Chrom — formy w suplementach, dozwolone oświadczenia i limit porcji
Monografia składnika: Chrom — mechanizm, dawkowanie i przeciwwskazania
Czym jest chrom w suplementach
W suplementach diety występuje chrom trójwartościowy, czyli postać obecna w żywności. W opinii z 2014 roku Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności stwierdził, że nie potwierdzono ani niezbędności chromu w metabolizmie, ani mechanizmu jego udziału w działaniu insuliny. Urząd uznał też, że nie ma dowodów na korzystne działanie spożycia chromu u osób zdrowych (EFSA Journal 2014;12(10):3845).
Dozwolone oświadczenia zdrowotne
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 dopuszcza dla chromu dwa oświadczenia w brzmieniu:
- Chrom przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu makroskładników odżywczych.
- Chrom pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi.
Oświadczenia wolno stosować wyłącznie w odniesieniu do żywności, która jest co najmniej źródłem chromu trójwartościowego w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Opisują one udział pierwiastka w prawidłowych procesach organizmu. Nie uzasadniają przyjmowania chromu zamiast leczenia ani zmiany leczenia zaleconego przez lekarza.
Formy chromu dopuszczone w suplementach
Unijny wykaz form, w jakich wolno dodawać chrom do suplementów diety, obejmuje chlorek chromu(III), trójwodny mleczan chromu(III), azotan chromu, pikolinian chromu i siarczan chromu(III) (rozporządzenie Komisji (WE) nr 1170/2009, załącznik II). Od 2014 roku dochodzą do nich drożdże wzbogacone w chrom, hodowane w obecności chlorku chromu(III). Zawartość chromu sześciowartościowego nie może w nich przekraczać 0,2% łącznej zawartości chromu (rozporządzenie Komisji (UE) nr 119/2014).
Pikolinian chromu jest solą chromu i kwasu pikolinowego. Chlorek chromu(III) jest formą nieorganiczną. Drożdże wzbogacone w chrom producenci opisują zwykle jako chrom organiczny albo drożdżowy. W żadnym z tych przypadków Unia nie przypisała formie odrębnego oświadczenia. Oba oświadczenia dotyczą chromu bez względu na formę.
Porównanie form
| Forma | Zapis na etykiecie | Podstawa dopuszczenia |
|---|---|---|
| Pikolinian chromu | pikolinian chromu, chromium picolinate | rozporządzenie (WE) nr 1170/2009, załącznik II |
| Chlorek chromu(III) | chlorek chromu | rozporządzenie (WE) nr 1170/2009, załącznik II |
| Drożdże wzbogacone w chrom | drożdże chromowe, chrom organiczny | rozporządzenie (UE) nr 119/2014 |
| Mleczan, azotan, siarczan chromu | mleczan, azotan, siarczan chromu; na etykietach rzadko | rozporządzenie (WE) nr 1170/2009, załącznik II |
Ile chromu zawiera porcja
Referencyjna wartość spożycia chromu, od której liczy się procent podawany na etykiecie, wynosi 40 µg (rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII). Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności nie ustalił dla chromu średniego zapotrzebowania ani referencyjnego spożycia dla populacji, a wyznaczenie wystarczającego spożycia uznał za niezasadne (EFSA Journal 2014;12(10):3845). Dla chromu nie ustalono też tolerowanego górnego poziomu spożycia (Komitet Naukowy ds. Żywności, SCF, opinia z 4 kwietnia 2003 r.).
W Polsce maksymalną zawartość chromu w zalecanej dziennej porcji suplementu diety przeznaczonego dla dorosłych ustalono na 200 µg (uchwała nr 4/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, 7 lutego 2020 r.). Porcja 200 µg odpowiada 500% wartości referencyjnej wynoszącej 40 µg (rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII). Uchwała jest stanowiskiem organu doradczego, ale to na niej opiera się nadzór sanitarny nad suplementami w Polsce.
Jak czytać etykietę
Ilość podana przy nazwie produktu może dotyczyć samego chromu albo masy całego związku. Zawartość samego chromu w porcji sprawdzisz w tabeli, w wierszu „chrom”, obok procentu wartości referencyjnej. Masa pikolinianu albo drożdży jest wielokrotnie większa niż masa samego pierwiastka, więc obu wartości nie należy mylić.
Formę chemiczną znajdziesz w wykazie składników. Określenia handlowe, takie jak „GTF”, „aktywny” czy „bioaktywny”, nie są nazwami form dopuszczonych w Unii Europejskiej i nie mówią, jaki związek zawiera preparat.
Przy kilku preparatach naraz zsumuj chrom ze wszystkich. Chrom występuje także w preparatach wieloskładnikowych, w zestawach z L-karnityną, chitozanem albo ekstraktem z zielonej herbaty.
Bezpieczeństwo
Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności nie ustalił dla chromu zapotrzebowania i nie znalazł dowodów na korzystne działanie u osób zdrowych. Z tego powodu rutynowa suplementacja chromu nie ma mocnego uzasadnienia. Podstawą pokrycia zapotrzebowania pozostaje zróżnicowana dieta.
Osoby leczone insuliną albo doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi powinny omówić przyjmowanie chromu z lekarzem i nie zmieniać samodzielnie dawek leków. Chrom nie jest sposobem na kontrolę poziomu glukozy we krwi i nie zastępuje leczenia. To samo zalecenie obejmuje cukrzycę ciążową. Osoby przyjmujące lewotyroksynę powinny zachować odstęp między preparatem chromu a lekiem i omówić ten odstęp z lekarzem lub farmaceutą.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci i młodzież nie powinny przyjmować preparatów chromu bez konsultacji z lekarzem. Dla tych grup brakuje wystarczających danych.
Najczęstsze pytania
Czy chrom ma oświadczenie o masie ciała albo apetycie?
Nie. Takich oświadczeń Unia Europejska nie dopuściła. Dozwolone są dwa: o udziale chromu w prawidłowym metabolizmie makroskładników odżywczych i w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi (rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012). Żadne z nich nie dotyczy masy ciała ani apetytu.
Który chrom wybrać: pikolinian czy drożdżowy?
Obie formy są w Unii Europejskiej dopuszczone w suplementach, a oświadczenia zdrowotne dotyczą chromu bez względu na formę. Przy wyborze ważniejsze jest, ile chromu zawiera porcja i ile chromu łącznie dostarczają wszystkie przyjmowane preparaty.
Czy chrom można łączyć z lekami przeciwcukrzycowymi?
Decyzję podejmuje się z lekarzem prowadzącym. Chrom nie zastępuje leków ani zaleconej diety, a przy leczeniu insuliną albo lekami doustnymi nie należy samodzielnie zmieniać ich dawek.
Ile chromu to za dużo?
Tolerowanego górnego poziomu spożycia nie ustalono. W Polsce zalecana dzienna porcja suplementu dla dorosłych nie powinna zawierać więcej niż 200 µg chromu (uchwała nr 4/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy GIS). Nie należy przekraczać porcji podanej na opakowaniu.
Podsumowanie
Chrom ma w Unii Europejskiej dwa dozwolone oświadczenia zdrowotne, oba o udziale w prawidłowych procesach organizmu. Przy wyborze preparatu liczy się zawartość samego chromu w porcji, sprawdzona w tabeli, oraz forma z unijnego wykazu, odczytana w składzie. Osoby leczone z powodu cukrzycy, osoby przyjmujące lewotyroksynę oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią decyzję o chromie podejmują z lekarzem.