Wapń — ile to za dużo, którą formę wybrać i jak łączyć go z lekami
Najważniejsze
Ile to za dużo. Referencyjne spożycie wapnia dla osób dorosłych od 25. roku życia wynosi 950 mg na dobę z całej diety. Górny tolerowany poziom spożycia to 2500 mg na dobę ze wszystkich źródeł łącznie i dotyczy także kobiet w ciąży i karmiących piersią (EFSA, 2015). Żeby ocenić, czy preparat nie przekroczy tej granicy, trzeba więc doliczyć wapń z jedzenia, zwłaszcza z mleka i jego przetworów.
Objawy nadmiaru. Zbyt wysokie stężenie wapnia we krwi, czyli hiperkalcemia, najczęściej wynika z chorób, takich jak nowotwory czy nadczynność przytarczyc. Rzadziej powoduje ją nadmiar wapnia albo witaminy D. Objawia się między innymi zmęczeniem, osłabieniem mięśni, brakiem łaknienia, nudnościami, wymiotami, zaparciami i przyspieszonym rytmem serca z zaburzeniami rytmu, a utrzymująca się może prowadzić do odkładania wapnia w tkankach miękkich (EFSA, 2015). Takie objawy w trakcie przyjmowania preparatu wymagają odstawienia go i kontaktu z lekarzem.
Kamica nerkowa. W dużym badaniu z randomizacją 36 282 kobiety po menopauzie przyjmowały przez średnio 7 lat 1000 mg wapnia w postaci węglanu z 400 IU witaminy D3 dziennie albo placebo. W grupie przyjmującej preparat kamica nerkowa występowała częściej, a współczynnik ryzyka wyniósł 1,17 (95% przedział ufności 1,02–1,34) (badanie z randomizacją, New England Journal of Medicine 2006, PMID 16481635).
Węglan czy cytrynian. U 24 kobiet po menopauzie, z wyrównanym zaopatrzeniem w witaminę D, pojedyncza dawka węglanu wapnia i cytrynianu wapnia wchłonęła się w takim samym stopniu (badanie z randomizacją, Journal of the American College of Nutrition 2001, PMID 11444420). Wynik dotyczy jednorazowego przyjęcia. Różnica pojawia się, gdy wapń przyjmuje się na czczo przy niedoborze kwasu żołądkowego.
U 11 osób z bezkwaśnością żołądka przyjmujących wapń na czczo z węglanu wchłonęło się średnio około 4% wapnia, a z cytrynianu około 45%. U 9 zdrowych osób obie formy wchłaniały się podobnie, a węglan podany ze zwykłym śniadaniem wchłaniał się prawidłowo także u osób z bezkwaśnością (badanie porównawcze, New England Journal of Medicine 1985, PMID 4000241).
Autor tej pracy zwraca uwagę, że bezkwaśność żołądka jest częsta u osób starszych. Dlatego węglan wapnia lepiej przyjmować z posiłkiem, zwłaszcza w starszym wieku; cytrynian wchłaniał się dobrze także na czczo.
Wapń a leki. Sole wapnia zmniejszają wchłanianie wielu leków, dlatego charakterystyki produktów leczniczych z wapniem podają odstępy:
- antybiotyki z grupy tetracyklin — co najmniej 2 godziny przed albo 4–6 godzin po wapniu;
- antybiotyki z grupy fluorochinolonów — 2 godziny przed albo 6 godzin po wapniu;
- lewotyroksyna — odstęp co najmniej 4 godzin;
- bisfosfoniany stosowane w osteoporozie — co najmniej 3 godziny przed wapniem;
- preparaty żelaza i cynku — co najmniej 2 godziny przed albo po wapniu.
Tiazydowe leki moczopędne zmniejszają wydalanie wapnia z moczem i zwiększają ryzyko hiperkalcemii, a hiperkalcemia może nasilać toksyczność glikozydów naparstnicy, dlatego u osób przyjmujących te leki lekarz kontroluje zapis EKG i stężenie wapnia we krwi. Kortykosteroidy działające ogólnoustrojowo zmniejszają wchłanianie wapnia.
Szczawiany ze szpinaku i rabarbaru oraz fityniany z pełnoziarnistych produktów zbożowych ograniczają wchłanianie wapnia, dlatego preparatu nie przyjmuje się przed upływem 2 godzin od posiłku bogatego w te związki (ChPL Calperos Vita-D3, Calperos Osteo i Calperos 500, punkt 4.5). Przy stałym przyjmowaniu któregokolwiek z tych leków o porze przyjmowania wapnia decyduje się z lekarzem lub farmaceutą.
Charakterystyki leków z wapniem wymieniają jako przeciwwskazanie podwyższone stężenie wapnia we krwi i nasilone wydalanie wapnia z moczem, kamicę nerkową, odkładanie się wapnia w nerkach oraz ciężkie zaburzenia czynności nerek (ChPL Calperos Vita-D3, punkt 4.3), a charakterystyka leku z samym węglanem wapnia także nadczynność przytarczyc jako przyczynę hiperkalcemii i leczenie glikozydami naparstnicy (ChPL Calperos 500, punkt 4.3). W tych stanach preparatu wapnia się nie stosuje; pełną listę podaje monografia wapnia. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Składniki
Monografie składników: Wapń
Przewodniki praktyczne: Wapń - rola, oświadczenia EFSA i formy
Z czym nie łączyć
Jak sprawdziliśmy ten tekst
- Sprawdził
- mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068
- Podpis
- Historia zmian
- wersja bieżąca
- Zasady
- Jak powstają i jak sprawdzamy treści