Traganek (korzeń)
Jak działa
Traganek błoniasty (Astragalus membranaceus) to roślina, której korzeń stosuje się od stuleci w tradycyjnej medycynie chińskiej. Nazywa się go tam huang qi i podaje zwykle razem z innymi ziołami. Rodzaj traganek obejmuje ponad 2000 gatunków. Według podręcznika Merck Manual w suplementach diety stosuje się zwykle dwa z nich: traganek błoniasty i traganek mongolski (Astragalus mongholicus). Bazę LiverTox prowadzi amerykański Narodowy Instytut Cukrzycy, Chorób Układu Pokarmowego i Nerek. Według tej bazy wyciągi z korzenia zawierają wiele składników, między innymi saponiny triterpenowe zwane astragalozydami, polisacharydy, izoflawonoidy, sterole i kwasy tłuszczowe. Składnika odpowiedzialnego za przypisywane roślinie działanie nie zidentyfikowano. Amerykańskie Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego NCCIH ocenia, że brakuje wystarczających i wiarygodnych dowodów naukowych, by stwierdzić, czy traganek pomaga w jakiejkolwiek chorobie lub dolegliwości. Korzeń traganka nie występuje w wykazie substancji roślinnych ocenianych przez Europejską Agencję Leków, nie ma więc dla niego ani monografii ziołowej Unii Europejskiej, ani stanowiska publicznego. W rejestrze oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej nie ma dla traganka żadnego wpisu, a więc również żadnego dopuszczonego oświadczenia. Roślinie tej nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających korzeń traganka nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Europejska Agencja Leków nie opracowała dla tego surowca monografii ziołowej, nie ma więc również dawkowania ustalonego dla produktów leczniczych. Według NCCIH dokładnej oceny bezpieczeństwa traganka nie przeprowadzono. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Traganka nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Według NCCIH osoby z chorobami autoimmunologicznymi powinny unikać traganka, ponieważ może on nasilać objawy tych chorób. Merck Manual wymienia wśród nich toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów i stwardnienie rozsiane. Według Merck Manual traganka powinny unikać także kobiety w ciąży, dzieci oraz osoby z chorobami wątroby. Według NCCIH niektóre badania na zwierzętach wskazują, że w ciąży traganek może działać toksycznie na płód. O bezpieczeństwie stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią wiadomo niewiele. Bezpieczeństwa stosowania u dzieci nie ustalono z powodu braku odpowiednich badań. W okresie karmienia piersią przed zastosowaniem traganka należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według podręcznika Merck Manual w badaniach z tragankiem rzadko zgłaszano łagodne działania niepożądane, takie jak wysypka, ból głowy, zmęczenie, świąd, katar, nudności i biegunka. Według LiverTox duże dawki mogą wywoływać dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym biegunkę, nudności i wymioty. W razie wystąpienia działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Według LiverTox do 2019 r. nie opisano u pacjentów interakcji traganka z lekami, które dawałyby objawy. Brak takich opisów nie wyklucza interakcji. Według NCCIH traganek może wchodzić w interakcje z lekami hamującymi aktywność układu odpornościowego. Merck Manual podaje, że traganek może osłabiać działanie takich leków, na przykład takrolimusu i cyklosporyny. Wymienia też inne możliwe interakcje: zwiększenie ryzyka krwawienia u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, nadmierny spadek ciśnienia tętniczego u osób przyjmujących leki na nadciśnienie, nadmierny spadek stężenia glukozy we krwi u osób przyjmujących leki przeciwcukrzycowe, nasilenie działania leków moczopędnych oraz utrudnione wydalanie litu, którego stężenie może wtedy wzrosnąć do niebezpiecznego poziomu. Według Merck Manual traganek i jego składniki działają podobnie do estrogenu, dlatego mogą osłabiać terapię przeciwnowotworową, która blokuje estrogeny. Według pracy Pao i współpracowników z 2012 r. preparat z korzenia traganka silnie hamował w badaniu na mikrosomach wątroby ludzkiej enzym CYP3A4, który uczestniczy w rozkładzie wielu leków. U szczurów ten sam preparat zwiększał stężenie we krwi midazolamu, leku rozkładanego przez ten enzym. Osoby przyjmujące jakiekolwiek leki lub stosujące leczenie hormonalne powinny przed zastosowaniem traganka skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Według LiverTox do 2019 r. nie opublikowano opisów uszkodzenia wątroby przypisanych tragankowi. Według LiverTox traganek występuje w wielu produktach wieloskładnikowych. Czystość preparatów handlowych i zawartość ich składników nie podlegają ścisłej kontroli. Ta sama baza podaje, że w wieloskładnikowych suplementach diety zawsze istnieje ryzyko błędnego oznakowania albo zanieczyszczenia produktami roślinnymi, które uszkadzają wątrobę. Według Merck Manual niektóre gatunki traganka mogą być toksyczne. Nie wchodzą one w skład suplementów dostępnych w handlu. Zawierają swainsoninę, która uszkadza układ nerwowy. U zwierząt wywoływała ona zatrucia. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Astragalus, Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego NCCIH, National Institutes of Health, aktualizacja z maja 2025 r. Astragalus, LiverTox, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, bibliografia zaktualizowana 10 kwietnia 2019 r. Astragalus, Merck Manual, wersja dla pacjentów, przegląd z lipca 2025 r. Pao LH, Hu OY, Fan HY i wsp. Herb-drug interaction of 50 Chinese herbal medicines on CYP3A4 activity in vitro and in vivo. Am J Chin Med 2012, 40, 57–73, PMID 22298448. Wykaz substancji roślinnych Europejskiej Agencji Leków, stan z 30 września 2026 r., w którym korzenia traganka nie ma. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej, w którym nie ma wpisu dla traganka.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.