SuplerMed
Monografie

Monografie składników

Monografie składników suplementów diety. Każda opisuje mechanizm działania substancji, a tam gdzie jest to ustalone — także dawkowanie, przeciwwskazania oraz ostrzeżenia o interakcjach z lekami. Dotyczy składnika, nie konkretnego preparatu.

Monografie

Kreatyna i wysiłek

Czytaj monografię

Kreatyna

Kreatyna jest związkiem występującym naturalnie w mięśniach, gdzie w postaci fosfokreatyny stanowi szybko dostępny magazyn energii na potrzeby krótkich, intensywnych ćwiczeń: fosfokreatyna oddaje grupę fosforanową do odbudowy ATP, głównego nośnika energii w komórce. Część kreatyny organizm wytwarza…

Beta-alanina

Beta-alanina jest aminokwasem, który nie wbudowuje się w białka. W mięśniu szkieletowym stanowi czynnik ograniczający tempo syntezy karnozyny — dipeptydu zbudowanego z histydyny i beta-alaniny. Karnozyna bierze udział w wewnątrzkomórkowym buforowaniu jonów wodorowych powstających podczas glikolizy…

L-karnityna

Mianem karnityny określa się grupę pochodnych aminokwasowych, wśród nich L-karnitynę, acetylo-L-karnitynę i propionylo-L-karnitynę. Karnityna pełni funkcję kofaktora w transporcie długołańcuchowych kwasów tłuszczowych do mitochondriów, gdzie ulegają one utlenianiu z wytworzeniem…

L-arginina (i L-cytrulina)

L-arginina jest aminokwasem obecnym w produktach białkowych — zwłaszcza odzwierzęcych — oraz w orzechach; typowa podaż z diety wynosi 4–5 g na dobę. Powstaje również z cytruliny, głównie w nerkach. Część argininy ulega przemianie do tlenku azotu, cząsteczki rozszerzającej naczynia krwionośne.…

L-cytrulina

L-cytrulina to aminokwas, który powstaje w mitochondriach i jest produktem pośrednim cyklu mocznikowego. W dużych ilościach występuje w arbuzie (PMID:30029482). Po podaniu doustnym L-cytrulina omija rozkład w jelicie i wątrobie, dociera do nerek i tam przekształca się w L-argininę. Dlatego podnosi…

HMB (beta-hydroksy-beta-metylomaślan)

HMB (beta-hydroksy-beta-metylomaślan) jest metabolitem leucyny — aminokwasu rozgałęzionego. Około 5% ustrojowej leucyny ulega przemianie do HMB, który w wątrobie zostaje przekształcony w prekursor cholesterolu. Opisywane mechanizmy działania obejmują wpływ na proteolizę i syntezę białek…

D-ryboza

D-ryboza to cukier prosty o pięciu atomach węgla (aldopentoza). Jest elementem budowy RNA oraz związków takich jak ATP i koenzymy nukleotydowe. Organizm wytwarza ją z glukozy, więc nie jest niezbędnym składnikiem diety. W suplementach diety występuje w postaci proszku albo kapsułek. W unijnym…

Ornityna

Ornityna to aminokwas, który nie wchodzi w skład białek i uczestniczy w cyklu mocznikowym, czyli w przemianie prowadzącej do usuwania azotu z organizmu. W suplementach diety występuje zwykle jako L-ornityna albo L-ornityny L-asparaginian. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych…

Monografie

Aminokwasy egzogenne

Monografie

Aminokwasy endogenne i ich pochodne

L-glutamina

L-glutamina jest najobficiej występującym wolnym aminokwasem w organizmie i pełni rolę m.in. materiału energetycznego dla komórek jelita i układu odpornościowego. W warunkach zdrowia organizm wytwarza ją samodzielnie (aminokwas względnie egzogenny), a potrzeba zewnętrznej podaży może wzrastać…

Glicyna

Glicyna to najprostszy aminokwas i jeden z budulców białek ustroju. W kolagenie zajmuje co trzecią pozycję łańcucha, co pozwala na ciasne upakowanie potrójnej helisy tego białka (PMID 29939531). Organizm potrafi ją wytwarzać samodzielnie.

Tauryna

Tauryna to związek aminokwasowy występujący naturalnie w organizmie (m.in. w mięśniach, sercu i mózgu), a w diecie głównie w mięsie, rybach i owocach morza; organizm wytwarza ją również samodzielnie. W napojach energetyzujących występuje zwykle razem z kofeiną, której działanie bywa mylnie…

N-acetylocysteina (NAC)

N-acetylo-L-cysteina jest donorem grupy tiolowej i prekursorem cysteiny — aminokwasu wykorzystywanego w syntezie glutationu (GSH), głównego przeciwutleniacza wewnątrzkomórkowego. W badaniach in vitro N-acetylo-L-cysteina ograniczała wytwarzanie reaktywnych form tlenu: w linii komórek nabłonka…

L-tyrozyna

L-tyrozyna to aminokwas, z którego organizm wytwarza katecholaminy — dopaminę i noradrenalinę — oraz hormony tarczycy. W badaniach nad funkcjami poznawczymi w warunkach stresu jej wpływ zależał od stanu wyjściowego i pojawiał się tylko przy przejściowym niedoborze tych neuroprzekaźników (PMID…

L-cysteina

L-cysteina to aminokwas siarkowy, uznawany za względnie niezbędny, ponieważ organizm wytwarza ją z metioniny; jest budulcem białek bogatych w siarkę oraz substratem w syntezie glutationu. W wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia (UE) nr 432/2012,…

L-prolina

L-prolina to aminokwas, który organizm potrafi wytwarzać samodzielnie. Obok glicyny należy do aminokwasów, w które szczególnie bogaty jest kolagen (PMID 29939531).

S-adenozylo-L-metionina (SAMe)

S-adenozylo-L-metionina (SAMe) to metabolit powstający z L-metioniny i ATP, nie sama metionina — dlatego opisuje się ją osobno. Jest głównym donorem grup metylowych w organizmie: przekazuje grupę metylową w reakcjach katalizowanych przez metylotransferazy, między innymi przy metylacji katecholamin…

Monografie

Kofeina i pobudzenie

Monografie

Adaptogeny

Ashwagandha (Withania somnifera)

Ashwagandha (Withania somnifera) to roślina z tradycji ajurwedyjskiej, zaliczana do adaptogenów — substancji wiązanych z reakcją organizmu na stres. Ekstrakty bywają standaryzowane na zawartość witanolidów. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych ashwagandha nie ma żadnego wpisu, a…

Różeniec górski (Rhodiola rosea)

Różeniec górski (Rhodiola rosea) to roślina zaliczana do adaptogenów, stosowana zwykle w postaci standaryzowanych ekstraktów z kłącza (rozawiny, salidrozyd). W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych różeniec nie ma żadnego wpisu, natomiast Europejska Agencja Leków opublikowała dla…

Żeń-szeń (Panax ginseng)

Żeń-szeń (Panax ginseng) to roślina, dla której unijny wykaz dozwolonych oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego wpisu. Stosuje się go zwykle w postaci ekstraktów z korzenia, standaryzowanych na zawartość ginsenozydów. Europejska Agencja Leków opublikowała natomiast dla korzenia żeń-szenia…

Maca (Lepidium meyenii)

Maca (Lepidium meyenii) to roślina z Andów, której korzeń bywa zaliczany do adaptogenów; popularny składnik suplementów (występuje też jako czarna maca). W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych maca nie ma żadnego wpisu, a Europejska Agencja Leków nie opublikowała dla Lepidium meyenii…

Schisandra / cytryniec chiński (Schisandra chinensis)

Owoc cytryńca chińskiego (Schisandra chinensis) zawiera lignany — m.in. schizandryny, schizanteryny i gomizyny. Składniki te hamują aktywność CYP3A4/5 oraz białka transportowego P-glikoproteiny (P-gp), odwracalnie oraz nieodwracalnie (inaktywacja enzymu). Ponieważ tą drogą metabolizowanych jest…

Eleuterokok kolczasty (korzeń)

Eleuterokok kolczasty (Eleutherococcus senticosus) to krzew, którego wysuszone podziemne organy, w całości lub rozdrobnione, stanowią surowiec zielarski nazywany korzeniem eleuterokoka. W handlu bywa nazywany żeń-szeniem syberyjskim, jednak należy do innego rodzaju niż żeń-szeń właściwy (Panax…

Żeń-szeń amerykański

Żeń-szeń amerykański, nazywany też żeń-szeniem pięciolistnym (Panax quinquefolius L.), jest rośliną z rodziny araliowatych (Araliaceae). Jest to inny gatunek niż żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A.Mey.), zwany też koreańskim albo azjatyckim. Inną rośliną jest też eleuterokok kolczasty…

Tongkat Ali (Eurycoma longifolia)

Tongkat Ali (Eurycoma longifolia) to roślina z Azji Południowo-Wschodniej; preparaty bywają standaryzowane na eurykomanon. W przekazach marketingowych składnik ten wiązany jest z męską witalnością, libido i poziomem testosteronu. Załącznik do rozporządzenia (UE) nr 432/2012, ustanawiającego wykaz…

Monografie

Sen, stres i nastrój