Suplementy a energia i zmęczenie — co mówią autoryzowane oświadczenia zdrowotne EFSA

Przewlekłe zmęczenie i brak energii to jedne z najczęstszych powodów, dla których ludzie sięgają po suplementy diety. Warto jednak pamiętać, że poziom energii zależy przede wszystkim od snu, zbilansowanej diety, aktywności fizycznej i radzenia sobie ze stresem. Suplementy diety mogą jedynie uzupełniać codzienną dietę — nie są lekami i nie zastępują leczenia. Poniżej wyjaśniamy, co o związku składników odżywczych ze zmęczeniem wolno powiedzieć zgodnie z prawem UE, a czego nie — w oparciu o oficjalny wykaz autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych.

Czego suplementowi diety przypisywać NIE wolno

Zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1924/2006 suplementom diety nie wolno przypisywać właściwości zapobiegania chorobom, ich leczenia ani wyleczenia. Sformułowania typu „leczy przewlekłe zmęczenie", „dodaje energii jak kawa", „zwalcza wyczerpanie" czy „pokonuje senność" są niedozwolone i wprowadzają w błąd. Utrzymujące się zmęczenie może być objawem choroby (np. niedokrwistości, niedoczynności tarczycy, depresji) — w takiej sytuacji właściwą drogą jest diagnostyka u lekarza, a nie samodzielna suplementacja. Dozwolone są wyłącznie oświadczenia zdrowotne autoryzowane przez Komisję Europejską na podstawie opinii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

Składniki z autoryzowanym oświadczeniem o zmęczeniu

EFSA potwierdziła związek z ograniczaniem zmęczenia dla dziewięciu składników. Dla każdego z nich dozwolone jest oświadczenie w brzmieniu: „[składnik] przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia" (Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012).

Oświadczenia te mogą być stosowane wyłącznie dla żywności będącej co najmniej źródłem danego składnika w rozumieniu załącznika do Rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.

Energia w organizmie a „metabolizm energetyczny"

Odrębnym, również autoryzowanym oświadczeniem jest „przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego". Przysługuje ono jeszcze szerszej grupie składników (m.in. witaminom z grupy B, witaminie C, magnezowi, żelazu, wapniowi, miedzi, jodowi, manganowi czy biotynie). Dotyczy ono przemian biochemicznych, w których powstaje energia w komórkach — nie należy go mylić z „dodawaniem energii" w potocznym znaczeniu pobudzenia. Oba oświadczenia opisują utrzymanie prawidłowej funkcji organizmu, a nie efekt stymulujący.

Co te oświadczenia naprawdę oznaczają

Autoryzowane oświadczenia mówią o utrzymaniu prawidłowej funkcji organizmu — uzupełnienie niedoboru składnika u osoby, której w diecie go brakuje, pomaga ograniczyć zmęczenie wynikające z tego niedoboru. U osoby dobrze odżywionej dodatkowa suplementacja nie daje efektu „ponadnormatywnej" energii i nie zastępuje snu ani zbilansowanej diety. Żaden z wymienionych składników nie działa jak środek pobudzający.

Kiedy skonsultować się ze specjalistą

Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą — zwłaszcza gdy zmęczenie jest nasilone, długotrwałe lub nie ustępuje mimo odpoczynku, a także w przypadku ciąży i karmienia piersią, przyjmowania leków oraz chorób przewlekłych. Szczególnej ostrożności wymaga żelazo: jego suplementacja jest uzasadniona przy potwierdzonym niedoborze, a nadmiar może być szkodliwy — dlatego nie należy przyjmować go „na zapas" bez badań i wskazania specjalisty.

Źródła

• Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dozwolonych oświadczeń zdrowotnych — eur-lex.europa.eu
• Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności
• Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych (EU Register) — ec.europa.eu

Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie stanowi porady medycznej ani zalecenia stosowania konkretnego produktu.