Miedź
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Jak działa
Miedź jest pierwiastkiem śladowym, kofaktorem enzymów uczestniczących w oddychaniu komórkowym, w przemianach żelaza oraz w obronie przed stresem oksydacyjnym — należą do nich oksydaza cytochromu c, ceruloplazmina i dysmutaza ponadtlenkowa. Wykaz unijny autoryzuje dla miedzi osiem oświadczeń zdrowotnych, w brzmieniu: »Miedź przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego«, »Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego«, »Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego«, »Miedź pomaga w utrzymaniu prawidłowego stanu tkanek łącznych«, »Miedź pomaga w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie«, »Miedź pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym«, »Miedź pomaga w utrzymaniu prawidłowej pigmentacji skóry« oraz »Miedź pomaga w utrzymaniu prawidłowej pigmentacji włosów«. Oświadczenia te stosuje się wyłącznie dla żywności będącej co najmniej źródłem miedzi.
Źródła w diecie i niedobór
Do najlepszych źródeł miedzi w diecie należą wątroba, niektóre owoce morza — zwłaszcza ostrygi — produkty kakaowe, orzechy, w szczególności nerkowce, oraz nasiona. Największy udział w dostarczaniu miedzi mają jednak produkty zbożowe: nie zawierają jej tyle co podroby czy orzechy, ale spożywa się ich znacznie więcej (EFSA, 2015).
Istotnym źródłem miedzi bywa także woda pitna, w której zawartość tego pierwiastka bywa bardzo zmienna. Zależy ona od naturalnej zawartości składników mineralnych, od odczynu wody oraz od materiału instalacji wodociągowej: woda miękka i kwaśna, płynąca rurami miedzianymi, zawiera miedzi więcej. W badaniach szwedzkich środkowa zawartość miedzi w wodzie wynosiła 0,72 mg na litr, a w dziesięciu procentach próbek o najniższych i najwyższych wartościach odpowiednio 0,17 i 2,11 mg na litr; w niewielkim odsetku mieszkań przekraczała 5 mg na litr. Oszacowano przy tym, że u dzieci w wieku od 9 do 21 miesiąca środkowe dobowe spożycie miedzi z samej wody pitnej wynosiło 0,46 mg w jednym mieście i 0,26 mg w drugim (EFSA, 2015).
Badania spożycia w dziewięciu krajach Unii pokazują, ile miedzi daje codzienna dieta. U dorosłych średnie spożycie mieściło się w przedziale od 1,15 do 2,07 mg na dobę, u dzieci i młodzieży od 10. do 18. roku życia od 0,98 do 1,92 mg, u dzieci od 3. do 10. roku życia od 0,82 do 1,44 mg, u dzieci od 1. do 3. roku życia od 0,57 do 0,94 mg, a u niemowląt od 0,34 do 0,50 mg na dobę (EFSA, 2015).
Wartości referencyjne dla miedzi wyznaczono w sposób odbiegający od przyjętego przy innych składnikach: wobec braku odpowiednich wskaźników stanu zaopatrzenia organizmu i ograniczeń dostępnych badań bilansowych oparto je na średnim obserwowanym spożyciu w krajach Unii, przyjmując, że w populacji europejskiej nie ma dowodów na występowanie jawnego niedoboru miedzi. Objawy niedoboru obejmują niedokrwistość nieustępującą po podaniu żelaza, zaburzenia neurologiczne oraz wiotkość skóry (EFSA, 2015).
Dawkowanie
EFSA określił w 2015 r. wystarczające spożycie (AI) miedzi dla osób dorosłych: 1,6 mg na dobę dla mężczyzn i 1,3 mg na dobę dla kobiet. Podstawą było średnie obserwowane spożycie w populacjach krajów Unii Europejskiej, ponieważ dane nie wskazywały na występowanie jawnego niedoboru miedzi. Osobno, w 2023 r. Komitet Naukowy EFSA przyjął dopuszczalne dzienne spożycie na poziomie 0,07 mg na kilogram masy ciała, co u osoby dorosłej odpowiada około 5 mg na dobę ze wszystkich źródeł łącznie; u osób o mniejszej masie ciała wartość ta jest proporcjonalnie niższa. Wcześniejszy górny tolerowany poziom spożycia, ustalony przez Komitet Naukowy ds. Żywności w 2003 r., również wynosił 5 mg na dobę dla osób dorosłych. Spożycia wyższego niż 5 mg na dobę żadna z tych ocen nie uznaje u osób dorosłych za bezpieczne. Przy zwyczajowej, zróżnicowanej diecie zapotrzebowanie jest zwykle pokrywane, dlatego dawkę suplementu dobiera się z uwzględnieniem całkowitego spożycia. W Polsce maksymalną zawartość miedzi w suplemencie diety ustalono na 2 mg w zalecanej do spożycia dziennej porcji (uchwała nr 21/2019 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). Wartość krajowa jest niższa od podanego wyżej dopuszczalnego dziennego spożycia wynoszącego około 5 mg. Wartość unijna obejmuje łączną podaż ze wszystkich źródeł, a krajowa dotyczy samego preparatu. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek ze składników preparatu. W chorobach wątroby, przy rozpoznanych zaburzeniach metabolizmu miedzi oraz przy równoczesnym przyjmowaniu innych preparatów z miedzią lub wysokich dawek cynku stosowanie wymaga wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Preparatów przeznaczonych dla osób dorosłych nie należy stosować u dzieci bez zalecenia lekarza.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Miedź przyjmowana w ilościach zbliżonych do wystarczającego spożycia (AI) jest dobrze tolerowana. Łączne spożycie ze wszystkich źródeł nie powinno przekraczać 0,07 mg na kilogram masy ciała na dobę, a u osób dorosłych 5 mg na dobę — u osób o mniejszej masie ciała odpowiednio mniej. Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek cynku ogranicza wchłanianie jelitowe miedzi, dlatego jednoczesna suplementacja obu pierwiastków wymaga rozważnego doboru dawek. Stosowanie u dzieci oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią jest dopuszczalne wyłącznie po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Źródła
10.2903/j.efsa.2015.4253 (EFSA NDA Panel, Dietary Reference Values for copper, EFSA Journal 2015;13(10):4253 — AI 1,6 mg/dobę mężczyźni i 1,3 mg/dobę kobiety); 10.2903/j.efsa.2023.7728 (EFSA, re-evaluation of health-based guidance values for copper, EFSA Journal 2023;21(1):7728 — dopuszczalne dzienne spożycie 0,07 mg/kg m.c., co odpowiada 5 mg/dobę u dorosłego o masie 70 kg); SCF 2003 — górny tolerowany poziom spożycia (UL) 5 mg/dobę dla dorosłych; rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — autoryzowane oświadczenia dla miedzi.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2015.4253 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.7728
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.