N-acetylocysteina (NAC)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Jak działa
N-acetylo-L-cysteina jest donorem grupy tiolowej i prekursorem cysteiny — aminokwasu wykorzystywanego w syntezie glutationu (GSH), głównego przeciwutleniacza wewnątrzkomórkowego. W badaniach in vitro N-acetylo-L-cysteina ograniczała wytwarzanie reaktywnych form tlenu: w linii komórek nabłonka gruczołu mlekowego narażonych na palmitynian (DOI:10.5713/ab.24.0249) oraz w komórkach kanalika nerkowego HK-2 narażonych na fluorek (DOI:10.1016/j.ecoenv.2024.116195). Są to wyniki z hodowli komórkowych, a nie z badań u ludzi. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych N-acetylo-L-cysteina nie ma żadnego wpisu, nie przypisuje się jej zatem potwierdzonego działania. N-acetylocysteina ma jednocześnie ugruntowane zastosowanie lecznicze (m.in. jako lek rozrzedzający wydzielinę w drogach oddechowych), dlatego jej stosowanie w formie suplementu warto traktować ostrożnie i nie zastępować nim zaleconego leczenia.
Przeciwwskazania
Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na acetylocysteinę, L-cysteinę lub którykolwiek składnik preparatu. Charakterystyka leczniczej acetylocysteiny 600 mg wyklucza stosowanie u dzieci w wieku poniżej 14 lat, a leków mukolitycznych nie stosuje się u dzieci poniżej 2 lat ze względu na ryzyko niedrożności dróg oddechowych. Dla acetylocysteiny nie ma wystarczających danych dotyczących stosowania w ciąży, a przenikanie do mleka kobiecego nie jest znane — kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny stosować preparat wyłącznie po ustaleniu z lekarzem. Osoby przyjmujące azotany, w tym nitroglicerynę, oraz osoby po zabiegach lub z zaburzeniami krzepnięcia powinny skonsultować stosowanie ze względu na opisywane hamowanie agregacji płytek. Osoby przyjmujące leki oraz osoby z chorobami przewlekłymi powinny skonsultować stosowanie NAC z lekarzem lub farmaceutą.
Ciąża i karmienie piersią
Dane o stosowaniu w ciąży pochodzą z charakterystyki leczniczych preparatów acetylocysteiny, nie z badań nad suplementem. Charakterystyka podaje, że danych o stosowaniu u kobiet w ciąży nie ma w wystarczającej liczbie, a badania na zwierzętach nie wskazują na bezpośredni ani pośredni szkodliwy wpływ na przebieg ciąży, rozwój zarodka i płodu, poród oraz rozwój pourodzeniowy. Acetylocysteinę należy stosować w ciąży po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka.
Część charakterystyk podaje dane szczegółowe. Acetylocysteina przenika przez łożysko, a dostępne dane nie wskazują przy tym na zagrożenie dla dziecka. W badaniach na szczurach i królikach nie wykazano jej działania teratogennego.
Dla okresu karmienia piersią nie ma informacji o przenikaniu acetylocysteiny do mleka kobiecego, a stosowanie wymaga tego samego rozważenia korzyści i ryzyka. Opisano przy tym postępowanie ostrożnościowe po podaniu leku: matka karmiąca może przez 30 godzin odciągać i odrzucać pokarm, by uniknąć narażenia dziecka; po podaniu wziewnym wchłanianie jest minimalne i karmienia nie trzeba przerywać (LactMed, National Institutes of Health).
Zdanie o rozważeniu korzyści i ryzyka opisuje jednak sytuację, w której lek stosuje się we wskazaniu i pod nadzorem. Przy suplemencie przyjmowanym z własnej decyzji po stronie korzyści nie stoi żadne wskazanie, pozostaje więc samo ryzyko. Objawy choroby wymagają oceny lekarskiej, a nie samodzielnej suplementacji.
Danych o wpływie na płodność u ludzi nie ma. W badaniach na zwierzętach nie zaobserwowano szkodliwego wpływu acetylocysteiny stosowanej w dawkach terapeutycznych na płodność. Stosowanie preparatu z N-acetylocysteiną w ciąży i podczas karmienia piersią ustala się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
NAC ma podwójny status — jest jednocześnie substancją o ugruntowanym zastosowaniu leczniczym — dlatego stosowanie jej w postaci suplementu warto traktować ostrożnie i nie zastępować nim zaleconego leczenia. Objawy choroby wymagają oceny lekarskiej, a nie samodzielnej suplementacji.
Poniższe informacje pochodzą z charakterystyki leczniczych preparatów acetylocysteiny w dawce 600 mg i dotyczą N-acetylo-L-cysteiny, czyli postaci acetylowanej. Acetylocysteinę stosuje się ostrożnie u osób z astmą oskrzelową, ponieważ opisywano skurcz oskrzeli; w razie jego wystąpienia należy natychmiast przerwać stosowanie i zwrócić się o pomoc medyczną. Ostrożności wymaga choroba wrzodowa w wywiadzie, szczególnie przy jednoczesnym przyjmowaniu innych substancji drażniących błonę śluzową przewodu pokarmowego. Bardzo rzadko notowano ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona i zespół Lyella — przy nowych zmianach na skórze lub błonach śluzowych należy przerwać stosowanie i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Zaleca się ostrożność u osób z nietolerancją histaminy i unikanie długotrwałego stosowania, ponieważ acetylocysteina wpływa na metabolizm histaminy i może wywołać ból głowy, wydzielinę z nosa oraz świąd. Acetylocysteina może zaburzać kolorymetryczne oznaczenie salicylanów oraz oznaczenie ciał ketonowych w moczu, o czym warto poinformować zlecającego badanie.
Interakcje z lekami. Doustne antybiotyki i acetylocysteinę należy przyjmować w odstępie co najmniej 2 godzin. Jednoczesne stosowanie z lekami przeciwkaszlowymi może prowadzić do niebezpiecznego zalegania wydzieliny wskutek osłabienia odruchu kaszlowego. Acetylocysteina może nasilać rozszerzające naczynia działanie nitrogliceryny i innych azotanów oraz hamowanie agregacji płytek krwi, dlatego przy ich stosowaniu zaleca się ostrożność i kontrolę pod kątem niedociśnienia tętniczego, które może być znaczne, a także bólu głowy. Węgiel aktywny w dużych dawkach może zmniejszać skuteczność acetylocysteiny. Przy lekach przyjmowanych na stałe dawkowanie należy omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Źródła
NIH Office of Dietary Supplements, arkusz dla profesjonalistów „Dietary Supplements for Immune Function and Infectious Diseases”, aktualizacja 10.03.2025, sekcja „N-acetylcysteine and Glutathione” — pokrywa: NAC jako pochodną aminokwasu cysteiny, podnoszenie przez NAC wewnątrzkomórkowego stężenia glutationu, działanie mukolityczne oraz status leku w USA (postać wziewna dopuszczona przez FDA jako lek mukolityczny, postać doustna i dożylna jako odtrutka w zatruciu paracetamolem). Arkusz odnotowuje przy tym, że kliniczne badania nad wpływem NAC na układ odpornościowy u ludzi są bardzo ograniczone. Status leczniczy w Polsce: w rejestrze produktów leczniczych figurują produkty o nazwie powszechnie stosowanej „Acetylcysteinum” (m.in. ACC, ACC mini, ACC optima), kod ATC R05CB01 — odczyt z bazy SuplerMed (tabela `drugs`) z 13.08.2026. Wykaz oświadczeń autoryzowanych, rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 w wersji skonsolidowanej (korpus lokalny, 237 wpisów): brak wpisu dla N-acetylocysteiny, cysteiny i glutationu, a więc brak dla tej substancji autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego. Dodatkowo: DOI:10.5713/ab.24.0249, DOI:10.1016/j.ecoenv.2024.116195.
https://doi.org/10.5713/ab.24.0249 · https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2024.116195
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.