Monografie składników
Monografie składników suplementów diety. Każda opisuje mechanizm działania substancji, a tam gdzie jest to ustalone — także dawkowanie, przeciwwskazania oraz ostrzeżenia o interakcjach z lekami. Dotyczy składnika, nie konkretnego preparatu.
Owoce i jagody
Żurawina
Żurawina zawiera polifenole, w tym proantocyjanidyny (PAC), flawonoidy i antocyjany. W badaniach laboratoryjnych polifenole roślinne unieczynniają wolne rodniki, oddając im atom wodoru lub elektron. Cytowany przegląd dotyczy polifenoli roślinnych ogółem, nie samej żurawiny…
Aronia
Aronia czarnoowocowa to krzew, którego owoce są bogate w polifenole, zwłaszcza antocyjany, stosowane jako żywność oraz składnik suplementów o działaniu przeciwutleniającym. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych aronia nie ma żadnego wpisu, a Europejska Agencja Leków nie opublikowała…
Granat właściwy (Punica granatum L.) — owoc, sok i wyciągi z owocu
Granat właściwy (Punica granatum) to niewielkie drzewo owocowe pochodzące z Bliskiego Wschodu, uprawiane dziś w wielu regionach świata, między innymi w basenie Morza Śródziemnego. Jadalną częścią owocu są osnówki nasion, czyli soczyste otoczki pestek. Z osnówek wytłacza się sok. W suplementach…
Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides) — owoce, olej z owoców i z nasion
Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) to krzew z rodziny oliwnikowatych rosnący od Europy po Himalaje, w Polsce także nad Bałtykiem. Owoce zawierają witaminę C, karotenoidy, tokoferole, flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne i cukry; olej z miąższu odznacza się dużą zawartością kwasu…
Borówka czernica (owoc)
Borówka czernica (Vaccinium myrtillus) to krzew leśny, którego dojrzałe owoce, świeże lub suszone, stanowią surowiec zielarski. Borówka amerykańska, czyli borówka wysoka (Vaccinium corymbosum), a także żurawina i borówka brusznica są odrębnymi gatunkami i nie są objęte tym opisem. W Polsce owoc…
Borówka amerykańska
Borówka amerykańska, nazywana też borówką wysoką (Vaccinium corymbosum), to krzew z rodziny wrzosowatych uprawiany ze względu na jadalne owoce. Jest gatunkiem odrębnym od borówki czernicy (Vaccinium myrtillus), czyli leśnej czarnej jagody. Wyników badań nad czernicą nie przenosi się na borówkę…
Amla (Phyllanthus emblica)
Amla, nazywana też agrestem indyjskim lub embliką (Phyllanthus emblica, synonim Emblica officinalis), to drzewo rosnące w tropikalnych i podzwrotnikowych rejonach Chin, Indii, Indonezji i Półwyspu Malajskiego. W suplementach diety występuje owoc amli suszony, sproszkowany albo w postaci wyciągu.…
Róża dzika (Rosa canina L.) — owoc pozorny: proszek i wyciąg
Róża dzika (Rosa canina L.) to krzew z rodziny różowatych, występujący naturalnie w Europie, północno-zachodniej Afryce i zachodniej Azji. Ten opis dotyczy owocu róży dzikiej, który botanicznie jest owocem pozornym. W suplementach diety występuje jako proszek z suszonych owoców albo jako wyciąg.…
Algi i zielone rośliny
Spirulina
Spirulina nie jest rośliną ani glonem w znaczeniu botanicznym — to sinica, czyli bakteria prowadząca fotosyntezę, z gatunków Arthrospira platensis i…
Chlorella
Chlorella to jednokomórkowa zielona alga słodkowodna, bogata w białko, chlorofil i składniki mineralne. W Unii Europejskiej brak autoryzowanych oświadczeń…
Moringa, liść i nasiona (Moringa oleifera)
Moringa (Moringa oleifera) to drzewo pochodzące z subkontynentu indyjskiego, uprawiane w klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Liście, nasiona, kwiaty i…
Zielona herbata / matcha
Matcha to drobno zmielona zielona herbata w proszku, pochodząca z Japonii. Krzewy herbaty zacienia się przed zbiorem, a zebrane liście paruje, suszy i miele,…
Morszczyn pęcherzykowaty, plecha (Fucus vesiculosus L., thallus)
Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus L.) to niewielka brunatnica, czyli brunatna alga morska, rosnąca na skalistych wybrzeżach o klimacie zimnym i…
Lucerna siewna, ziele i liść (Medicago sativa L.)
Lucerna siewna (Medicago sativa), nazywana też alfalfą, to roślina z rodziny bobowatych, uprawiana przede wszystkim jako pasza. Ta strona dotyczy ziela i liści…
Przyprawy
Kurkumina (z kurkumy)
Kurkumina jest głównym kurkuminoidem kłącza ostryżu długiego (Curcuma longa) i odpowiada za jego żółte zabarwienie. W suplementach występuje najczęściej jako zagęszczony wyciąg standaryzowany na kurkuminoidy, często łączony z piperyną albo w postaci kompleksów fosfolipidowych. Unijna monografia…
Imbir (Zingiber officinale)
Kłącze imbiru (Zingiber officinale Roscoe, rhizoma) zawiera związki ostre, przede wszystkim gingerole i pochodne. Ocena oświadczeń zdrowotnych dla surowców roślinnych pozostaje w Unii Europejskiej zawieszona na podstawie art. 28 ust. 5 i 6 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, więc żadne oświadczenie…
Piperyna (z pieprzu czarnego)
Piperyna to alkaloid owoców pieprzu czarnego (Piper nigrum) i pieprzu długiego (Piper longum). W suplementach diety nie pełni roli składnika odżywczego — dodaje się ją po to, aby zwiększyć wchłanianie innych składników, najczęściej kurkuminy. Piperyna nie figuruje w załączniku do rozporządzenia…
Cynamon
Cynamon to kora drzew z rodzaju Cinnamomum; jej charakterystyczny zapach nadaje olejek eteryczny z aldehydem cynamonowym. Cynamon kasja (chiński) zawiera kumarynę — związek roślinny, który w dużych ilościach może uszkadzać wątrobę, a część osób jest na to działanie bardziej wrażliwa niż badane…
Czarnuszka siewna (Nigella sativa)
Czarnuszka siewna (Nigella sativa) — nasiona i tłoczony z nich olej (zawierający m.in. tymochinon), stosowane tradycyjnie jako przyprawa i surowiec ziołowy; w suplementach najczęściej jako olej z czarnuszki. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych czarnuszka nie ma żadnego wpisu, a…
Kapsaicyna
Kapsaicyna jest głównym związkiem odpowiedzialnym za ostry smak owoców papryki z rodzaju Capsicum, w tym pieprzu kajeńskiego. Należy do grupy kapsaicynoidów. W owocach towarzyszy jej przede wszystkim dihydrokapsaicyna, a oba związki stanowią razem 80–90% wszystkich kapsaicynoidów. Od kapsaicynoidów…
Oregano (lebiodka pospolita, Origanum vulgare)
Oregano, czyli lebiodka pospolita (Origanum vulgare), to roślina z rodziny jasnotowatych. Suszone liście i kwiaty są przyprawą. W suplementach diety oregano występuje w dwóch postaciach. Pierwszą jest sproszkowane ziele albo wyciąg z liści. Drugą jest olejek eteryczny w kapsułkach albo w kroplach,…
Goździkowiec korzenny, pąki kwiatowe i olejek goździkowy (Syzygium aromaticum (L.) Merr. et L.M. Perry, flos et floris aetheroleum)
Goździkowiec korzenny (Syzygium aromaticum, dawniej Eugenia caryophyllus) to drzewo, którego wysuszone pąki kwiatowe są znaną przyprawą, czyli goździkami. Na etykietach suplementów bywa też nazywany czapetką pachnącą. Według Farmakopei Europejskiej, przytoczonej w raporcie oceniającym Europejskiej…
Masa ciała i metabolizm
Berberyna
Berberyna to alkaloid izochinolinowy występujący w berberysie (Berberis spp.), gorzkniku kanadyjskim i chińskiej roślinie Coptis chinensis. Do krwi wchłania…
Zielona kawa
Zielona kawa to niepalone nasiona Coffea, które zawierają kofeinę: w analizie próbek ziarna oznaczono 1,05–1,21% w przeliczeniu na masę, a autorzy odnotowują,…
Garcinia cambogia (HCA)
Kwas hydroksycytrynowy (HCA), pozyskiwany z owoców Garcinia cambogia, jest najbardziej znanym inhibitorem liazy ATP-cytrynianowej; sposób jego wiązania z…
CLA (sprzężony kwas linolowy)
CLA (sprzężony kwas linolowy) to grupa izomerów kwasu linolowego (omega-6), występujących naturalnie m.in. w mięsie przeżuwaczy i nabiale, reklamowanych w…
Chitozan (z pancerzy skorupiaków)
Chitozan to polisacharyd otrzymywany z chityny, budulca pancerzy skorupiaków, takich jak kraby, krewetki i kryl. Ta monografia dotyczy chitozanu z tego…
Morwa biała (Morus alba)
Liść morwy białej (Morus alba) zawiera 1-deoksynojirimycynę (DNJ) oraz polifenole, m.in. kwas chlorogenowy, rutynę i kwercetynę. DNJ jest inhibitorem…
Gurmar (Gymnema sylvestre)
Gurmar (Gymnema sylvestre) to wieloletnie pnącze pochodzące z Azji, Afryki i Australii, którego liście od dawna stosuje się w medycynie tradycyjnej. Surowcem…
Forskolina (Coleus forskohlii)
Forskolina to związek pozyskiwany z rośliny Coleus forskohlii (handlowo nazywanej pokrzywą indyjską), o aktywności biologicznej badanej w laboratoriach,…
Serce i krążenie
Czerwony ryż drożdżowy (monakolina K)
Czerwony ryż drożdżowy to ryż fermentowany drożdżami Monascus purpureus, zawierający monakoliny, w tym monakolinę K — substancję tożsamą chemicznie z lowastatyną (lekiem obniżającym cholesterol). Ten składnik ma charakter lekopodobny i podlega w Unii Europejskiej szczególnym ograniczeniom prawnym…
Czosnek (Allium sativum)
Czosnek (Allium sativum) zawiera związki siarkowe, m.in. allicynę powstającą po rozgnieceniu. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych czosnek nie ma żadnego wpisu, natomiast Europejska Agencja Leków opublikowała dla cebuli czosnku (Allii sativi bulbus) monografię ziołową Unii…
Głóg
Głóg to krzew lub niewielkie drzewo z rodziny różowatych. Monografia ziołowa Unii Europejskiej obejmuje kilka gatunków głogu, m.in. głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) i głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata). Surowcem jest liść z kwiatem albo owoc, a są to dwa różne surowce. W Polsce przetwory…
Nattokinaza
Nattokinaza to enzym wytwarzany przez bakterię Bacillus subtilis var. natto podczas fermentacji soi. W ten sposób powstaje natto, tradycyjna japońska potrawa. W badaniach laboratoryjnych nattokinaza rozkłada fibrynę, czyli białko stanowiące rusztowanie skrzepu. U zwierząt działanie rozkładające…
Bergamotka (Citrus bergamia), wyciąg z owocu
Bergamotka (Citrus bergamia) to owoc cytrusowy uprawiany głównie w Kalabrii we Włoszech. Bywa opisywana jako podgatunek pomarańczy gorzkiej. W suplementach diety występuje wyciąg z owocu albo z soku, często nazywany frakcją polifenolową. Zawiera on flawonoidy, między innymi neoeriocytrynę,…
Sterole roślinne (fitosterole, w tym beta-sitosterol)
Sterole roślinne, nazywane też fitosterolami, to występujące naturalnie w roślinach związki o budowie zbliżonej do cholesterolu. Najczęstsze z nich to beta-sitosterol, kampesterol i stigmasterol. Stanole roślinne, czyli fitostanole, są nasyconymi odmianami steroli i w przyrodzie występują w…
Czosnek niedźwiedzi
Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum L.) jest wieloletnią rośliną cebulową z rodziny amarylkowatych, rosnącą w wilgotnych lasach liściastych Europy i Azji. Jest gatunkiem odrębnym od czosnku pospolitego (Allium sativum L.). Wiedza o jego składzie i działaniu jest znacznie skromniejsza niż o czosnku…
Migdałecznik arjuna (Terminalia arjuna (Roxb. ex DC.) Wight & Arn.) — kora
Migdałecznik arjuna (Terminalia arjuna), nazywany też arjuną, to drzewo rosnące w Indiach. W suplementach diety stosuje się jego korę, sproszkowaną albo w postaci wyciągów. Kora była używana w tradycyjnej medycynie indyjskiej (ajurwedzie). Zawiera garbniki, saponiny triterpenowe, flawonoidy, kwas…
Naczynia krwionośne
Diosmina (flawonoid z owoców cytrusowych)
Diosmina to flawonoid (glikozyd flawonu) z owoców cytrusowych; w lekach i suplementach stosuje się ją jako substancję półsyntetyczną. Po połknięciu do krwi…
Hesperydyna
Hesperydyna jest flawonoidem występującym w owocach cytrusowych. Pod względem budowy chemicznej to glikozyd flawanonowy, złożony z części niecukrowej zwanej…
Rutyna
Rutyna (rutozyd) to glikozyd flawonolowy — kwercetyno-3-O-rutynozyd — obecny naturalnie m.in. w gryce, owocach cytrusowych, kwiatach i owocach czarnego bzu…
Kasztanowiec zwyczajny, nasiona (Aesculus hippocastanum L., semen)
Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) to drzewo. Surowcem zielarskim są nasiona. W suplementach diety stosuje się najczęściej suchy wyciąg z nasion,…
Kora sosny nadmorskiej (Pinus pinaster)
Sosna nadmorska (Pinus pinaster) to drzewo iglaste rosnące w południowo-zachodniej Europie. W suplementach diety występuje wyciąg z jej kory. Jednym z wyciągów…
Ruszczyk kolczasty (kłącze)
Ruszczyk kolczasty (Ruscus aculeatus) to niewielki krzew pochodzący z Europy Zachodniej. Surowcem zielarskim jest kłącze ruszczyka, czyli według Farmakopei…