Beta-alanina
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Beta-alanina — mechanizm, dawkowanie i bezpieczeństwo
Wzór sumaryczny: C3H7NO2 · PubChem CID 239
Jak działa
Beta-alanina jest aminokwasem, który nie wbudowuje się w białka. W mięśniu szkieletowym stanowi czynnik ograniczający tempo syntezy karnozyny — dipeptydu zbudowanego z histydyny i beta-alaniny. Karnozyna bierze udział w wewnątrzkomórkowym buforowaniu jonów wodorowych powstających podczas glikolizy beztlenowej. Doustna podaż samej karnozyny jest nieskutecznym sposobem zwiększania jej stężenia w mięśniu, ponieważ dipeptyd ulega w przewodzie pokarmowym rozkładowi do aminokwasów składowych. Beta-alanina dostarczana z dietą pochodzi z produktów odzwierzęcych, a jej podaż waha się od wartości bliskich zeru u osób na diecie wegańskiej do około 1 g na dobę przy dużym spożyciu mięsa. Należy jednak zaznaczyć, że dla beta-alaniny nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych, dlatego nie można jej przypisywać potwierdzonego działania na wydolność.
Dawkowanie
W piśmiennictwie opisano schemat 4–6 g na dobę w dawkach podzielonych, stosowany przez 2–4 tygodnie; stanowisko International Society of Sports Nutrition z 2015 roku wiąże ten schemat ze wzrostem stężenia karnozyny w mięśniu (PMID 26175657). Za przebadany pod względem bezpieczeństwa uznaje się zakres 1,6–6,4 g na dobę stosowany do 8 tygodni. Pojedyncze dawki utrzymuje się na poziomie około 1,6 g, bo taki podział łagodzi parestezje (PMID 26175657), a preparat przyjmuje się z posiłkiem. Zamiast dawek podzielonych stosuje się niekiedy postać o przedłużonym uwalnianiu. Nie ustalono profilu bezpieczeństwa dla dawek wyższych niż przebadane. W Polsce maksymalną zawartość beta-alaniny w suplemencie diety ustalono na 2400 mg na dobę w porcjach podzielonych, przy czym porcja spożywana jednorazowo nie może przekraczać 800 mg (uchwała nr 3/2019 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). Opisany wyżej schemat z piśmiennictwa sportowego przekracza tę wartość: preparat zgodny z uchwałą nie dostarczy ani 4–6 g na dobę, ani pojedynczej porcji 1,6 g. Zespół rekomenduje też oznakowanie wskazujące, że produkt jest przeznaczony dla osób o zwiększonej aktywności fizycznej. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na składnik preparatu. Ciąża i okres karmienia piersią — nie zaleca się stosowania z uwagi na brak danych o bezpieczeństwie. Wiek rozwojowy — brak danych. Stosowanie w chorobach nerek lub wątroby wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Najczęściej opisywanym działaniem niepożądanym są parestezje — mrowienie, kłucie lub uczucie pieczenia, obejmujące zwykle twarz, szyję, grzbiety dłoni i górną część tułowia. Objaw pojawia się po przyjęciu pojedynczej dawki, utrzymuje się zwykle przez 60–90 minut i ustępuje samoistnie; w piśmiennictwie nie jest opisywany jako groźny. Jego nasilenie zależy od wielkości pojedynczej dawki: dawka od 0,8 g wzwyż albo przekraczająca 10 mg na kilogram masy ciała może wywoływać parestezje od umiarkowanych do nasilonych. Parestezje występują więc również przy dawkowaniu zalecanym, a łagodzi je podział dawki dobowej na mniejsze porcje albo zastosowanie postaci o przedłużonym uwalnianiu. W stanowisku International Society of Sports Nutrition parestezje wskazano jako jedyne zgłaszane działanie niepożądane; w przeglądzie bezpieczeństwa opracowanym na potrzeby służb wojskowych opisano ponadto świąd skóry. Dane o bezpieczeństwie obejmują stosowanie do 8 tygodni, a dla okresu przekraczającego rok nie ma ich wcale; okres pomiędzy pozostaje słabo zbadany. Kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci i młodzież — brak danych. Osoby przyjmujące leki na stałe oraz osoby z chorobami nerek lub wątroby powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Źródła
26175657 24697258 25474013 23075550
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26175657/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24697258/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25474013/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23075550/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.