SuplerMed
MonografiaSprawdzone przez farmaceutę

Yerba mate (liść)

5 min czytania

Nie łącz

Wysokie ryzyko Kofeina a teofilina Jeśli przyjmujesz teofilinę, nie stosuj preparatów z kofeiną, także suplementów diety. Unikaj kawy, herbaty i napojów energetycznych. Powiedz lekarzowi, ile kofeiny spożywasz: lekarz kontroluje stężenie teofiliny we krwi i w razie potrzeby zmienia jej dawkę. Nie zmieniaj sam dawki teofiliny. Kołatanie serca, drżenie lub bezsenność zgłoś lekarzowi, a przy drgawkach natychmiast wezwij pomoc medyczną.Wysokie ryzyko Kofeina a efedryna BEZWZGLĘDNIE unikać połączenia kofeiny z efedryną lub suplementami ma huang.Wysokie ryzyko Kofeina a regadenozon Przed planowanym badaniem perfuzji mięśnia sercowego zapytaj pracownię, na ile godzin przed badaniem masz odstawić kawę, herbatę, napoje energetyzujące, kakao i suplementy z kofeiną — charakterystyka podaje dwanaście godzin dla leków z metyloksantynami. Jeśli przyjąłeś kofeinę mimo zalecenia, powiedz o tym przed badaniem: wynik może nie odzwierciedlać stanu naczyń.Wysokie ryzyko Kofeina a adenozyna Jeśli masz zaplanowane badanie albo leczenie z użyciem adenozyny, zapytaj personel, ile godzin przed podaniem leku odstawić suplementy z kofeiną i powstrzymać się od kawy, herbaty, czekolady i coli. Charakterystyka podaje 24 godziny dla leków z kofeiną i co najmniej 12 godzin dla pokarmów i napojów. Jeśli przyjąłeś kofeinę, powiedz o tym przed podaniem leku.Ostrożność Melatonina a kofeina Nie pij kawy ani innych napojów z kofeiną w ciągu 3 godzin przed snem; bezpieczniej ograniczyć kofeinę już po południu. W cytowanym badaniu uczestnicy przyjęli kofeinę w ilości zawartej w podwójnym espresso, 3 godziny przed zwykłą porą snu. Wieczorny wzrost stężenia melatoniny, czyli hormonu snu, pojawił się u nich około 40 minut później. Badanie nie ustaliło, jaki odstęp od kawy wystarcza. Jeśli przyjmujesz melatoninę, nie zwiększaj jej dawki na własną rękę, tylko zapytaj lekarza lub farmaceutę.Ostrożność Beta-blokery a kofeina Jeśli przyjmujesz lek beta-adrenolityczny, uwzględnij łączną ilość kofeiny z kawy, herbaty, napojów energetyzujących i preparatów przedtreningowych — sumuje się. Wzrost ciśnienia po kawie opisano również u osób, którym podano taki lek. Badanie objęło niewielką grupę osób zdrowych, więc u osoby leczonej z powodu nadciśnienia lub choroby serca skutki mogą być inne. O skokach ciśnienia lub niepokojącym odczuciu bicia serca poinformuj lekarza prowadzącego.Ostrożność Lit a kofeina Osoby leczone litem powinny utrzymywać stałe spożycie kawy, herbaty i napojów z kofeiną. Zmianę nawyków, na przykład rezygnację z kawy, należy omówić z lekarzem prowadzącym, który może zlecić kontrolę stężenia litu. Nasilone drżenie, zaburzenia równowagi lub splątanie wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.Ostrożność Kofeina a lewotyroksyna Lewotyroksynę przyjmij rano na czczo, popijając wodą, a kawę wypij dopiero po 60 minutach. Przy zmianie nawyków kawowych omów z lekarzem kontrolę TSH.Ostrożność Kofeina a fluorochinolony W badaniach u zdrowych ochotników cyprofloksacyna spowalniała rozkład kofeiny, a autorzy jednej z prac zaznaczają, że znaczenie kliniczne tej zmiany pozostaje do ustalenia. Na czas leczenia cyprofloksacyną możesz rozważyć ograniczenie źródeł kofeiny. Przy ofloksacynie zauważalnych zmian farmakokinetyki kofeiny nie stwierdzono. Jeśli w trakcie leczenia źle się czujesz, powiedz o tym lekarzowi.Ostrożność Gorzka pomarańcza a kofeina Jeśli masz chorobę serca, nadciśnienie lub zaburzenia rytmu, unikaj preparatów łączących gorzką pomarańczę z kofeiną i innymi stymulantami. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.Ostrożność Kofeina a klozapina Osoba leczona klozapiną nie powinna nagle zmieniać ilości spożywanej kofeiny. Przed rozpoczęciem lub odstawieniem preparatów z kofeiną albo przed wyraźną zmianą ilości kawy należy poinformować lekarza, ponieważ może być potrzebna korekta dawki leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.Ostrożność Kofeina a fluwoksamina Podczas leczenia fluwoksaminą zachować umiar w spożyciu kofeiny z preparatów i napojów. Jeśli wystąpią drżenie, kołatanie serca, nudności, niepokój lub bezsenność, zmniejszyć spożycie kofeiny i poinformować lekarza. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.Ostrożność Kofeina a migalastat Nie przyjmować preparatów z kofeiną przez dwie godziny przed przyjęciem migalastatu i dwie godziny po nim; zalecenie obejmuje także kawę, napoje energetyczne i preparaty wieloskładnikowe z kofeiną. Wiadomo, że lek przyjmuje się na czczo, więc porę preparatu z kofeiną należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą razem z porą posiłków. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.Ostrożność Kofeina a meksyletyna Ograniczyć kofeinę podczas leczenia meksyletyną. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc ilość kawy, herbaty, napojów energetycznych i preparatów z kofeiną, w tym przedtreningowych, należy uzgodnić z lekarzem. Przy kołataniu serca, bólu w klatce piersiowej, duszności, zawrotach głowy lub omdleniu należy natychmiast zgłosić się do placówki pomocy doraźnej. Charakterystyka nakazuje takie postępowanie przy objawach zaburzeń rytmu serca. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.Ostrożność Kofeina a metotreksat Unikać nadmiernego spożycia kofeiny podczas leczenia metotreksatem; preparaty z kofeiną, w tym przedtreningowe, napoje energetyczne oraz preparaty wieloskładnikowe należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc o ilości kawy i herbaty należy zapytać lekarza. Ulotka każe też pić dużo płynów w czasie leczenia metotreksatem, ponieważ odwodnienie może nasilić działania niepożądane leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.Ostrożność Kofeina a alendronian Alendronian przyjmuj rano, po wstaniu z łóżka, pół godziny przed pierwszym posiłkiem, napojem lub innym lekiem, popijając pełną szklanką przegotowanej wody (nie mniej niż 200 ml) — tak podaje charakterystyka w punkcie 4.2. Dopiero po tych trzydziestu minutach wypij kawę, wodę mineralną lub inny napój i przyjmij pozostałe leki oraz suplementy, w tym suplementy kofeiny i preparaty wapnia. Tabletki nie rozgryzaj ani nie żuj i nie kładź się po jej przyjęciu — charakterystyka wiąże to z ryzykiem podrażnienia i owrzodzeń przełyku oraz jamy ustnej. Herbaty dokument nie wymienia, ale zawiera ona kofeinę, więc obejmuje ją to samo zalecenie. Leku nie odstawiaj samodzielnie.Ostrożność Kofeina a midazolam Jeśli masz zaplanowany zabieg z sedacją, powiedz lekarzowi albo anestezjologowi, ile kawy, napojów energetyzujących lub suplementów z kofeiną przyjmujesz i kiedy przyjąłeś ostatnią porcję. Po zabiegu w sedacji nie traktuj kawy jako sposobu na szybszy powrót do sprawności — dokument opisuje częściowe, nie pełne zniesienie działania leku, a zalecenia dotyczące prowadzenia pojazdów po zabiegu obowiązują niezależnie od tego.Ostrożność Kofeina a leki hamujące CYP1A2 Jeśli przyjmujesz któryś z tych leków, obserwuj typowe objawy nadmiaru kofeiny: kołatanie serca, drżenie rąk, niepokój, bezsenność. Przy ich wystąpieniu ogranicz kawę, herbatę, napoje energetyzujące i suplementy z kofeiną i powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie odstawiaj samodzielnie. Wielkość zmiany różni się między lekami — o tym, czy w Twoim przypadku ma znaczenie, rozstrzyga lekarz prowadzący.Ostrożność Kofeina a ryluzol Jeśli przyjmujesz ryluzol, powiedz lekarzowi prowadzącemu, ile kawy, herbaty i napojów energetyzujących pijesz oraz czy stosujesz suplementy z kofeiną. Nie zmieniaj tej ilości gwałtownie w jedną ani w drugą stronę w trakcie leczenia — dokument opisuje wpływ na tempo usuwania leku, więc znaczenie ma także nagłe odstawienie. Leku nie odstawiaj samodzielnie.Ostrożność Yerba mate a inhibitory monoaminooksydazy Osoby leczone inhibitorem MAO nie powinny pić naparu z mate ani przyjmować preparatów z mate bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Należy przy tym uwzględnić wszystkie źródła kofeiny, także kawę, herbatę, napoje energetyczne i inne suplementy. Przy kołataniu serca albo nagłym wzroście ciśnienia tętniczego należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.Ostrożność Yerba mate a leki uspokajające Osoby przyjmujące leki uspokajające lub nasenne powinny omówić picie naparu z mate i stosowanie preparatów z mate z lekarzem lub farmaceutą. Monografia nie zaleca picia mate przed snem. Przed zabiegiem w sedacji należy powiedzieć lekarzowi, ile mate i innych źródeł kofeiny się przyjmuje. Dawki leku nie należy zmieniać samodzielnie, także wtedy, gdy jego działanie wydaje się słabsze.Ostrożność Yerba mate a leki sympatykomimetyczne Nie łączyć naparu z mate ani preparatów z mate z lekami sympatykomimetycznymi bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Należy przy tym uwzględnić kofeinę z innych źródeł, także z kawy, herbaty i napojów energetycznych. Przy chorobach układu sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca, monografia przeciwwskazuje stosowanie mate niezależnie od przyjmowanych leków. Mate nie należy łączyć z efedryną. Opisuje to osobny wpis o kofeinie i efedrynie.Ostrożność Kofeina a lorazepam Jeśli przyjmujesz lorazepam, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o suplementach z kofeiną. Jeśli lek działa słabiej niż zwykle, zgłoś to lekarzowi. Nie zwiększaj dawki leku samodzielnie.Ostrożność Kofeina a oksazepam Jeśli przyjmujesz oksazepam, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o suplementach z kofeiną. Jeśli lek działa słabiej niż zwykle, zgłoś to lekarzowi. Nie zwiększaj dawki leku samodzielnie.Informacja L-Teanina a kofeina Łączenie obu składników nie niesie znanego ryzyka. Proporcji ani dawki nie podajemy jako zalecenia — praca przywoływana przy tym wpisie sprawdzała jeden schemat i nie szukała optimum. Ograniczenia dotyczące kofeiny obowiązują niezależnie od teaniny.Informacja Kreatyna a kofeina Jeśli zależy Ci na efekcie treningowym kreatyny, możesz rozdzielić przyjmowanie obu substancji w czasie. To ostrożność, nie wymóg. Częstsze przy łącznym stosowaniu bywają dolegliwości żołądkowo-jelitowe.Informacja Kofeina a terbinafina Wpis niesie informację, nie ostrzeżenie. Nie ma powodu, by odstawiać kofeinę z powodu leczenia terbinafiną. Jeśli w trakcie leczenia pojawią się kołatanie serca, niepokój, drżenie rąk lub kłopoty z zasypianiem, zmniejsz ilość kofeiny z napojów i suplementów i powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie. Leku przeciwgrzybiczego nie odstawiaj samodzielnie — przerwana kuracja sprzyja nawrotowi.Informacja Kofeina a fenobarbital Jeśli przyjmujesz fenobarbital, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o suplementach z kofeiną. Nie zmieniaj dawki leku samodzielnie.

Zbiór w wersji cytowalnej (zrzut z dnia deponowania, CC BY 4.0): doi.org/10.5281/zenodo.21532404

Działanie

Ostrokrzew paragwajski (Ilex paraguariensis), którego liście znane są jako yerba mate, to wiecznie zielone drzewo lub krzew z Ameryki Południowej. Surowcem zielarskim jest liść, suszony w całości lub pocięty. Liść mate zawiera kofeinę. Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków jej zawartość wynosi od 0,5 do 2,5%, a w części oznaczeń od 0,1 do 2,7%. Liść zawiera też teobrominę, a teofilinę w niewielkiej ilości lub wcale. Suplement diety z tym surowcem należy do innej kategorii produktów niż lek roślinny i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.

Europejska Agencja Leków opublikowała wspólnotową monografię ziołową poświęconą liściowi mate. W przeglądzie zakończonym w 2021 r. Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych uznał, że zmiana monografii nie jest potrzebna. Monografia dotyczy wyłącznie stosowania tradycyjnego.

Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych o sposobie działania, dlatego monografia mechanizmu działania nie opisuje. Obejmuje tylko rozdrobniony liść niepalony, przygotowywany jako napar. Liście palone wyłączono z niej z powodu zawartości wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. Wyciągi z liści mate nie były przedmiotem tej oceny.

Dla yerba mate nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze nie ma też dopuszczonego oświadczenia dla kofeiny. Mate nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.

Dawkowanie

Dla suplementów diety zawierających liść mate nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych w postaci naparu i wiąże je ze wskazaniami leczniczymi. Wartości te dotyczą produktów leczniczych, czyli odrębnej kategorii, która podlega innym przepisom i innemu nadzorowi.

Nie przenosi się ich na suplement diety. Liść mate zawiera kofeinę. W Polsce dla kofeiny ustalono ograniczenie krajowe: kofeinę stosuje się w ilości do 400 mg na dobę w porcjach podzielonych, pod warunkiem że produkt nie zawiera innych składników o działaniu synergistycznym, a porcja spożywana jednorazowo nie przekracza 200 mg. Ograniczenie to i jego źródło opisuje monografia kofeiny. Porcję dzienną i zawartość kofeiny podaje producent na etykiecie.

Przeciwwskazania

Liścia mate nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Przeciwwskazaniami są choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak nadciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca, nadczynność tarczycy oraz stany, w których zaleca się ograniczenie ilości przyjmowanych płynów, na przykład niedrożność dróg moczowych. Osoby z zaburzeniami napadowymi, cukrzycą lub zaburzeniami nastroju oraz osoby wrażliwe na kofeinę powinny unikać wysokich dawek kofeiny.

W ciąży i w okresie karmienia piersią należy unikać stosowania mate. Monografia podaje, że danych o stosowaniu w tych okresach brak albo są ograniczone. Według raportu duże ilości kofeiny mogą zwiększać ryzyko poronienia i zmniejszać masę urodzeniową dziecka. Kofeina przenika przez łożysko i do mleka kobiecego. Raport oceniający opisuje noworodka, którego matka piła mate w czasie ciąży. Dziecko miało objawy zespołu odstawienia. Nie zaleca się stosowania mate u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z powodu niewystarczających danych.

Ciąża i karmienie

W ciąży i w okresie karmienia piersią należy unikać stosowania yerba mate. Liść mate zawiera kofeinę, a według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków duże ilości kofeiny mogą zwiększać ryzyko poronienia i zmniejszać masę urodzeniową dziecka. Kofeina przenika przez łożysko i do mleka kobiecego. Raport opisuje noworodka, którego matka piła mate w czasie ciąży; dziecko miało objawy zespołu odstawienia (zob. też przeciwwskazania i ostrzeżenia).

Ostrzeżenia

Liść mate zawiera kofeinę, która sumuje się z kofeiną z innych źródeł, takich jak kawa, herbata, napoje energetyczne i inne suplementy. Mate nie należy spożywać z innymi produktami będącymi źródłem kofeiny lub innych składników o podobnym działaniu.

Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków kofeina może wywoływać między innymi bezsenność, niepokój, drżenie, przyspieszoną czynność serca, wzrost ciśnienia tętniczego i dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Mate może zaburzać sen, dlatego monografia ziołowa Unii Europejskiej nie zaleca jej stosowania przed snem. W punkcie o działaniach niepożądanych monografia podaje, że nie są one znane.

W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Objawy takie jak gorączka, bolesne oddawanie moczu, skurcze lub krew w moczu wymagają konsultacji z lekarzem niezależnie od stosowania suplementu.

Według monografii osoby przyjmujące leki z grupy inhibitorów monoaminooksydazy powinny stosować mate ostrożnie. Raport przytacza opracowanie, według którego duże ilości kofeiny przyjmowane z tymi lekami mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu serca lub znaczny wzrost ciśnienia tętniczego.

Monografia podaje też, że preparaty zawierające kofeinę osłabiają działanie leków uspokajających i nasilają działania niepożądane leków sympatykomimetycznych. Kofeiny nie należy łączyć z efedryną. Nie należy jej też łączyć z synefryną z gorzkiej pomarańczy, obecną w części preparatów z mate. Osobom leczonym teofiliną nie zaleca się stosowania mate. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie mate z lekarzem lub farmaceutą.

Raport opisuje badania z Ameryki Południowej, w których picie mate wiązało się z częstszym występowaniem nowotworów jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, płuc, pęcherza moczowego i nerek. W większości tych badań związek utrzymywał się po uwzględnieniu palenia tytoniu i picia alkoholu. Ryzyko rosło z ilością wypitej mate, a w badaniach raka przełyku także z temperaturą naparu.

Za możliwe przyczyny uznano picie bardzo gorącego naparu i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne obecne w liściach. W ocenie z 2010 r. przyjęto, że picie umiarkowanych ilości naparu nie stwarza istotnego dodatkowego ryzyka nowotworu wobec zwykłego narażenia z żywności.

Według przeglądu z 2021 r. ryzyko raka przełyku rosło wraz z łączną ilością wypitej mate, a nowe badania nie wyjaśniły, które czynniki za nie odpowiadają. Zawartość tych węglowodorów w surowcu ma być kontrolowana.

Raport oceniający opisuje też zatrucia i uszkodzenie wątroby po naparach sprzedawanych jako mate. Przypisano je zanieczyszczeniu innymi roślinami. W przypadku z 2019 r., opisanym w uzupełnieniu raportu, zanieczyszczenie uznano jedynie za możliwe. Nie zgłoszono dotąd przypadków przedawkowania, co nie jest równoznaczne z brakiem takich przypadków. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono wystarczających badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności ani rakotwórczości. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.

Wzór

Wzór strukturalny: Kofeina (związek markerowy yerba mate)
Wzór strukturalny: Kofeina — związek markerowy yerba mate

Wzór sumaryczny: C8H10N4O2 · PubChem CID 2519

Źródła

  • Wspólnotowa monografia ziołowa dotycząca Ilex paraguariensis St. Hilaire, folium, EMA/HMPC/580539/2008, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 6 maja 2010 r. Raport oceniający dotyczący Ilex paraguariensis St. Hilaire, folium, EMA/HMPC/580545/2008, przyjęty 6 maja 2010 r. Addendum do raportu oceniającego EMA/HMPC/599113/2020, przyjęte 5 maja 2021 r.
  • Uchwała nr 16/2019 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Mate nie ma w nim wpisu, nie ma w nim też dopuszczonego oświadczenia dla kofeiny. Grupy osób, które powinny unikać wysokich dawek kofeiny: PMID:21321035, za podpisaną monografią kofeiny.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21321035/

Jak sprawdziliśmy ten tekst

Sprawdził
mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068
Podpis
Historia zmian
  1. wersja bieżąca
Każda data to wersja podpisana przez farmaceutę, z rejestru weryfikacji tego tekstu.
Zasady
Jak powstają i jak sprawdzamy treści

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.