Ostrożność
Dowody: monografia urzędowa, zalecenie ostrożnościowe bez opisanych przypadków
borówka amerykańska (Vaccinium corymbosum) × leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe
Health Canada to kanadyjski urząd, który dopuszcza do obrotu między innymi preparaty roślinne i suplementy, także te z borówką. Jego monografia borówki amerykańskiej i dwóch pokrewnych gatunków zaleca, by osoby przyjmujące leki „rozrzedzające krew” zapytały lekarza lub farmaceutę przed zastosowaniem preparatu z borówką. Dokument nie wymienia, o które leki chodzi. Mogą to być zarówno leki przeciwzakrzepowe, jak i przeciwpłytkowe. Ostrzeżenie dotyczy preparatów, których dzienna porcja odpowiada co najmniej 5 g suszonych albo 37,5 g świeżych owoców. Monografia dotyczy wyłącznie preparatów, na przykład kapsułek i ekstraktów. Nie ocenia produktów w postaci żywności ani owoców spożywanych w diecie. Nie opisuje też przypadków interakcji. W badaniu z udziałem zdrowych ochotników sok z mieszanki borówki amerykańskiej i borówki wąskolistnej nie zmienił istotnie stężenia buspironu ani flurbiprofenu we krwi. Autorzy nie znaleźli podstaw do obaw o istotne interakcje z lekami rozkładanymi przez enzymy wątrobowe CYP3A i CYP2C9. Badano jednak sok, nie preparat z suszonych owoców, a badanie nie obejmowało leków przeciwzakrzepowych.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe powinny zapytać lekarza lub farmaceutę przed zastosowaniem preparatu z borówką amerykańską, gdy jego dzienna porcja odpowiada co najmniej 5 g suszonych albo 37,5 g świeżych owoców. Gdy etykieta tego nie podaje, należy przyjąć, że porcja osiąga te wartości. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych z borówką amerykańską. Osoby leczone warfaryną lub acenokumarolem powinny ustalić z lekarzem kontrolę INR po rozpoczęciu i po odstawieniu preparatu. Krwawienie z nosa lub dziąseł, siniaki powstające bez urazu, krew w moczu, czarny stolec albo przedłużone krwawienie z drobnej rany wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Dawki leku nie należy zmieniać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Monografia nie podaje mechanizmu ani kierunku, w którym może się zmienić działanie leku. Przy tym ostrzeżeniu powołuje się między innymi na pracę o wpływie witaminy K z diety na leczenie doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi oraz na podręcznik interakcji leków. Sam tekst monografii nie wskazuje jednak, że ostrzeżenie wynika z zawartości witaminy K w borówce. Niezależnie od monografii szczególnej ostrożności wymagają warfaryna i acenokumarol, czyli leki działające przez hamowanie witaminy K. Dawka skuteczna tych leków niewiele różni się od dawki, która grozi krwawieniem, a niewiele mniejsza przestaje chronić przed zakrzepicą. Nawet niewielka zmiana ich działania może wyraźnie zmienić wskaźnik krzepnięcia INR.
Źródło: Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia „Blueberry” (Vaccinium angustifolium, Vaccinium corymbosum, Vaccinium pallidum), wersja z 29.08.2025, „Caution(s) and warning(s)”. Hanley MJ, Masse G, Harmatz JS i wsp. Effect of blueberry juice on clearance of buspirone and flurbiprofen in human volunteers. Br J Clin Pharmacol 2013;75(4):1041–1052, doi:10.1111/j.1365-2125.2012.04450.x, PMID 22943633. Dostęp: 02.10.2026.
Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego + badania doświadczalne
bromelaina × leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe
Bromelaina to mieszanina enzymów proteolitycznych z ananasa. Charakterystyka produktu leczniczego, którego substancją czynną jest koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę, odnotowuje wpływ bromelainy na krzepnięcie po podaniu doustnym: zmniejszenie agregacji płytek krwi, obniżenie stężenia fibrynogenu w osoczu oraz umiarkowane wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny i czasu protrombinowego. Dokument zaleca ostrożność i monitorowanie pacjenta, gdy jednocześnie przepisywane są leki wpływające na krzepliwość. Dane doświadczalne są niejednoznaczne: badanie tromboelastograficzne z 2016 roku wykazało wydłużenie czasu protrombinowego o 47 procent i hamowanie agregacji płytek wywołanej difosforanem adenozyny o 19 procent po dodaniu bromelainy do krwi poza organizmem, ale po podaniu dootrzewnowym myszom zaobserwowano efekt odwrotny, w kierunku nadkrzepliwości, bez istotności statystycznej. Autorzy tej pracy zaznaczają wprost, że nie badali ani drogi doustnej, ani dożylnej. Badania klinicznego, w którym podano doustną bromelainę osobom leczonym lekiem przeciwzakrzepowym i zmierzono wpływ na krzepnięcie, nie opublikowano — ostrożność wynika z właściwości substancji i z zalecenia dokumentu rejestrowego, nie z pomiaru u pacjentów.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz acenokumarol, warfarynę, lek z grupy nowych doustnych antykoagulantów, kwas acetylosalicylowy w dawce przeciwpłytkowej albo klopidogrel, powiedz lekarzowi o preparacie z bromelainą przed rozpoczęciem jego przyjmowania. Przy leczeniu antagonistą witaminy K ustal z lekarzem kontrolę wskaźnika INR. Ta sama ostrożność dotyczy przewlekle przyjmowanych leków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych — one również wpływają na czynność płytek krwi. Przed planowanym zabiegiem chirurgicznym i stomatologicznym poinformuj o suplemencie — dokument rejestrowy przewiduje monitorowanie pacjenta, a nie samo odstawienie na własną rękę. Sińce pojawiające się bez urazu, krwawienie z nosa lub dziąseł, krew w moczu albo czarny stolec wymagają kontaktu z lekarzem.
Mechanizm
Mechanizm: Bromelaina rozkłada białka, a wśród opisanych działań ma modulowanie kaskady kwasu arachidonowego i hamowanie agregacji płytek krwi. Obniżenie stężenia fibrynogenu i sprzyjanie fibrynolizie opisano w badaniach poza organizmem i na zwierzętach. Leki przeciwzakrzepowe oraz przeciwpłytkowe działają na krzepnięcie innymi drogami — hamują czynniki krzepnięcia albo aktywację płytek — więc ryzyko krwawienia może pochodzić z dwóch niezależnych źródeł naraz.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Zgłaszano zmniejszenie agregacji płytek krwi i stężenia fibrynogenu w osoczu i umiarkowane wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny i czasu protrombinowego jako możliwe skutki podania doustnego bromelainy. Dane z badań in vitro i na zwierzętach wskazują na to, że bromelaina może również sprzyjać fibrynolizie. Z tego względu, w razie przepisania jednocześnie stosowanych produktów leczniczych mających wpływ na krzepliwość, konieczne jest zachowanie ostrożności i monitorowanie pacjenta”. Dane doświadczalne: PMID 25517253 (Blood Coagul Fibrinolysis 2016, tromboelastografia — efekt przeciwkrzepliwy poza organizmem, paradoksalny kierunek po podaniu dootrzewnowym myszom, droga doustna niebadana); PMID 34681298 (Foods 2021, przegląd — hamowanie agregacji płytek przez modulowanie kaskady kwasu arachidonowego).
Potwierdza dokument urzędowy: „Zgłaszano zmniejszenie agregacji płytek krwi i stężenia fibrynogenu w osoczu i umiarkowane wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny i czasu protrombinowego jako możliwe skutki podania doustnego bromelainy.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), żel, sekcja 4.5, Europejska Agencja Leków (EMA).
Ostrożność
Dowody: monografia urzędowa, zalecenie ostrożnościowe bez opisanych przypadków i z powołaniem na prace, które nie dotyczą krzepnięcia
maca (Lepidium meyenii) × leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe
Health Canada, kanadyjskie ministerstwo zdrowia, dopuszcza do obrotu między innymi naturalne produkty zdrowotne. W monografii maki (Lepidium meyenii) podaje ostrzeżenia, które producent preparatu zgłoszonego na jej podstawie umieszcza na etykiecie. Jedno z nich zaleca, by osoby przyjmujące leki „rozrzedzające krew” skonsultowały się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem stosowania maki. Dokument nie wymienia konkretnych leków. Potoczne określenie „leki rozrzedzające krew” obejmuje zarówno leki przeciwzakrzepowe, jak i przeciwpłytkowe. Ostrzeżenie dotyczy preparatów, których dzienna porcja odpowiada co najmniej 0,6 g suszonego korzenia lub hipokotylu, czyli zgrubiałej części podziemnej. Monografia dotyczy wyłącznie preparatów, na przykład kapsułek, tabletek i płynnych ekstraktów, także w postaci proszku. Nie dotyczy maki spożywanej jako żywność, na przykład w potrawach lub napojach. Nie opisuje też przypadków interakcji.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe powinny skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatu z maką. Dotyczy to porcji dziennej odpowiadającej co najmniej 0,6 g suszonego korzenia. Jeśli etykieta nie podaje tej ilości, należy przyjąć, że porcja osiąga ten próg. Zalecenie obejmuje także preparaty wieloskładnikowe zawierające makę. Osoby leczone warfaryną lub acenokumarolem powinny ustalić z lekarzem kontrolę INR po rozpoczęciu i po odstawieniu preparatu. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają: krwawienie z nosa lub dziąseł, siniaki powstające bez urazu, krew w moczu, czarny stolec lub przedłużone krwawienie z drobnej rany, a także obrzęk i ból łydki albo nagła duszność. Dawki leku nie należy zmieniać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Monografia nie podaje mechanizmu interakcji ani kierunku możliwej zmiany działania leku. Przy tym ostrzeżeniu powołuje się na dwie prace. Pierwsza to małe badanie kliniczne z 2008 r. z udziałem 20 osób. Druga to krótki komentarz o bezpieczeństwie jednego ze związków z grupy tetrahydro-beta-karbolin obecnych w mace. Żadna z nich nie wspomina o krzepnięciu krwi ani o lekach, które na nie wpływają. Nie wynika z nich więc, czy maca zmienia działanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych. Te same prace monografia przywołuje także, obok trzeciej, przy przestrodze dotyczącej zaburzeń psychicznych.
Źródło: Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia „Maca — Lepidium meyenii”, wersja z 27.09.2024, „Risk information”. Dording CM, Fisher L, Papakostas G i wsp. A double-blind, randomized, pilot dose-finding study of maca root (L. meyenii) for the management of SSRI-induced sexual dysfunction. CNS Neurosci Ther 2008;14(3):182–191, PMID 18801111. Gonzales GF, Gonzales-Castañeda C. The methyltetrahydro-β-carbolines in Maca (Lepidium meyenii). Evid Based Complement Alternat Med 2009;6(3):315–316, PMID 18955346. Dostęp: 02.10.2026.
Ostrożność
Dowody: monografia urzędowa, zalecenie ostrożnościowe bez opisanych przypadków
shiitake × leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe
Kanadyjski urząd zdrowia, Health Canada, dopuszcza do obrotu między innymi preparaty roślinne i suplementy. W zbiorczej monografii poświęconej grzybom podaje ostrzeżenia, które producent umieszcza na etykiecie preparatu zgłoszonego na jej podstawie. Dla shiitake jedno z nich zaleca, by osoby przyjmujące leki „rozrzedzające krew” zasięgnęły porady lekarza przed zastosowaniem preparatu. Dokument nie wymienia konkretnych leków. Potoczne określenie „leki rozrzedzające krew” obejmuje leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe. Monografia nie opisuje przypadków interakcji. W bazie publikacji medycznych PubMed nie znaleziono opisów takiej interakcji u ludzi.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe powinny przed zastosowaniem preparatu z shiitake skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wieloskładnikowe zawierające shiitake. Monografia nie zaleca kontroli krzepnięcia. Osoby leczone warfaryną lub acenokumarolem mogą mimo to ustalić z lekarzem kontrolę INR, czyli wskaźnika krzepnięcia krwi, po rozpoczęciu i po odstawieniu preparatu. Krwawienie z nosa lub dziąseł, siniaki powstające bez urazu, krew w moczu, czarny stolec albo przedłużone krwawienie z drobnej rany wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać ich dawek samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Monografia nie podaje mechanizmu interakcji ani kierunku możliwej zmiany działania leku. Przy tym ostrzeżeniu powołuje się na dwa opracowania: artykuł przeglądowy z 2010 r. i encyklopedię z 2005 r. Monografia nie przytacza z nich danych o krzepnięciu krwi.
Źródło: Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia „Mushrooms”, wersja z 31.10.2025, „Risk information”, tabela 3 (Lentinula edodes) i zdanie 3. Dostęp: 14.10.2026.
