Monografie składników
Monografie składników suplementów diety. Każda opisuje mechanizm działania substancji, a tam gdzie jest to ustalone — także dawkowanie, przeciwwskazania oraz ostrzeżenia o interakcjach z lekami. Dotyczy składnika, nie konkretnego preparatu.
Nootropiki
Bacopa monnieri
Bacopa monnieri to roślina stosowana tradycyjnie w medycynie ajurwedyjskiej, kojarzona ze wsparciem funkcji poznawczych; preparaty bywają standaryzowane na…
Miłorząb japoński (Ginkgo biloba)
Surowcem jest liść miłorzębu japońskiego (*Ginkgo biloba* L., folium). Monografia EMA/HMPC obejmuje dwa rodzaje przetworów — suchy wyciąg (DER 35–67:1,…
Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus)
Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus) to jadalny grzyb rosnący na pniach obumarłych drzew liściastych półkuli północnej, od wieków stosowany w tradycyjnej…
Fosfatydyloseryna
Fosfatydyloseryna to fosfolipid wchodzący w skład błon komórkowych, szczególnie obecny w tkance nerwowej. Współcześnie pozyskuje się ją zwykle ze źródeł…
Wąkrota azjatycka (ziele)
Wąkrota azjatycka (Centella asiatica), znana też pod nazwą gotu kola, to roślina z rodziny selerowatych. Surowcem zielarskim jest jej ziele, czyli wysuszone…
NAD+ / prekursory
NAD+ (dinukleotyd nikotynamidoadeninowy) to koenzym obecny w komórkach. Jego ilość w organizmie próbuje się zwiększać, podając prekursory, czyli związki, z…
GABA (kwas gamma-aminomasłowy)
GABA (kwas gamma-aminomasłowy) to główny hamujący neuroprzekaźnik ośrodkowego układu nerwowego. Otwartą kwestią naukową pozostaje, w jakim stopniu GABA…
Grzyby
Reishi (Ganoderma lucidum)
Grzyb Ganoderma lucidum (reishi) zawiera triterpeny — kwasy ganoderowe — oraz polisacharydy (beta-glukany). Za działanie przeciwpłytkowe i przeciwzakrzepowe odpowiadają m.in. kwasy ganoderowe, które hamują agregację płytek krwi, wpływając na syntezę tromboksanu i na odpowiedź płytek na ADP. Polisacharydom przypisuje się aktywność immunomodulującą. W piśmiennictwie opisywano również działanie hipotensyjne oraz…
Kordyceps: Ophiocordyceps sinensis (maczużnik chiński, dawniej Cordyceps sinensis) i Samsoniella hepiali (dawniej Paecilomyces hepiali)
Nazwą „kordyceps” określa się w suplementach diety kilka różnych gatunków grzybów. Ten opis dotyczy wyłącznie dwóch z nich. Pierwszy to maczużnik chiński (Ophiocordyceps sinensis, dawniej Cordyceps…
Chaga (Inonotus obliquus)
Chaga, czyli błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus), to grzyb pasożytujący na brzozach i innych drzewach. W suplementach diety występuje jako sproszkowany owocnik albo jego wyciąg wodny lub…
Shiitake (twardziak jadalny, Lentinula edodes)
Shiitake, czyli twardziak jadalny (Lentinula edodes), to grzyb jadalny. W suplementach diety występuje jako sproszkowany owocnik, wyciąg wodny z owocnika albo wyciąg z grzybni. Zawiera polisacharydy,…
Beta-glukan
Beta-glukany to wielocukry występujące w owsie, jęczmieniu, drożdżach i grzybach. Postać zbożowa należy do błonnika rozpuszczalnego, natomiast beta-glukan z drożdży Saccharomyces cerevisiae jest…
Odporność
Jeżówka (Echinacea)
Jeżówka purpurowa (Echinacea) to roślina, dla której unijny wykaz dozwolonych oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego wpisu. Europejska Agencja Leków…
Czarny bez (Sambucus nigra)
Owoc i kwiat czarnego bzu (Sambucus nigra) są bogate w antocyjany i flawonoidy o działaniu przeciwutleniającym; surowcowi przypisuje się właściwości…
Propolis (kit pszczeli)
Propolis (kit pszczeli) to żywiczna substancja, którą pszczoły wytwarzają z wydzielin roślinnych. Jej głównymi składnikami są żywice, woski, flawonoidy i kwasy…
Laktoferyna
Laktoferyna jest wielofunkcyjną glikoproteiną obecną w mleku większości ssaków, a jej dobrze znaną właściwością pozostaje wiązanie żelaza (PMID:28425960). Dla…
Andrographis (Andrographis paniculata)
Andrographis, czyli brodziuszka wiechowata (Andrographis paniculata), to roślina z rodziny akantowatych. W suplementach diety występuje jako sproszkowane…
Traganek (korzeń)
Traganek błoniasty (Astragalus membranaceus) to roślina, której korzeń stosuje się od stuleci w tradycyjnej medycynie chińskiej. Nazywa się go tam huang qi i…
Czepota puszysta (koci pazur, vilcacora), Uncaria tomentosa — kora
Czepota puszysta (Uncaria tomentosa), nazywana też kocim pazurem, to drewniejące pnącze z rodziny marzanowatych. Rośnie w lasach tropikalnych Ameryki Środkowej…
Gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis L.), kłącze z korzeniami
Gorzknik kanadyjski (Hydrastis canadensis) to roślina rosnąca w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych i w południowo-wschodniej Kanadzie. Surowcem…
Siara i produkty pszczele
Siara bydlęca (colostrum bovinum, Bos taurus)
Siara, nazywana też colostrum lub kolostrum, to wydzielina gruczołu mlekowego w pierwszych dniach po porodzie, poprzedzająca mleko właściwe. Ten opis dotyczy wyłącznie siary bydlęcej, czyli krowiej. Nie obejmuje siary koziej ani siary innych zwierząt, a wyników badań nad siarą bydlęcą nie przenosi…
Siara kozia (colostrum caprinum, Capra hircus)
Siara, nazywana też colostrum lub kolostrum, to wydzielina gruczołu mlekowego w pierwszych dniach po porodzie, poprzedzająca mleko właściwe. Ten opis dotyczy wyłącznie siary koziej. Nie przenosi na nią wyników badań nad siarą bydlęcą. Z badań nad mlekiem kozim korzysta tylko w zakresie uczulenia,…
Mleczko pszczele, ang. royal jelly, fr. gelée royale, w tym mleczko liofilizowane
Mleczko pszczele to wydzielina pszczoły miodnej (Apis mellifera). W suplementach diety występuje jako mleczko świeże albo suszone, w tym liofilizowane, czyli suszone przez zamrożenie. Ma postać kapsułek, tabletek i ampułek. Część producentów podaje na etykiecie zawartość kwasu…
Pyłek pszczeli (obnóża) i pierzga (pyłek fermentowany)
Pyłek pszczeli to pyłek kwiatowy zebrany przez pszczoły i sformowany w obnóża; pierzga to pyłek złożony w komórkach plastra, zmieszany z nektarem i wydzielinami pszczół i poddany fermentacji mlekowej. Skład zależy od roślin, z których pochodzi: białka, cukry, kwasy tłuszczowe, polifenole, witaminy…
Związki witaminopodobne
Koenzym Q10
Koenzym Q10, znany również jako ubichinon lub ubidekarenon, jest związkiem z grupy benzochinonów, czyli pochodnych pierścienia aromatycznego, wytwarzanym…
Cholina
Cholina to związek niezbędny do budowy fosfolipidów błon komórkowych, metabolizmu tłuszczów oraz wytwarzania neuroprzekaźnika acetylocholiny. W suplementach…
Inozytol
Inozytol (najczęściej w postaci myo-inozytolu) to związek cukropodobny uczestniczący w przekazywaniu sygnałów wewnątrz komórek; organizm wytwarza go…
Alfa-GPC (alfa-glicerofosfocholina)
Alfa-GPC (alfa-glicerofosfocholina) to źródło choliny — prekursora neuroprzekaźnika acetylocholiny oraz składnika fosfolipidów błon komórkowych. Dla samej…
Cytykolina
Cytykolina to związek zbudowany z cytozyny, rybozy, pirofosforanu i choliny. Inna nazwa to CDP-cholina. Organizm wytwarza ją sam. Jest związkiem pośrednim w…
PQQ (pirolochinolinochinon)
PQQ (pirolochinolinochinon) to związek o właściwościach przeciwutleniających, badany w kontekście funkcjonowania mitochondriów; występuje w śladowych ilościach…
Betaina
Betaina, czyli N,N,N-trimetyloglicyna, powstaje w organizmie w wyniku utleniania choliny u ssaków, w tym u człowieka. Jest też dostarczana z żywnością. W…
Kwas p-aminobenzoesowy (PABA)
Kwas p-aminobenzoesowy, w skrócie PABA, to związek chemiczny, z którego bakterie wytwarzają foliany. Na tym opiera się działanie sulfonamidów: te leki…
Polifenole
Kwercetyna
Kwercetyna jest flawonolem, czyli barwnikiem roślinnym z grupy flawonoidów, obecnym w owocach, zwłaszcza jabłkach, w warzywach, zwłaszcza cebuli, oraz w napojach — w herbacie i winie. W analizie amerykańskich danych populacyjnych NHANES z lat 1999–2002 przeciętne spożycie flawonoidów ogółem…
Resweratrol
Resweratrol to polifenol z grupy stilbenów, obecny w skórce winogron, winie, orzeszkach ziemnych, pistacjach i borówkach. Po podaniu doustnym wchłania się słabo i szybko ulega przemianie do siarczanów i glukuronidów. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności ocenił oświadczenie przypisujące…
Zielona herbata i EGCG
Zielona herbata zawiera polifenole, wśród których najwięcej uwagi poświęca się katechinie EGCG (galusan epigalokatechiny). Skoncentrowane ekstrakty wymagają ostrożności: Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ocenił, że przyjmowanie EGCG z suplementu diety w dawce 800 mg na dobę lub wyższej…
Pestki winogron (OPC)
Ekstrakt z pestek winogron (Vitis vinifera) to surowiec roślinny, którego głównym składnikiem są oligomeryczne proantocyjanidyny (OPC) — polifenole z grupy flawanoli, powstające przez połączenie cząsteczek katechiny i epikatechiny. W wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, stanowiącym…
Czystek (ziele)
Czystek kreteński (Cistus creticus) to niski krzew z rodziny czystkowatych, rosnący w basenie Morza Śródziemnego. Surowcem zielarskim jest ziele, czyli wysuszone części nadziemne rośliny. Według badania przytoczonego w raporcie oceniającym Europejskiej Agencji Leków większość próbek handlowych…
Liść oliwki
Oliwka europejska (Olea europaea) to wiecznie zielone drzewo z rodziny oliwkowatych, pochodzące z obszaru śródziemnomorskiego. Surowcem zielarskim jest liść, świeży albo suszony. Farmakopea Europejska wymaga, aby suszony liść oliwki zawierał co najmniej 5% oleuropeiny. Oleuropeina należy do…
Apigenina (wyizolowana z roślin, np. z nasion selera, grejpfruta, pomelo lub rumianku)
Apigenina to flawon, czyli związek z grupy flawonoidów. W naturze występuje głównie w postaci glikozydów, między innymi w selerze, natce pietruszki i rumianku. Suplementy diety zawierają apigeninę wyizolowaną z roślin, w porcjach rzędu kilkudziesięciu miligramów. Jako jej źródło etykiety podają…
Taksyfolina (wyciąg bogaty w taksyfolinę z drewna modrzewia dahurskiego)
Taksyfolina to związek z grupy flawonoidów. Inna nazwa to dihydrokwercetyna. Ma wzór sumaryczny C15H12O7 i masę cząsteczkową 304,25 Da (nr CAS 480-18-2). Wyciąg dopuszczony w Unii Europejskiej zawiera taksyfolinę w formie (+)-trans-(2R,3R). Specyfikacja dopuszcza najwyżej 2 % formy cis. Ten opis…
Karotenoidy i inne przeciwutleniacze
Luteina i zeaksantyna
Luteina i zeaksantyna to karotenoidy gromadzące się w siatkówce oka, zwłaszcza w plamce żółtej, gdzie tworzą tzw. barwnik plamki. Ich naturalnym źródłem są…
Astaksantyna
Astaksantyna to czerwono-pomarańczowy barwnik z grupy karotenoidów, pozyskiwany głównie z mikroalgi Haematococcus pluvialis, badany jako silny…
Likopen
Likopen to czerwony barwnik z grupy karotenoidów, obecny przede wszystkim w pomidorach i przetworach pomidorowych, a także w arbuzie i różowym grejpfrucie. W…
Glutation
Glutation to tripeptyd zbudowany z kwasu glutaminowego, cysteiny i glicyny, pełniący w organizmie rolę przeciwutleniacza; organizm wytwarza go samodzielnie.…
Kwas alfa-liponowy (ALA)
Kwas alfa-liponowy to związek uczestniczący w przemianach energetycznych komórki i wykazujący właściwości przeciwutleniające; organizm wytwarza go…
Karnozyna (L-karnozyna)
Karnozyna to dipeptyd zbudowany z beta-alaniny i histydyny, występujący naturalnie m.in. w mięśniach i mózgu, badany jako związek o właściwościach…
Sulforafan (z brokułu, kiełków i nasion brokułu)
Sulforafan to izotiocyjanian powstający z glukorafaniny, związku obecnego w brokule, a najobficiej w jego kiełkach i nasionach. Przemianę katalizuje enzym…
Spermidyna (wyciąg z zarodków pszenicy)
Spermidyna to poliamina, czyli związek występujący naturalnie w komórkach organizmu i w żywności. W badaniach na gryzoniach jej działanie zależało od…