Szatawari — szparag groniasty (Asparagus racemosus Willd.), korzeń
Jak działa
Szatawari to korzeń szparaga groniastego (Asparagus racemosus), rośliny pnącej, która rośnie w Indiach. W suplementach diety występuje jako sproszkowany korzeń albo wyciąg z korzenia. Korzeń zawiera m.in. saponiny steroidowe, w tym szatawaryny, a także polisacharydy, śluzy i flawonoidy. Baza LactMed, prowadzona przez amerykański Narodowy Instytut Zdrowia Dziecka i Rozwoju Człowieka, zalicza saponiny steroidowe korzenia do fitoestrogenów.
Szparag groniasty to inna roślina niż szparag jadalny (Asparagus officinalis). Przestróg zawartych w tym opisie nie należy odnosić do szparaga jadalnego. Danych o szparagu jadalnym nie należy też odnosić do szatawari.
W unijnym katalogu nowej żywności korzeń szparaga groniastego figuruje jako surowiec, który nie jest nową żywnością w suplementach diety. Wpis dotyczy wyłącznie korzenia. Według Komisji Europejskiej surowiec stosowany dotąd wyłącznie w suplementach diety wymaga zezwolenia przy nowym zastosowaniu w innej żywności. Komisja opisuje katalog jako narzędzie niewiążące i niewyczerpujące.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego szatawari.
Źródła w diecie i niedobór
Szatawari nie jest składnikiem zwyczajowej diety. Szparag jadalny (Asparagus officinalis) to inna roślina.
Dawkowanie
Dokumenty unijne oraz uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym nie określają zalecanej ani maksymalnej dawki korzenia szatawari w suplementach diety. Europejska Agencja Leków nie opracowała monografii tej rośliny. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Kanadyjski urząd zdrowia, Health Canada, wymienia korzeń szatawari w monografii produktowej z 2026 r., obejmującej wiele składników roślinnych. Monografia obejmuje wyłącznie osoby od 18. roku życia i podanie doustne. Wszystkie podane w niej ilości suszonego korzenia są przypisane określonym zastosowaniom, dlatego nie należy ich traktować jako dawki suplementu diety.
Gdy etykieta wyciągu nie podaje, ilu gramom korzenia odpowiada porcja, zawartości surowca w porcji nie można ustalić. Wyniki badań jednego produktu nie muszą odnosić się do innych produktów.
Przeciwwskazania
Nie należy stosować preparatu przy uczuleniu na szparag groniasty lub na którykolwiek składnik produktu. Dostępne źródła nie podają innych przeciwwskazań. Monografia Health Canada obejmuje wyłącznie osoby dorosłe. Dzieciom nie należy podawać preparatu bez porady lekarza lub farmaceuty.
Ciąża i karmienie piersią
Health Canada zaleca, aby kobiety w ciąży przed zastosowaniem preparatu z szatawari zasięgnęły porady lekarza. W badaniu na szczurach metanolowy wyciąg z korzenia, podawany samicom w dawce 100 mg/kg m.c. na dobę przez 60 dni, powodował wady rozwojowe, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego i częstszą resorpcję płodów, czyli ich obumieranie i wchłanianie. Autorzy badania zalecają ostrożność przy stosowaniu w ciąży (PMID 16872047). W ciąży nie należy stosować preparatu bez porady lekarza.
Baza LactMed zawiera wpis dotyczący szatawari. Według niej bezpieczeństwa stosowania w okresie karmienia piersią nie zbadano rzetelnie. LactMed nie podaje pomiarów stężeń składników w mleku ani we krwi niemowląt, a w rubryce o działaniu na karmione niemowlę nie ma opublikowanych danych. Przed zastosowaniem w okresie karmienia należy zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Ani wykaz monografii ziołowych Europejskiej Agencji Leków, ani baza LiverTox amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia nie zawierają opracowania dotyczącego bezpieczeństwa szatawari. Brak danych nie oznacza, że stosowanie jest bezpieczne.
W jednym badaniu na ciężarnych samicach szczura alkoholowy wyciąg, który autorzy opisują jako wyciąg z kłącza, działał estrogenowo na gruczoł sutkowy i narządy płciowe (PMID 16177978). Wpływ na płód opisano w sekcji o ciąży.
Osoby z chorobą zależną od hormonów powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem.
Ten opis nie obejmuje przeglądu badań interakcji szatawari z lekami. Dostępne źródła nie podają przestrogi dotyczącej leków, co nie wyklucza interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą.
Według bazy LactMed skład suplementów diety często różni się od deklarowanego na etykiecie, zarówno co do składników, jak i ich ilości.
Wyciągi płynne mogą zawierać alkohol etylowy. Osoby, które muszą unikać alkoholu, powinny przed zastosowaniem postaci płynnej sprawdzić skład na etykiecie.
Część preparatów zawiera obok szatawari inne składniki. Przestrogi dotyczące tych składników zawierają ich odrębne monografie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Metanolowy wyciąg z korzenia podawany samicom szczura w dawce 100 mg/kg m.c. na dobę przez 60 dni powodował wady rozwojowe, zahamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego i częstszą resorpcję płodów, czyli ich obumieranie i wchłanianie. Potomstwo miało mniejszą masę i długość ciała oraz opóźniony rozwój (PMID 16872047).
W jednym badaniu alkoholowy wyciąg, który autorzy opisują jako wyciąg z kłącza, podawany ciężarnym samicom szczura w dawce 30 mg/100 g m.c. na dobę przez 15 dni, powodował przerost gruczołu sutkowego i narządów płciowych. Autorzy uznali to za działanie estrogenowe (PMID 16177978).
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Goel RK, Prabha T, Kumar MM, Dorababu M, Prakash, Singh G. Teratogenicity of Asparagus racemosus Willd. root, a herbal medicine. Indian J Exp Biol. 2006;44(7):570-573. PMID 16872047. Pandey SK, Sahay A, Pandey RS, Tripathi YB. Effect of Asparagus racemosus rhizome (Shatavari) on mammary gland and genital organs of pregnant rat. Phytother Res. 2005;19(8):721-724. PMID 16177978. Drugs and Lactation Database (LactMed), wpis „Wild Asparagus”, National Institute of Child Health and Human Development, rewizja 15 lipca 2026 r. Health Canada, monografia „Cognitive Function Products”, 30 stycznia 2026 r., oraz baza składników NHPID (rekord Asparagus racemosus). Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-00162 Asparagus racemosus, oraz opis katalogu na stronie Novel Food status Catalogue (stan 7 października 2026 r.). Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE; uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy GIS; wykaz monografii ziołowych EMA (HMPC); baza LiverTox (NCBI Bookshelf). Żadne z tych czterech źródeł nie zawiera wpisu dotyczącego szatawari, stan 7 października 2026 r.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16177978/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16872047/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.