Mniszek lekarski
Jak działa
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) to roślina wieloletnia z rodziny astrowatych. Surowcem zielarskim bywa korzeń, liść albo ziele zebrane razem z korzeniem, a bezpieczeństwo każdego z nich oceniano osobno. W Polsce korzeń mniszka wchodzi w skład ziołowych produktów leczniczych. Suplement diety z tym samym surowcem należy do odrębnej kategorii i nie podlega ocenie skuteczności prowadzonej dla leków. Europejska Agencja Leków opublikowała trzy monografie ziołowe Unii Europejskiej poświęcone mniszkowi: dla korzenia, dla liścia oraz dla ziela z korzeniem. Dla kwiatu mniszka ani dla samego ziela takiej monografii nie przyjęto. Wszystkie trzy dokumenty obejmują wyłącznie stosowanie tradycyjne. Dla takich produktów nie wymaga się danych farmakodynamicznych, dlatego monografie nie opisują mechanizmu działania. Dla mniszka nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego, a roślinie tej nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających mniszek nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografie ziołowe Unii Europejskiej podają dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiążą je ze wskazaniami leczniczymi oraz z przetworami o ściśle opisanej charakterystyce. Wartości tych nie przenosi się na suplement diety, ponieważ dotyczą odrębnej kategorii produktu, podlegającej innym przepisom i innemu nadzorowi. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Mniszka nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec, na którykolwiek składnik preparatu ani na inne rośliny z rodziny astrowatych. Liścia mniszka ani ziela z korzeniem nie stosuje się przy niedrożności dróg żółciowych, zapaleniu dróg żółciowych, chorobach wątroby, kamicy żółciowej, czynnej chorobie wrzodowej żołądka lub dwunastnicy ani przy innych chorobach dróg żółciowych. Korzenia mniszka nie zaleca się przy niedrożności dróg żółciowych, zapaleniu dróg żółciowych, chorobach wątroby, kamicy żółciowej ani przy innych chorobach dróg żółciowych. Gdy etykieta nie podaje, z której części rośliny pochodzi surowiec, albo gdy surowcem jest kwiat lub samo ziele, obowiązują przeciwwskazania podane dla liścia oraz dla ziela z korzeniem. Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono, dlatego w tych okresach mniszka się nie zaleca. Monografia dla korzenia podaje, że danych o wpływie na płodność nie ma. U dzieci poniżej 12 lat stosowania mniszka się nie zaleca. Z powodu braku odpowiednich danych nie ustalono bezpieczeństwa jego stosowania w tej grupie.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Osoby z niewydolnością nerek, cukrzycą lub niewydolnością serca powinny unikać liścia mniszka oraz ziela z korzeniem ze względu na możliwe ryzyko hiperkaliemii, czyli podwyższonego stężenia potasu we krwi. Tak podają monografie ziołowe Unii Europejskiej dla tych surowców. Ostrzeżenie to dotyczy także preparatów, których etykieta nie podaje, z której części rośliny pochodzi surowiec, oraz preparatów z kwiatem lub z samym zielem, dla których monografii nie przyjęto. Korzenia mniszka nie zaleca się osobom, którym lekarz polecił ograniczyć ilość przyjmowanych płynów. W raporcie oceniającym Europejskiej Agencji Leków dla korzenia opisano przypadek mężczyzny z ciężką niewydolnością nerek, leczonego dializami, który przez 6 miesięcy wypijał 10–15 filiżanek herbaty z mniszka dziennie. Rozpoznano u niego martwicę palców rąk wywołaną nadmiarem szczawianów z herbaty, których chore nerki nie wydalały. Nie ustalono, z której części rośliny sporządzano herbatę. Osoby z niewydolnością nerek powinny omówić stosowanie korzenia mniszka z lekarzem. Według wszystkich trzech monografii mogą wystąpić reakcje alergiczne o nieznanej częstości. Monografia dla ziela z korzeniem wymienia ponadto ból w nadbrzuszu i nadkwaśność, również o nieznanej częstości. W razie wystąpienia działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Monografie podają, że interakcji z lekami ani innych interakcji nie zgłoszono. Według raportu oceniającego dla korzenia danych o interakcjach nie ma. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie mniszka z lekarzem lub farmaceutą. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Przypadków przedawkowania dotąd nie zgłoszono, co nie jest równoznaczne z ich brakiem. Dla korzenia nie przeprowadzono badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności ani rakotwórczości. Dla liścia oraz ziela z korzeniem nie przeprowadzono odpowiednich badań genotoksyczności ani żadnych badań toksyczności reprodukcyjnej i rakotwórczości. Nalewki i wyciągi płynne sporządzane na etanolu zawierają alkohol. Objawy takie jak gorączka, bolesne oddawanie moczu, skurcze lub kurczowe bóle albo krew w moczu wymagają konsultacji z lekarzem, niezależnie od stosowania suplementu. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Taraxacum officinale F.H. Wigg., radix, EMA/HMPC/475726/2020, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 24 listopada 2021 r. Raport oceniający dotyczący Taraxacum officinale F.H. Wigg., radix, EMA/HMPC/475725/2020, przyjęty 24 listopada 2021 r. Monografia ziołowa Wspólnoty dotycząca Taraxacum officinale Weber ex Wigg., folium, EMA/HMPC/579636/2008, przyjęta 12 listopada 2009 r. Monografia ziołowa Wspólnoty dotycząca Taraxacum officinale Weber ex Wigg., radix cum herba, EMA/HMPC/212895/2008 Corr 1, przyjęta 12 listopada 2009 r. i skorygowana 20 listopada 2019 r. Addenda do raportów oceniających dla liścia oraz dla ziela z korzeniem, EMA/HMPC/514842/2019 i EMA/HMPC/514844/2019, przyjęte 20 listopada 2019 r., w których Komitet nie stwierdził potrzeby zmiany monografii. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej, obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Mniszek nie ma w nim wpisu.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.