Olej lniany
Jak działa
Olej lniany uzyskuje się z nasion lnu zwyczajnego (Linum usitatissimum). Zawiera kwas alfa-linolenowy, czyli ALA, należący do kwasów tłuszczowych omega-3. Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności organizm człowieka nie syntetyzuje tego kwasu, a jest on potrzebny do prawidłowego przebiegu przemian metabolicznych. Z tego powodu kwas alfa-linolenowy zalicza się do niezbędnych kwasów tłuszczowych.
Organizm przekształca część kwasu alfa-linolenowego w długołańcuchowe kwasy omega-3. Są to kwas eikozapentaenowy, w skrócie EPA, oraz kwas dokozaheksaenowy, w skrócie DHA. Urząd ocenia tę przemianę u człowieka jako mało wydajną. Jej wydajność szacuje na około 5% dla EPA i poniżej 0,5% dla DHA. Spożycie kwasu alfa-linolenowego nie zastępuje zatem podaży EPA i DHA. Jako naturalne źródła EPA i DHA Urząd wymienia ryby, mleko kobiece i hodowane algi morskie.
Monografia ziołowa Unii Europejskiej poświęcona nasionom lnu nie obejmuje oleju lnianego. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków podaje, że olej lniany przyjmowany doustnie nie ma w Europie tradycji stosowania leczniczego. Oświadczenia zdrowotne dopuszczone dla kwasu alfa-linolenowego omówiono w części o dawkowaniu. Odnoszą się one do prawidłowych funkcji organizmu oraz do rozwoju i zdrowia dzieci, nie do leczenia chorób.
Źródła w diecie i niedobór
Nasiona lnu zawierają według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków 30–45% oleju. Raport przytacza dane rynkowe z 2011 r. W Niemczech olej lniany stosowano wtedy jako żywność, a w Belgii jako suplement diety w kapsułkach miękkich.
Kwas alfa-linolenowy pochodzi z produktów roślinnych. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wymienia wśród jego źródeł nasiona lnu, olej rzepakowy i orzechy włoskie. Średnie spożycie tego kwasu z dietą wynosiło w Europie u dorosłych od 0,7 do 2,3 g na dobę, u dzieci i młodzieży od 1,0 do 1,2 g, a u małych dzieci od 0,7 do 0,9 g. Przy tych ilościach nie obserwowano objawów niedoboru.
Dawkowanie
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ustalił wystarczające spożycie kwasu alfa-linolenowego na poziomie 0,5% energii z diety. Ta sama wartość obowiązuje dorosłych, dzieci oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią. Urząd oparł ją na najniższym szacowanym średnim spożyciu w krajach europejskich, przy którym nie występują objawy niedoboru. Wartość ta dotyczy całodziennej diety, nie pojedynczego preparatu.
Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych zawiera dla tego kwasu brzmienie „Kwas alfa-linolenowy (ALA) pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi”. Oświadczenie wolno stosować wyłącznie w odniesieniu do żywności, która jest przynajmniej źródłem ALA, czyli zawiera co najmniej 0,3 g kwasu alfa-linolenowego na 100 g i na 100 kcal. Warunek ten określa załącznik do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia (UE) nr 432/2012 konsumentowi podaje się informację, że korzystne działanie występuje przy spożywaniu 2 g ALA dziennie. Liczba ta należy do obowiązkowej informacji dla konsumenta i nie jest zaleceniem dawkowania. Oświadczenie odnosi się do kwasu alfa-linolenowego, a nie do oleju lnianego jako takiego.
Dla niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, czyli kwasu alfa-linolenowego razem z kwasem linolowym, dopuszczono ponadto oświadczenie z innej podstawy prawnej, artykułu 14 ustęp 1 litera b rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, dotyczącego rozwoju i zdrowia dzieci. Oświadczenie to wiąże się z odrębnymi ilościami obu kwasów. Pozostałe oświadczenia zgłoszone dla oleju lnianego i dla kwasu alfa-linolenowego nie zostały dopuszczone. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Oleju lnianego nie stosuje się przy nadwrażliwości na olej lniany lub siemię lniane ani na którykolwiek składnik preparatu. Dokumenty Europejskiej Agencji Leków opisują silne alergeny w nasionach lnu i nie podają, czy przechodzą one do oleju. Nie zaleca się stosowania oleju lnianego jako suplementu diety w ciąży i w okresie karmienia piersią.
Ciąża i karmienie piersią
Bezpieczeństwa oleju lnianego przyjmowanego jako suplement diety w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Monografia ziołowa Unii Europejskiej nie zaleca w tych okresach stosowania nasion lnu z powodu niewystarczających danych. Oleju lnianego monografia nie obejmuje. W przeglądzie okresowym z 2024 r. Europejska Agencja Leków opisała badanie na szczurach, w którym duża ilość oleju lnianego w diecie samic karmiących zmniejszała masę ciała matek i młodych oraz zmieniała skład mleka. Według oceny w tym przeglądzie wyniki wskazują na możliwą szkodę dla potomstwa, a ich znaczenie dla człowieka nie jest jasne. Oceniający uznał, że monografii nie trzeba zmieniać, ponieważ stosowania nasion lnu w ciąży i w okresie karmienia piersią już się nie zaleca. Z tych powodów nie zaleca się stosowania oleju lnianego jako suplementu diety w ciąży i w okresie karmienia piersią.
Wystarczające spożycie kwasu alfa-linolenowego ustalone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wynosi 0,5% energii z diety. W ciąży i w okresie karmienia piersią jest takie samo jak u pozostałych dorosłych. Wartość ta dotyczy całodziennej diety, nie pojedynczego preparatu.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności nie ustalił tolerowanego górnego poziomu spożycia kwasu alfa-linolenowego. Urząd uznał, że nie ma przekonujących dowodów na szkodliwy wpływ spożycia tego kwasu na zdrowie. Ocena dotyczy kwasu alfa-linolenowego w diecie, nie oleju lnianego jako preparatu. Brak tolerowanego górnego poziomu spożycia nie oznacza, że bezpieczna jest każda ilość.
Monografia ziołowa Unii Europejskiej opisuje bezpieczeństwo nasion lnu, nie oleju. Ostrzeżenia monografii przed zadławieniem i niedrożnością jelit wynikają z pęcznienia nasion. W przeglądzie okresowym z 2024 r. Europejska Agencja Leków podała, że unijna baza zgłoszeń działań niepożądanych zawierała 3 zgłoszenia dotyczące oleju lnianego. W zgłoszeniach podano też choroby współistniejące lub inne przyjmowane leki, dlatego nie można było ustalić związku przyczynowego z olejem.
Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków podaje, że siemię lniane zawiera silne alergeny. Monografia nasion wymienia bardzo rzadkie reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje przypominające anafilaksję. Oba dokumenty opisują nasiona i nie podają, czy ryzyko uczulenia obejmuje także olej lniany.
Charakterystyka produktu leczniczego zawierającego warfarynę zaleca ostrożność przy stosowaniu suplementów diety podczas leczenia tym lekiem. Dotyczy to także suplementów z olejem lnianym. Ich stosowanie podczas leczenia warfaryną omawia się z lekarzem lub farmaceutą. Przy lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych oraz przed planowanym zabiegiem stosowanie oleju lnianego należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. Ulotka leku przeciwnowotworowego zawierającego ibrutynib wymienia siemię lniane wśród suplementów, które mogą zwiększać ryzyko krwawień. Ulotka nie rozstrzyga, czy to ostrzeżenie obejmuje także olej lniany. Podczas leczenia ibrutynibem oleju lnianego nie stosuje się bez zgody lekarza prowadzącego. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Toksyczność u psów i kotów
Poza badaniem na szczurach opisanym niżej dokumenty Europejskiej Agencji Leków nie opisują badań toksyczności oleju lnianego, jakie zwykle obejmuje dokumentacja produktu leczniczego. Monografia ziołowa Unii Europejskiej i raport oceniający dotyczą nasion lnu.
W przeglądzie okresowym z 2024 r. Agencja opisała badanie na szczurach, w którym samice karmiące otrzymywały dietę zawierającą 17% oleju lnianego. U matek i u młodych zmniejszyła się masa ciała, a w mleku spadła zawartość trójglicerydów i cholesterolu. U młodych samców zmniejszyła się masa tkanki tłuszczowej, w tym tkanki podskórnej. Według oceny w tym przeglądzie badanie wskazuje na możliwą szkodę dla potomstwa, a znaczenie wyników dla człowieka nie jest jasne. Badanie dotyczyło oleju, nie nasion.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Opinia naukowa Panelu do spraw Produktów Dietetycznych, Żywienia i Alergii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności „Scientific Opinion on Dietary Reference Values for fats, including saturated fatty acids, polyunsaturated fatty acids, monounsaturated fatty acids, trans fatty acids, and cholesterol”, EFSA Journal 2010, tom 8, nr 3, 1461, doi:10.2903/j.efsa.2010.1461, przyjęta 4 grudnia 2009 r. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, wersja skonsolidowana z 20 sierpnia 2025 r., załącznik, wpis „Kwas alfa-linolenowy (ALA)”. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, wersja skonsolidowana z 13 grudnia 2014 r., załącznik, oświadczenie „Źródło kwasów tłuszczowych omega-3”. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 983/2009, załącznik, wpis „kwas alfa-linolenowy i kwas linolowy”, zmienione rozporządzeniem Komisji (UE) nr 376/2010. Raport oceniający dotyczący Linum usitatissimum L., semen, EMA/HMPC/377674/2014, przyjęty 10 marca 2015 r. Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Linum usitatissimum L., semen, EMA/HMPC/377675/2014, przyjęta 10 marca 2015 r. Addendum do raportu oceniającego EMA/HMPC/416377/2024, przyjęte 20 listopada 2024 r. Charakterystyka produktu leczniczego Warfin, warfaryna sodowa, punkt 4.5. Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Imbruvica, ibrutynib, punkt „Lek IMBRUVICA a inne leki”, Europejska Agencja Leków. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1461 · https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/assessment-report-linum-usitatissimum-l-semen_en.pdf · https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-linum-usitatissimum-l-semen_en.pdf
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.