N-acetylo-L-cysteina (NAC)

✔ Monografię zweryfikował merytorycznie mgr farm. Wojciech Kula • 2026-07-30. Dotyczy składnika, nie konkretnego preparatu.

Jak działa

N‑acetyl‑L‑cysteina, będąc donorą grupy tiolowej, wykazuje zdolność do neutralizacji reaktywnych form tlenu (ROS) poprzez bezpośrednie oddziaływanie z wolnymi rodnikami, co prowadzi do ograniczenia stresu oksydacyjnego (DOI:10.22074/ijfs.2016.4777). W wyniku tego procesu dochodzi do odtworzenia zasobów glutationu (GSH), którego deficyt jest charakterystyczny dla stanów zwiększonej produkcji ROS, co warunkuje poprawę parametrów funkcjonalnych, np. jakości nasienia po varicocektomii (DOI:10.22074/ijfs.2016.4777). Podobny efekt antyoksydacyjny obserwowano w modelach komórkowych, gdzie NAC hamował indukcję stresu oksydacyjnego wywołanego palmitinianem w komórkach nabłonkowych gruczołu mlekowego, co przejawiało się zmniejszeniem markerów uszkodzenia komórek (DOI:10.5713/ab.24.0249). W kulturach komórek nerkowych narażonych na fluor, zastosowanie NAC ograniczało produkcję ROS, co przyczynia się do ochrony przed uszkodzeniami lizosomalnymi i zapaleniem (DOI:10.1016/j.ecoenv.2024.116195).

Przeciwwskazania

Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na acetylocysteinę, L-cysteinę lub którykolwiek składnik preparatu. Charakterystyka leczniczej acetylocysteiny 600 mg wyklucza stosowanie u dzieci w wieku poniżej 14 lat, a leków mukolitycznych nie stosuje się u dzieci poniżej 2 lat ze względu na ryzyko niedrożności dróg oddechowych. Dla acetylocysteiny nie ma wystarczających danych dotyczących stosowania w ciąży, a przenikanie do mleka kobiecego nie jest znane — kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny stosować preparat wyłącznie po ustaleniu z lekarzem. Osoby przyjmujące azotany, w tym nitroglicerynę, oraz osoby po zabiegach lub z zaburzeniami krzepnięcia powinny skonsultować stosowanie ze względu na opisywane hamowanie agregacji płytek.

Ostrzeżenia i interakcje z lekami

Poniższe informacje pochodzą z charakterystyki leczniczych preparatów acetylocysteiny w dawce 600 mg i dotyczą N-acetylo-L-cysteiny, czyli postaci acetylowanej. Acetylocysteinę stosuje się ostrożnie u osób z astmą oskrzelową, ponieważ opisywano skurcz oskrzeli; w razie jego wystąpienia należy natychmiast przerwać stosowanie i zwrócić się o pomoc medyczną. Ostrożności wymaga choroba wrzodowa w wywiadzie, szczególnie przy jednoczesnym przyjmowaniu innych substancji drażniących błonę śluzową przewodu pokarmowego. Bardzo rzadko notowano ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona i zespół Lyella — przy nowych zmianach na skórze lub błonach śluzowych należy przerwać stosowanie i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Zaleca się ostrożność u osób z nietolerancją histaminy i unikanie długotrwałego stosowania, ponieważ acetylocysteina wpływa na metabolizm histaminy i może wywołać ból głowy, wydzielinę z nosa oraz świąd. Acetylocysteina może zaburzać kolorymetryczne oznaczenie salicylanów oraz oznaczenie ciał ketonowych w moczu, o czym warto poinformować zlecającego badanie. Interakcje z lekami. Doustne antybiotyki i acetylocysteinę należy przyjmować w odstępie co najmniej 2 godzin. Jednoczesne stosowanie z lekami przeciwkaszlowymi może prowadzić do niebezpiecznego zalegania wydzieliny wskutek osłabienia odruchu kaszlowego. Acetylocysteina może nasilać rozszerzające naczynia działanie nitrogliceryny i innych azotanów oraz hamowanie agregacji płytek krwi, dlatego przy ich stosowaniu zaleca się ostrożność i kontrolę pod kątem niedociśnienia tętniczego, które może być znaczne, a także bólu głowy. Węgiel aktywny w dużych dawkach może zmniejszać skuteczność acetylocysteiny. Przy lekach przyjmowanych na stałe dawkowanie należy omówić z lekarzem lub farmaceutą.