Liść oliwki
Jak działa
Oliwka europejska (Olea europaea) to wiecznie zielone drzewo z rodziny oliwkowatych, pochodzące z obszaru śródziemnomorskiego. Surowcem zielarskim jest liść, świeży albo suszony. Farmakopea Europejska wymaga, aby suszony liść oliwki zawierał co najmniej 5% oleuropeiny. Oleuropeina należy do sekoirydoidów, czyli grupy związków licznie występujących w roślinach z tej rodziny, i jest głównym sekoirydoidem liścia. Liść zawiera też flawonoidy, triterpeny i kwasy fenolowe. Suplement diety z tym surowcem należy do odrębnej kategorii produktów i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.
Europejska Agencja Leków opublikowała monografię ziołową Unii Europejskiej poświęconą liściowi oliwki. W przeglądzie zakończonym w 2025 r. działający przy Agencji Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych uznał, że zmiana monografii nie jest potrzebna. Monografia dotyczy wyłącznie stosowania tradycyjnego. Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych o sposobie działania, dlatego monografia mechanizmu działania nie opisuje. Raport oceniający stwierdza, że sposobu działania liścia oliwki ani wyciągów z niego nie wyjaśniono. Dostępność biologiczna ich składników fenolowych jest według raportu prawdopodobnie niska i zmienna. Monografia obejmuje tylko liść świeży albo suszony, liść rozdrobniony do sporządzania naparu oraz sproszkowany suszony liść. Wyciągów z liścia, w tym wyciągów standaryzowanych na zawartość oleuropeiny, nie obejmuje.
Dla liścia oliwki nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Jedyne dopuszczone oświadczenie zdrowotne związane z oliwką dotyczy polifenoli oliwy z oliwek i liścia nie obejmuje. Liściowi oliwki nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających liść oliwki lub wyciąg z niego nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla herbaty z liścia oraz dla sproszkowanego liścia w stałej postaci doustnej i wiąże je ze wskazaniem leczniczym. Wartości te dotyczą produktów leczniczych, czyli odrębnej kategorii, która podlega innym przepisom i innemu nadzorowi. Nie przenosi się ich na suplement diety. Dla wyciągów monografia dawkowania nie podaje. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Liścia oliwki nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Liścia w postaci naparu lub odwaru nie stosuje się w stanach, w których zaleca się ograniczenie ilości przyjmowanych płynów, na przykład w ciężkich chorobach serca lub nerek. Przed zastosowaniem liścia oliwki w jakiejkolwiek postaci osoby z chorobą serca lub z zaburzeniem czynności nerek powinny zasięgnąć porady lekarza.
Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią. Z powodu niewystarczających danych nie zaleca się stosowania w tych okresach. Brak danych o wpływie na płodność. Z braku wystarczających danych nie zaleca się też stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według monografii ziołowej Unii Europejskiej działania niepożądane liścia oliwki nie są znane. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków opisuje badanie kliniczne wyciągu etanolowego z liścia, w którym najczęściej zgłaszano kaszel i zawroty głowy. Rzadziej zgłaszano dolegliwości mięśniowe, ból głowy, zmęczenie, złe samopoczucie oraz bóle i kurcze mięśni. Uznano, że zawroty głowy, dolegliwości mięśniowe i ból głowy mogą mieć związek zarówno z wyciągiem, jak i z lekiem porównawczym. Wszystkie te objawy ustąpiły do zakończenia badania. W całym badaniu zdarzenia niepożądane miały w przeważającej większości łagodny przebieg. Raport wymienia też pyłkowicę, czyli uczulenie na pyłek, objawiającą się nieżytem nosa lub astmą oskrzelową. W europejskiej bazie zgłoszeń działań niepożądanych odnaleziono trzy przypadki, w których wymieniono liść oliwki. Dwa dotyczyły bólu głowy, a jeden zapalenia wątroby. Wszystkie trzy osoby przyjmowały jednocześnie inne leki lub suplementy, w jednym przypadku łącznie 80 różnych suplementów. Według przeglądu z 2025 r. żadnego z tych objawów nie można bezpośrednio powiązać z liściem oliwki. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Raport przytacza wysunięte w piśmiennictwie przypuszczenie, że u osób z kamicą dróg żółciowych wyciągi z liścia oliwki mogą wywołać kolkę żółciową, pobudzając wydzielanie żółci. Osoby z kamicą dróg żółciowych powinny omówić stosowanie liścia oliwki z lekarzem.
Według monografii nie zgłoszono żadnych interakcji, w tym z lekami. Raport oceniający odnotowuje jednak, że oleuropeinę, główny sekoirydoid liścia, opisano w piśmiennictwie jako związek hamujący działanie kilku enzymów z rodziny cytochromu P450. Enzym ulega przy tym unieczynnieniu podczas rozkładania tego związku. Raport nie ocenia klinicznego znaczenia tej obserwacji. Raport oceniający opisuje tylko jedno badanie wchłaniania u ludzi, w którym zdrowi ochotnicy przyjęli jednorazowo jeden wyciąg firmowy. Raport nie opisuje badań interakcji u ludzi. Brak zgłoszeń nie potwierdza więc braku interakcji. Osoby przyjmujące leki na nadciśnienie tętnicze lub leki obniżające stężenie glukozy we krwi powinny omówić stosowanie liścia oliwki z lekarzem. Osoby przyjmujące inne leki na stałe powinny omówić stosowanie liścia oliwki z lekarzem lub farmaceutą.
Raport oceniający zwraca uwagę, że pacjent nie zawsze odróżni łagodne dolegliwości od poważnej choroby serca i naczyń, wymagającej nadzoru lekarza. Niezależnie od stosowania suplementu takich chorób nie leczy się samodzielnie, a przepisanych leków nie odstawia się ani nie zmienia ich dawek bez porozumienia z lekarzem.
Nie zgłoszono dotąd przypadków przedawkowania, co nie jest równoznaczne z brakiem takich przypadków. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono badań toksyczności reprodukcyjnej ani rakotwórczości, a badania genotoksyczności, czyli zdolności do uszkadzania materiału genetycznego, są niewystarczające. Genotoksyczność badano wyłącznie dla jednego firmowego wyciągu rozpuszczalnego w wodzie i w żadnym z testów takiego działania nie wykazano. Raport zastrzega, że tych wyników nie można przenosić na przetwory objęte monografią. Z powodu braku wystarczających danych o genotoksyczności Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych nie poparł wpisania liścia oliwki do unijnego wykazu substancji roślinnych stosowanych w tradycyjnych produktach leczniczych.
Wyciągi płynne sporządzane na etanolu zawierają alkohol. Osoby, które nie powinny spożywać alkoholu, muszą sprawdzić jego zawartość na etykiecie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Olea europaea L., folium, EMA/HMPC/359238/2016, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 31 stycznia 2017 r. Raport oceniający dotyczący Olea europaea L., folium, EMA/HMPC/359236/2016, przyjęty 31 stycznia 2017 r. Addendum do raportu oceniającego EMA/HMPC/432213/2024, przyjęte 22 stycznia 2025 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Liść oliwki nie ma w nim dopuszczonego oświadczenia.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.