Gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis L.), kłącze z korzeniami
Z czym nie łączyć
Wysokie ryzykoGorzknik kanadyjski a lomitapid: możliwe większe stężenie leku we krwi, połączenie tylko za zgodą lekarza Wszystkie interakcjeJak działa
Gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis) to roślina rosnąca w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych i w południowo-wschodniej Kanadzie. Surowcem jest wysuszone kłącze z korzeniami. Kłącze ma jaskrawożółtą barwę. Dziko rosnący gorzknik był zbierany w nadmiarze i jest dostępny w ograniczonych ilościach. Uprawa rośliny jest kosztowna. W Kanadzie gatunek jest chroniony prawem jako gatunek szczególnej troski. Międzynarodowy handel kłączem, korzeniami i całymi roślinami podlega konwencji CITES. Główne alkaloidy gorzknika to berberyna, hydrastyna i kanadyna. Po przyjęciu doustnym wchłania się prawdopodobnie bardzo mało berberyny. Wyników badań nad samą berberyną nie można więc przenosić na gorzknik. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego nie ma dość dowodów, by ocenić, czy stosowanie gorzknika przynosi jakąkolwiek korzyść zdrowotną. Nie przeprowadzono rzetelnych badań wpływu gorzknika na zdrowie ludzi. W badaniach u zdrowych ochotników gorzknik hamował enzymy CYP3A4 i CYP2D6. Enzymy te biorą udział w rozkładzie wielu leków. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności, EFSA, ocenia bezpieczeństwo preparatów z roślin zawierających berberynę w procedurze art. 8 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1925/2006. Ocena obejmuje także kłącze i korzeń gorzknika. Panel EFSA do spraw żywienia, nowej żywności i alergenów pokarmowych zatwierdził projekt opinii do konsultacji publicznej 29 stycznia 2026 r. Do 13 października 2026 r. opinia ostateczna nie została wydana. Projekt nie jest wiążący.
Źródła w diecie i niedobór
Przytoczone źródła nie opisują gorzknika kanadyjskiego jako składnika żywności.
Dawkowanie
Bezpiecznej dla ludzi ilości spożycia gorzknika kanadyjskiego nie ustalono. Według projektu opinii EFSA z 29 stycznia 2026 r. dostępne dane nie pozwalają ustalić bezpiecznej ilości spożycia żadnego preparatu z kłącza lub korzenia gorzknika. Dopóki dowody nie wykluczą genotoksycznego mechanizmu działania rakotwórczego, bezpiecznego poziomu narażenia nie da się określić. Stan wiedzy na 13 października 2026 r.
Przeciwwskazania
Ciąża. Karmienie piersią. Wiek niemowlęcy.
Ciąża i karmienie piersią
Health Canada przeciwwskazuje stosowanie gorzknika kanadyjskiego w ciąży i w okresie karmienia piersią. Amerykańskie Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego podaje, że kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny go stosować, a niemowlętom nie należy go podawać. Berberyna zawarta w gorzkniku może szkodzić noworodkom. Berberyna może wypierać bilirubinę z połączenia z albuminą osocza. Bilirubina może wtedy gromadzić się w mózgu noworodka i uszkadzać mózg. Nie wiadomo, w jakim stopniu berberyna przechodzi od matki do dziecka. Brak danych o przenikaniu składników gorzknika do mleka kobiecego i o bezpieczeństwie jego stosowania przez matki karmiące. Większość źródeł zaleca unikać narażenia noworodków na gorzknik, zarówno przez karmienie piersią, jak i w inny sposób.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według projektu opinii EFSA z 29 stycznia 2026 r. spożywanie preparatów z kłącza lub korzenia gorzknika kanadyjskiego stanowi ryzyko rakotwórcze dla ludzi. Preparaty z kłącza lub korzenia gorzknika działały u gryzoni rakotwórczo, wywołując zwłaszcza gruczolaki wątroby. Mechanizm tego działania pozostaje niejasny, dlatego Panel EFSA uznaje działanie genotoksyczne za możliwe. Narządem docelowym toksyczności gorzknika u gryzoni jest wątroba. Zmiany w wątrobie szczurów występowały już przy najmniejszej badanej dawce. Ryzyka uszkodzenia wątroby u ludzi na podstawie obecnych badań nie da się ocenić. Według tego projektu dostępne dane nie pozwalają ustalić bezpiecznej dla ludzi ilości spożycia. Projekt nie jest wiążący, a opinia ostateczna nie została wydana. Stan wiedzy na 13 października 2026 r. Gorzknik kanadyjski może zmieniać przemiany wielu leków w organizmie. Osoba przyjmująca jakiekolwiek leki powinna przed użyciem gorzknika porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą. W badaniu z udziałem 12 zdrowych ochotników przyjmowanie gorzknika przez 28 dni zmniejszyło aktywność enzymów CYP3A4 i CYP2D6 o około 40%. W innym badaniu przyjmowanie gorzknika przez 14 dni zmniejszyło aktywność CYP2D6 o około 50%. Autorzy ostrzegają, że łączenie gorzknika z lekami rozkładanymi przez te enzymy może prowadzić do poważnych interakcji. Midazolam jest lekiem uspokajającym i nasennym. Po podaniu gorzknika ilość midazolamu we krwi wzrastała o 40 do 60%. Polska charakterystyka produktu leczniczego Dormicum zalicza berberynę zawartą w gorzkniku kanadyjskim do słabych inhibitorów CYP3A. Według tej charakterystyki słabe inhibitory zwiększają ilość midazolamu we krwi co najmniej 1,25-krotnie, lecz mniej niż 2-krotnie. Lek Lojuxta zawiera lomitapid. Charakterystyka Lojuxty wymienia gorzknik kanadyjski wśród słabych inhibitorów CYP3A4. Według tej charakterystyki słabe inhibitory CYP3A4 mogą zwiększać ilość lomitapidu we krwi. Charakterystyka zaleca przyjmowanie lomitapidu w odstępie 12 godzin od takich substancji i szczególną ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu więcej niż jednej z nich. U zdrowych dorosłych wyciąg z gorzknika zmniejszał ilość metforminy we krwi o około 23%. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego taki spadek może utrudniać kontrolę stężenia glukozy u chorych na cukrzycę typu 2 leczonych metforminą. U chorych na cukrzycę typu 2 spadek wynosił około 20% przy małych dawkach metforminy i około 14% przy umiarkowanych, a przy dużych nie wystąpił. W całej grupie autorzy nie stwierdzili istotnej klinicznie interakcji. Mimo to zalecają uprzedzać chorych przyjmujących metforminę o ryzyku niepożądanych zmian w kontroli stężenia glukozy. Osoby z chorobą nerek lub zaburzeniami ciśnienia tętniczego powinny przed użyciem gorzknika zapytać lekarza lub farmaceutę. W części produktów sprzedawanych jako gorzknik znaleziono inne zioła lub składniki niewymienione na etykiecie, obok gorzknika albo zamiast niego.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
W dwuletnich badaniach amerykańskiego Narodowego Programu Toksykologicznego szczury i myszy otrzymywały sproszkowane kłącze gorzknika w paszy. U samców i samic szczurów stwierdzono wyraźne dowody działania rakotwórczego. To najwyższa z pięciu kategorii, którymi program opisuje siłę dowodów. Największa dawka wynosiła około 1175 mg na kilogram masy ciała na dobę u samców i około 1340 mg na kilogram masy ciała na dobę u samic. Przy tej dawce częściej występował gruczolak wątrobowokomórkowy. U samców częściej występowały też gruczolak i rak wątrobowokomórkowy liczone razem. U samców myszy dowody działania rakotwórczego zaliczono do drugiej, niższej kategorii dodatniej. Oznacza to wzrost częstości nowotworów związany z gorzknikiem, lecz słabszy, niż wymaga kategoria wyraźnych dowodów. U samców myszy częściej występowały wątrobiak zarodkowy i mnogie gruczolaki wątrobowokomórkowe. Kategorie opisują siłę dowodów, nie siłę działania rakotwórczego. U samic myszy dowodów działania rakotwórczego nie stwierdzono. We wszystkich grupach szczurów otrzymujących gorzknik częściej występował przerost komórek wątroby. U samców szczurów we wszystkich grupach, a u samic przy dwóch większych dawkach, częściej występowało też zwyrodnienie komórek wątroby. Sproszkowane kłącze nie działało mutagennie w testach na bakteriach i nie zwiększało odsetka erytrocytów z mikrojądrami u myszy. Według projektu opinii EFSA z 29 stycznia 2026 r. wyniki badania na bakteriach mają ograniczone znaczenie, a wyniki badania mikrojądrowego małe. Wynik badania mikrojądrowego mógł być fałszywie ujemny. Z dostępnych badań nie da się wyciągnąć ostatecznego wniosku o działaniu mutagennym ani o uszkadzaniu chromosomów. Mechanizm działania rakotwórczego pozostaje niejasny, także w zakresie możliwego działania genotoksycznego. Panel EFSA uznaje więc mechanizm genotoksyczny za możliwy.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia Goldenseal, Hydrastis canadensis, Oral, 29 listopada 2024 r. National Center for Complementary and Integrative Health, Goldenseal, aktualizacja z lutego 2025 r. Drugs and Lactation Database, LactMed, Goldenseal, rewizja z 15 maja 2025 r., NBK501866. National Toxicology Program, Technical Report 562, Toxicology and Carcinogenesis Studies of Goldenseal Root Powder in F344/N Rats and B6C3F1 Mice, sierpień 2010 r. Gurley BJ i wsp., Clin Pharmacol Ther 2005, 77, 415–26, PMID 15900287. Gurley BJ i wsp., Mol Nutr Food Res 2008, 52, 755–63, PMID 18214849. Gurley BJ i wsp., Clin Pharmacol Ther 2008, 83, 61–9, PMID 17495878. Nguyen JT i wsp., Clin Pharmacol Ther 2021, 109, 1342–1352, PMID 33174626. Nguyen JT i wsp., J Pharmacol Exp Ther 2023, 387, 252–264, PMID 37541764. Nguyen JT i wsp., Clin Transl Sci 2025, 18, e70120, PMID 39943692. Charakterystyka produktu leczniczego Dormicum, punkt 4.5. Charakterystyka produktu leczniczego Lojuxta, punkt 4.5. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens, Draft Scientific Opinion on the safety of plant preparations containing berberine, EFSA-Q-2022-00803, projekt zatwierdzony do konsultacji publicznej 29 stycznia 2026 r., konsultacja publiczna PC-1841, stan na 13 października 2026 r.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15900287/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18214849/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17495878/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33174626/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37541764/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39943692/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.