzieży bez porady lekarza lub farmaceuty.
Ciąża i karmienie piersią
Monografia Health Canada zaleca, by kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zastosowaniem mleczka pszczelego zasięgnęły porady lekarza lub farmaceuty. Danych o bezpieczeństwie stosowania w tym okresie monografia nie podaje. Ten opis również ich nie omawia.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Mleczko pszczele może wywołać ciężkie reakcje alergiczne: napad astmy, skurcz oskrzeli i anafilaksję. Opisywano też pokrzywkę, wyprysk i nieżyt nosa. Opisano przypadki śmiertelne. Australijska komisja do spraw leków uzupełniających działająca przy urzędzie TGA przytoczyła w 2001 r. ustalenie australijskiego komitetu do spraw działań niepożądanych leków (ADRAC). Komitet uznał, że związek trzech zgonów z mleczkiem pszczelim nie budzi uzasadnionych wątpliwości. Zgony wystąpiły u osób z astmą łagodną lub umiarkowaną, jako nagłe, gwałtowne zdarzenie. Według komisji osoba z astmą może nie wiedzieć, że jest uczulona na mleczko pszczele.
U osób, u których opisano astmę i anafilaksję po mleczku pszczelim, były to reakcje alergiczne zależne od przeciwciał IgE (Thien i wsp., 1996). W badaniu z Hongkongu (Leung i wsp., 1997) dodatni wynik testu skórnego z mleczkiem miało ok. 7% osób w każdej z dwóch badanych grup: wśród pracowników szpitala, którzy odpowiedzieli na ankietę, i wśród pacjentów poradni astmy. Niemal wszystkie te osoby były uczulone także na inne powszechne alergeny. Dodatni test skórny oznacza uczulenie, a nie wystąpienie reakcji. Przeciwciała wiążące białka mleczka wykryto również u części osób uczulonych na jad pszczeli oraz na alergeny wziewne lub pokarmowe. Znaczenie kliniczne tego wyniku nie jest znane, a związku z uczuleniem na jad pszczeli autorzy nie wykazali.
Przy objawach uczulenia, takich jak duszność, świszczący oddech, pokrzywka, obrzęk lub zawroty głowy, należy natychmiast przerwać stosowanie i pilnie zgłosić się do lekarza. Duszność lub obrzęk twarzy i gardła wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego, numer 112.
Opisano przypadek 87-letniego mężczyzny leczonego warfaryną, u którego wskaźnik krzepliwości krwi INR był wcześniej stabilny, w granicach od 1,9 do 2,4. Tydzień po rozpoczęciu przyjmowania mleczka pszczelego INR wzrósł do 6,88, a następnie do 7,29, i wystąpił krwiomocz (Lee i Fermo, 2006). Autorzy uznali interakcję za możliwą. Jest to pojedynczy opis przypadku. Osoby przyjmujące warfarynę powinny przed zastosowaniem mleczka pszczelego skonsultować się z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe.
Ten opis nie obejmuje przeglądu innych interakcji mleczka pszczelego z lekami. Brak opisu nie oznacza, że interakcje nie występują. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą. Część preparatów łączy mleczko z innymi składnikami, np. z miodem, propolisem lub żeń-szeniem; przestrogi dotyczące tych składników zawierają ich osobne opisy. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Ten opis nie omawia badań toksyczności mleczka pszczelego na zwierzętach.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural and Non-prescription Health Products Directorate. Natural Health Product Monograph: Royal Jelly, 24 kwietnia 2026 r., https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=gelee.royal.jelly&lang=eng. Therapeutic Goods Administration, Complementary Medicines Evaluation Committee. Extracted Ratified Minutes, Twenty Eighth Meeting, 27 lipca 2001 r., pkt 10.4 „Royal jelly”, zalecenie 28.10. Leung R, Ho A, Chan J, Choy D, Lai CK. Royal jelly consumption and hypersensitivity in the community. Clin Exp Allergy 1997;27(3):333-336, PMID 9088660. Thien FC, Leung R, Baldo BA, Weiner JA, Plomley R, Czarny D. Asthma and anaphylaxis induced by royal jelly. Clin Exp Allergy 1996;26(2):216-222, PMID 8835130. Laporte JR, Ibáñez L, Vendrell L, Ballarín E. Bronchospasm induced by royal jelly. Allergy 1996;51(6):440, PMID 8837671. Peacock S, Murray V, Turton C. Respiratory distress and royal jelly. BMJ 1995;311(7018):1472, PMID 8520337. Bullock RJ, Rohan A, Straatmans JA. Fatal royal jelly-induced asthma. Med J Aust 1994;160(1):44, PMID 8271989. Harwood M, Harding S, Beasley R, Frankish PD. Asthma following royal jelly. N Z Med J 1996;109(1028):325, PMID 8816730. Lee NJ, Fermo JD. Warfarin and royal jelly interaction. Pharmacotherapy 2006;26(4):583-586, PMID 16553520. Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Unii Europejskiej, wpisy POL-HC-7180–7184 („Gelée Royale”), POL-HC-7882–7890 („Royal jelly”), POL-HC-7891–7892 („Royal jelly, lyophilized”), status: oświadczenie odrzucone, art. 13 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9088660/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8835130/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8837671/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8520337/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8271989/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8816730/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16553520/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.