Shiitake (twardziak jadalny, Lentinula edodes)
Jak działa
Shiitake, czyli twardziak jadalny (Lentinula edodes), to grzyb jadalny. W suplementach diety występuje jako sproszkowany owocnik, wyciąg wodny z owocnika albo wyciąg z grzybni. Zawiera polisacharydy, czyli wielocukry, w tym beta-glukan nazywany lentynanem. Ten opis dotyczy owocnika. Nie obejmuje preparatów z grzybni, np. AHCC. Ich bezpieczeństwo oceniano osobno.
Nowa żywność to w prawie unijnym produkty, które przed sprzedażą wymagają zgody Unii Europejskiej. Owocnik shiitake i proszek z jego wyciągu wodnego do nowej żywności nie należą. Wyciąg z grzybni shiitake ma taką zgodę, a sproszkowana grzybnia jeszcze jej nie uzyskała. W unijnym rejestrze oświadczeń zdrowotnych shiitake nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia. Wnioski o oświadczenia dotyczące odporności zostały odrzucone.
Źródła w diecie i niedobór
Shiitake jest powszechnie spożywanym grzybem. Zapalenie skóry opisywano głównie po zjedzeniu shiitake surowego albo niedogotowanego, a jedno opracowanie wymienia też grzyb gotowany. Przed jedzeniem grzyb należy dokładnie ugotować. Gotowanie chroni przed zapaleniem skóry tylko częściowo.
Dawkowanie
W Unii Europejskiej nie określono zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki shiitake w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia, czyli Health Canada, w monografii z 2025 r. dopuszcza w produktach dla dorosłych od 18 lat najwyżej 6 g sproszkowanego suszonego grzyba na dobę. Dla wyciągów wodnych dobowy limit wynosi 16 g suszonego grzyba użytego do sporządzenia wyciągu. Limity Health Canada nie dotyczą shiitake spożywanego jako żywność. Nie są też progiem bezpieczeństwa: działania niepożądane opisane niżej wystąpiły po dawce 4 g na dobę.
Przeciwwskazania
Shiitake nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten grzyb ani na którykolwiek składnik preparatu. Preparatów z shiitake nie powinny stosować osoby, u których po shiitake wystąpiło zapalenie skóry albo eozynofilia. Po przebytym zapaleniu skóry autorzy przeglądu przypadków zalecają unikanie ponownego kontaktu z grzybem. U 3 osób eozynofilia wróciła przy ponownym przyjmowaniu proszku.
Monografia Health Canada dotyczy wyłącznie osób dorosłych od 18 lat. Ten opis nie obejmuje danych o stosowaniu shiitake u dzieci i młodzieży. Preparatów z shiitake nie należy podawać dzieciom i młodzieży bez porady lekarza.
Ciąża i karmienie piersią
W monografii Health Canada nie ma osobnego ostrzeżenia dotyczącego stosowania shiitake w ciąży i w okresie karmienia piersią. Brak takiego ostrzeżenia nie jest dowodem bezpieczeństwa. Ten opis nie obejmuje danych z badań u ludzi nad stosowaniem shiitake w ciąży i w okresie karmienia piersią. Kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zastosowaniem preparatu z shiitake powinny zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
W badaniu z udziałem 10 zdrowych osób uczestnicy przyjmowali codziennie 4 g sproszkowanego shiitake przez 10 tygodni, a po 3–6 miesiącach powtórzyli ten cykl. W każdym cyklu u 4 osób wystąpiła eozynofilia, czyli wzrost liczby eozynofilów, jednego z rodzajów białych krwinek. Łącznie dotyczyło to 5 z 10 osób, a u 3 eozynofilia wróciła w drugim cyklu. U 2 osób eozynofilii towarzyszyły dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Objawy i eozynofilia ustąpiły po odstawieniu shiitake. Autorzy przytaczają też wcześniejsze badanie z shiitake, w którym 17 z 49 uczestników przerwało udział w badaniu z powodu wysypki albo dolegliwości brzusznych. Dwie osoby miały wtedy wyraźną eozynofilię, a u jednej z nich wróciła ona po 14 dniach przyjmowania proszku. Health Canada zaleca odstawienie preparatu w razie nadwrażliwości lub alergii. Wysypka, dolegliwości brzuszne albo inne niepokojące objawy w czasie przyjmowania są powodem, by przerwać przyjmowanie i skonsultować się z lekarzem.
Po zjedzeniu shiitake opisano charakterystyczne zapalenie skóry nazywane biczowatym: swędzące, podłużne pręgi przypominające ślady po uderzeniu biczem. Według przeglądu 50 przypadków większość wystąpiła po zjedzeniu grzyba surowego, a 22% po grzybie lekko lub niedostatecznie ugotowanym. Zmiany ustępowały samoistnie, średnio po 12,5 dnia. Oprócz zmian skórnych zdarzały się gorączka, biegunka i owrzodzenia błon śluzowych. We Francji w latach 2014–2019 ośrodki toksykologiczne opisały 59 takich przypadków. Wysypka pojawiała się zwykle około 2 dni po zjedzeniu grzyba i trwała tym dłużej, im więcej go zjedzono. Wszyscy chorzy wyzdrowieli. W japońskiej analizie u 44 z 94 chorych zmiany pojawiły się też na skórze odsłoniętej na słońce. Opisano również ciężki przebieg z gorączką, wysoką eozynofilią i wzrostem aktywności enzymów wątrobowych, który wymagał długiego leczenia sterydem doustnym.
Opisy dotyczą głównie grzyba spożywanego jako potrawa. Wyjątkiem jest jedno doniesienie z 2026 r. o kawie z dodatkiem grzybów. Sproszkowany owocnik w suplemencie jest suszony i mielony, a nie gotowany. Źródła nie ustalają, czy suszenie chroni przed zapaleniem skóry.
Health Canada zaleca, by osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe przed zastosowaniem shiitake skonsultowały się z lekarzem. W badaniach laboratoryjnych związki z shiitake hamowały zlepianie płytek krwi. W bazie publikacji medycznych PubMed nie znaleziono opisów interakcji shiitake z lekami przeciwzakrzepowymi u ludzi. Brak opisów nie dowodzi, że interakcji nie ma. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, leki przeciwpłytkowe, czyli hamujące zlepianie płytek krwi, albo inne leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą.
Część suplementów łączy shiitake z innymi grzybami. Ostrzeżenia dotyczące tych grzybów opisują ich własne monografie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
W badaniu na ciężarnych szczurach shiitake podawano codziennie od 1. do 19. albo od 9. do 19. dnia ciąży. Nie stwierdzono zmian masy ciała samic, wyników badań krwi, masy narządów ani zdolności rozrodczej. Wymiary płodów nie zmieniły się. Streszczenie pracy nie podaje dawki. Wyniki badań na zwierzętach nie przenoszą się wprost na człowieka.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural and Non-prescription Health Products Directorate. Natural Health Product Monograph: Mushrooms, 31 października 2025 r., https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=mushrooms.champignons&lang=eng. Katalog nowej żywności Unii Europejskiej, wpis POL-NF-00469 „Lentinula edodes (Berk.) Pegler”. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470, wykaz unijny nowej żywności, wersja skonsolidowana z 10 sierpnia 2026 r. Unijny rejestr oświadczeń zdrowotnych, wpisy POL-HC-7506 i POL-HC-7507 (niedopuszczone). Levy AM, Kita H, Phillips SF, Schkade PA i wsp. Eosinophilia and gastrointestinal symptoms after ingestion of shiitake mushrooms. Journal of Allergy and Clinical Immunology 1998, tom 101, nr 5, s. 613–620, doi:10.1016/S0091-6749(98)70168-X, PMID 9600497. Nguyen AH, Gonzaga MI, Lim VM, Adler MJ i wsp. Clinical features of shiitake dermatitis: a systematic review. International Journal of Dermatology 2017, tom 56, nr 6, s. 610–616, doi:10.1111/ijd.13433, PMID 28054338. Boels D, Greillet C, Langrand J, Labadie M i wsp. Shiitake dermatitis: experience of the Poison Control Centre Network in France from 2014 to 2019. Clinical Toxicology 2022, tom 60, nr 8, s. 954–959, doi:10.1080/15563650.2022.2059496, PMID 35404185. Ng TTW, Wood BA, Le P. An unusually severe case of shiitake mushroom dermatitis with features of drug reaction with eosinophilia and systemic symptoms. Skin Health and Disease 2025, tom 5, nr 1, s. 56–60, doi:10.1093/skinhd/vzae012, PMID 40125004. Mijares J, Ramachandran V. Flagellate Erythema From Mushroom Coffee: A Novel Exposure Route for Shiitake Dermatitis. International Journal of Dermatology 2026, doi:10.1111/ijd.70497, PMID 42231050. Shimada S, Komamura K, Kumagai H, Sakurai H. Inhibitory activity of shiitake flavor against platelet aggregation. BioFactors 2004, tom 22, s. 177–179, doi:10.1002/biof.5520220136, PMID 15630278. Hokama Y, Hokama JL. In vitro inhibition of platelet aggregation with low dalton compounds from aqueous dialysates of edible fungi. Research Communications in Chemical Pathology and Pharmacology 1981, tom 31, nr 1, s. 177–180, PMID 7196068. Hanada K, Hashimoto I. Flagellate mushroom (Shiitake) dermatitis and photosensitivity. Dermatology 1998, tom 197, nr 3, s. 255–257, PMID 9812031. Camargo IF, Caetano ELA, Pickler TB, Gerenutti M i wsp. Shiitake Culinary-Medicinal Mushroom, Lentinus edodes (Agaricomycetes): Absence of Changes in Maternal Reproductive Performance and Embryofetal Development In Vivo. International Journal of Medicinal Mushrooms 2020, tom 22, nr 8, s. 781–791, doi:10.1615/IntJMedMushrooms.2020035680, PMID 33389872. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific Opinion on the safety of „Lentinus edodes extract” (Lentinex®) as a Novel Food ingredient. EFSA Journal 2010, tom 8, nr 7, 1685, doi:10.2903/j.efsa.2010.1685. Memorial Sloan Kettering Cancer Center, About Herbs: Shiitake Mushroom, aktualizacja 14 lutego 2023 r., https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/shiitake-mushroom.
https://doi.org/10.1016/s0091-6749(98)70168-x · https://doi.org/10.1111/ijd.13433 · https://doi.org/10.1080/15563650.2022.2059496 · https://doi.org/10.1093/skinhd/vzae012 · https://doi.org/10.1111/ijd.70497 · https://doi.org/10.1002/biof.5520220136 · https://doi.org/10.1615/intjmedmushrooms.2020035680 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1685 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9600497/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28054338/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35404185/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40125004/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42231050/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15630278/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7196068/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9812031/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33389872/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.