Szałwia lekarska (liść)
Jak działa
Szałwia lekarska (Salvia officinalis) to roślina, której całe lub pocięte suszone liście stanowią surowiec zielarski nazywany liściem szałwii. Olejek eteryczny liścia zawiera przede wszystkim tujon, kamforę i 1,8-cyneol, a jego skład jest bardzo zmienny i zależy między innymi od pochodzenia surowca i terminu zbioru. W Polsce liść szałwii wchodzi w skład ziołowych produktów leczniczych. Suplement diety z tym samym surowcem jest odrębną kategorią produktu. Nie podlega ocenie skuteczności, którą prowadzi się dla leków. Europejska Agencja Leków opublikowała monografię ziołową Unii Europejskiej poświęconą liściowi szałwii. Dokument ten obejmuje wyłącznie stosowanie tradycyjne. Dla produktów o tradycyjnym stosowaniu nie wymaga się danych farmakodynamicznych i monografia mechanizmu działania nie opisuje. Monografia dotyczy liścia szałwii lekarskiej i przetworów z niego. Nie obejmuje olejku szałwiowego, który jest odrębnym surowcem. Dla szałwii nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Roślinie tej nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających liść szałwii nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiąże je ze wskazaniami leczniczymi oraz z przetworami o ściśle opisanej charakterystyce. Wartości tych nie przenosi się na suplement diety, ponieważ dotyczą odrębnej kategorii produktu, podlegającej innym przepisom i innemu nadzorowi. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Liścia szałwii nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono, dlatego w tych okresach nie zaleca się stosowania liścia szałwii. Danych o wpływie na płodność nie ma. U dzieci i młodzieży poniżej 18 lat nie zaleca się stosowania liścia szałwii. Z powodu braku odpowiednich danych nie ustalono bezpieczeństwa jego stosowania w tej grupie.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Liść szałwii zawiera olejek eteryczny bogaty w tujon. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje, że według doniesień tujon działa neurotoksycznie, dlatego zaleca się surowiec o jego niskiej zawartości. Dla produktów leczniczych z liścia szałwii monografia wymaga określenia zawartości tujonu i utrzymania dziennego narażenia na tę substancję poniżej 6,0 mg. Stanowisko Komitetu do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych w sprawie tujonu dopuszcza dla produktów leczniczych przyjmowanych przez ograniczony czas wartości wyższe niż dla spożycia przez całe życie. To samo stanowisko podaje, że tujon z żywności sumuje się z tujonem z produktu leczniczego i tego narażenia nie można pomijać. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków podaje, że zawartość tujonu w liściu jest zmienna i zależy między innymi od pochodzenia surowca, terminu zbioru i miejsca liścia na roślinie. Monografia podaje, że przyjęcie olejku szałwiowego w ilości odpowiadającej ponad 15 g liścia wywoływało uczucie gorąca, przyspieszenie czynności serca, zawroty głowy i drgawki padaczkopodobne. Raport oceniający podaje, że te objawy mogą wystąpić także po długotrwałym przyjmowaniu wyciągów etanolowych z liścia. Przypadków przedawkowania samego liścia szałwii nie zgłoszono, co nie jest równoznaczne z ich brakiem. Raport oceniający opisuje drgawki u półtorarocznego dziecka po wypiciu naparu z szałwii oraz drgawki u miesięcznego niemowlęcia i u pięcioletniego dziecka po podaniu olejku szałwiowego. Po wystąpieniu uczucia gorąca, przyspieszonej czynności serca lub zawrotów głowy należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem. Drgawki wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Olejek szałwiowy jest odrębnym surowcem o dużej zawartości tujonu. Komitet ocenił bilans korzyści i ryzyka jego stosowania jako niekorzystny. Według monografii działania niepożądane liścia szałwii nie są znane. W razie wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Monografia podaje, że nie zgłoszono interakcji z lekami ani z innymi substancjami. Według raportu oceniającego danych klinicznych o interakcjach nie ma, a dane farmakokinetyczne są zbyt skąpe, aby wyciągnąć wnioski. Raport przytacza też opracowania, według których tujon z olejku może wywołać poronienie i pobudzać krwawienie miesiączkowe. Stanowisko w sprawie tujonu zaleca ograniczać stosowanie produktów z tujonem u kobiet w ciąży i u dzieci, ponieważ brakuje badań pozwalających ocenić ryzyko w tych grupach. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono odpowiednich badań genotoksyczności i rakotwórczości ani badań toksyczności reprodukcyjnej. Dla produktów leczniczych z nalewkami i wyciągami etanolowymi monografia wymaga oznakowania zawartości etanolu. Takie przetwory zawierają alkohol etylowy, co należy uwzględnić przy przeciwwskazaniach do spożywania alkoholu. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Salvia officinalis L., folium, EMA/HMPC/277152/2015, rewizja 1, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 20 września 2016 r. Raport oceniający dotyczący Salvia officinalis L., folium i Salvia officinalis L., aetheroleum, EMA/HMPC/150801/2015, rewizja 1, przyjęty 20 września 2016 r. Stanowisko Komitetu w sprawie stosowania roślinnych produktów leczniczych zawierających tujon, EMA/HMPC/732886/2010, rewizja 1, przyjęte 22 maja 2012 r. Stanowisko Komitetu w sprawie Salvia officinalis L., aetheroleum, EMA/HMPC/41843/2009 Corr. 1. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone, w którym nie ma wpisu dla szałwii.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.